Οι ενδοκρινείς αδένες
Θυρεοειδής, παραθυρεοειδείς, θύμος, υπόφυση, πάγκρεας και επινεφρίδια.
30 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ορίζεις τις ορμόνες και να εξηγείς από πού πήραν το όνομά τους.
- Να αναφέρεις τις ορμόνες του θυρεοειδούς και την ορμόνη της υπόφυσης που ρυθμίζει την έκκρισή τους.
- Να περιγράφεις τους παραθυρεοειδείς αδένες και πώς ρυθμίζεται η έκκριση της παραθορμόνης.
- Να περιγράφεις τον ρόλο του θύμου αδένα και τις ορμόνες του οπίσθιου λοβού της υπόφυσης.
- Να αναφέρεις τα κύτταρα των νησιδίων του Langerhans και τις ορμόνες τους, και να περιγράφεις τη θέση και τις μοίρες των επινεφριδίων.
Τι εξετάζεται από αυτό το κεφάλαιο
Το κεφάλαιο των ενδοκρινών αδένων στο βιβλίο είναι μεγάλο, αλλά η εξεταστέα ύλη κρατά μόνο λίγες παραγράφους. Αυτή η ενότητα έχει όσα ζητά η ύλη και τίποτα παραπάνω:
- §9.1: ο ορισμός των ορμονών.
- §9.2: η σημασία του θυρεοειδούς, οι ορμόνες του και η TSH.
- §9.3: οι παραθυρεοειδείς και η ρύθμιση της παραθορμόνης.
- §9.4: ο θύμος αδένας.
- §9.6: οι ορμόνες του οπίσθιου λοβού της υπόφυσης.
- §9.7: τα νησίδια του Langerhans και οι ορμόνες τους.
- §9.8: η θέση και οι δύο μοίρες των επινεφριδίων.
Δεν εξετάζονται: οι δράσεις των ορμονών του θυρεοειδούς και οι διαταραχές του, οι δράσεις της παραθορμόνης, όλη η §9.5 (ορμόνες του πρόσθιου λοβού), οι παθήσεις της υπόφυσης, οι δράσεις της ινσουλίνης και της γλυκαγόνης, και οι ορμόνες των επινεφριδίων.
Τι είναι οι ορμόνες
Κράτα και τα δύο σκέλη του ορισμού: η ορμόνη μπορεί να ενεργοποιεί μια λειτουργία, μπορεί και να τη σταματά.
Ο θυρεοειδής αδένας
Ο θυρεοειδής είναι ένας από τους σημαντικότερους ενδοκρινείς αδένες, γιατί έχει σχέση με την κανονική ανάπτυξη του σώματος.
Οι ορμόνες που παράγει είναι η θυροξίνη και η τριϊωδοθυρονίνη. Η παραγωγή και η έκκρισή τους ρυθμίζεται από μία ορμόνη που εκκρίνεται από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης και ονομάζεται θυρεοειδοτρόπος ορμόνη (TSH).
Οι παραθυρεοειδείς αδένες
Οι παραθυρεοειδείς είναι τέσσερις και βρίσκονται ανά δύο πίσω από τους λοβούς του θυρεοειδούς. Ο καθένας έχει μέγεθος γύρω στα 4 με 6 χιλιοστά και ζυγίζει περίπου 35 χιλιοστά του γραμμαρίου. Ρυθμίζουν τον μεταβολισμό του ασβεστίου και του φωσφόρου του οργανισμού.
Εκκρίνουν την παραθορμόνη, μια ορμόνη πρωτεϊνικής σύνθεσης. Την έκκρισή της τη ρυθμίζει η πυκνότητα του ιοντικού ασβεστίου του αίματος:
| Ιοντικό ασβέστιο στο αίμα | Έκκριση παραθορμόνης |
|---|---|
| Ελαττώνεται | Υπερέκκριση |
| Αυξάνεται | Αναστολή |
Ο θύμος αδένας
Ο θύμος συμμετέχει στο ανοσολογικό σύστημα του οργανισμού.
- Πιστεύεται ότι στην εμβρυϊκή ηλικία δημιουργεί τα αρχέγονα ανοσοκύτταρα, από τα οποία προέρχονται αργότερα τα ώριμα ανοσοκύτταρα.
- Πιθανώς προκαλεί την ανοσολογική ωρίμανση των μικρών λεμφοκυττάρων.
- Εκκρίνει μία λεμφοτρόπο ορμόνη και μία πολυπεπτίδη, τη θυμοσίνη.
Η συγγενής απλασία ή η αφαίρεση του θύμου στην εμβρυϊκή ζωή οδηγεί σε σοβαρή λεμφοπενία, με συνέπεια μειωμένη αντίσταση στις λοιμώξεις, που μπορεί να οδηγήσει στον θάνατο.
Η υπόφυση και ο οπίσθιος λοβός
Η υπόφυση αποτελείται από δύο τμήματα: τον πρόσθιο λοβό ή αδενοϋπόφυση και τον οπίσθιο λοβό ή νευροϋπόφυση. Ο πρόσθιος λοβός παράγει επτά ορμόνες, ο οπίσθιος δύο. Η ύλη ζητά μόνο τις δύο του οπίσθιου λοβού:
Η ωκυτοκίνη
- Διεγείρει τη μήτρα της εγκύου γυναίκας, προκαλώντας τις ρυθμικές συστολές στον τοκετό.
- Δρα στην παραγωγή του γάλακτος στον θηλασμό: άμεσα, στους μαστούς, και έμμεσα, διεγείροντας τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης για παραγωγή προλακτίνης.
Η πιτρεσσίνη ή αντιδιουρητική ορμόνη (ADH)
- Δρα στα νεφρά, κάνοντας τα σωληνάρια διαβατά στο νερό. Έτσι επαναρροφάται περισσότερο νερό και ο όγκος των ούρων ελαττώνεται. Θυμήσου από το ουροποιητικό: με τη μεταβολή της ADH ο οργανισμός αλλάζει το ποσό των ούρων.
- Το οινόπνευμα ελαττώνει την έκκρισή της, ενώ η μορφίνη, η νικοτίνη και τα βαρβιτουρικά την αυξάνουν.
Η ενδοκρινής μοίρα του παγκρέατος
Η ενδοκρινής μοίρα του παγκρέατος αποτελείται από τα νησίδια του Langerhans. Τα νησίδια αποτελούνται από τρία είδη κυττάρων. Από αυτά:
- τα κύτταρα α παράγουν και εκκρίνουν προς το αίμα τη γλυκαγόνη,
- τα κύτταρα β την ινσουλίνη.

Τα επινεφρίδια
Τα επινεφρίδια είναι δύο και βρίσκονται πάνω από κάθε νεφρό, στο ύψος του πρώτου οσφυϊκού σπονδύλου. Ο καθένας ζυγίζει 5–7 γραμμάρια και αποτελείται από δύο τελείως διαφορετικές, από ιστολογική πλευρά, μοίρες: τον φλοιό και τον μυελό.
Ο φλοιός καταλαμβάνει το 90% του αδένα και περιβάλλει τον μυελό, που βρίσκεται στο κέντρο.
Θυμήσου από το ουροποιητικό: τα επινεφρίδια ακουμπούν στο άνω άκρο των νεφρών, αλλά δεν σχετίζονται με τη λειτουργία του ουροποιητικού.
Λυμένα θέματα
Παράδειγμα 1
Θέμα Α. Χαρακτήρισε Σωστό ή Λάθος: (α) Η πιτρεσσίνη εκκρίνεται από τον οπίσθιο λοβό της υπόφυσης. (β) Η αύξηση του ιοντικού ασβεστίου στο αίμα προκαλεί υπερέκκριση παραθορμόνης. (γ) Τα κύτταρα β των νησιδίων του Langerhans παράγουν γλυκαγόνη.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
(α) Σωστό. Ο οπίσθιος λοβός εκκρίνει δύο ορμόνες: την ωκυτοκίνη και την πιτρεσσίνη ή αντιδιουρητική ορμόνη.
(β) Λάθος. Η ελάττωση του ιοντικού ασβεστίου προκαλεί υπερέκκριση· η αύξησή του αναστέλλει την έκκριση.
(γ) Λάθος. Τα κύτταρα β παράγουν ινσουλίνη· τη γλυκαγόνη την παράγουν τα κύτταρα α.
Παράδειγμα 2
Θέμα Β. Τι ονομάζονται ορμόνες και από πού προέρχεται η ονομασία τους; Ποιες ορμόνες παράγει ο θυρεοειδής και ποια ορμόνη ρυθμίζει την παραγωγή τους;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ορμόνες ονομάζονται τα εκκρίματα των ενδοκρινών αδένων. Η λέξη προέρχεται από το «ορμώ» και δηλώνει την παρορμητική ενέργεια που ασκούν πάνω στα όργανα ή τους ιστούς, για να διεγείρουν ή να αναστείλουν κάποια λειτουργία.
Ο θυρεοειδής παράγει θυροξίνη και τριϊωδοθυρονίνη.
Την παραγωγή και την έκκρισή τους τη ρυθμίζει η θυρεοειδοτρόπος ορμόνη (TSH), που εκκρίνεται από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης.
Παράδειγμα 3
Θέμα Γ. Να αναφέρετε τις ορμόνες του οπίσθιου λοβού της υπόφυσης και να περιγράψετε τις δράσεις τους.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ο οπίσθιος λοβός εκκρίνει την ωκυτοκίνη και την πιτρεσσίνη ή αντιδιουρητική ορμόνη (ADH).
Ωκυτοκίνη: διεγείρει τη μήτρα της εγκύου γυναίκας και προκαλεί τις ρυθμικές συστολές στον τοκετό. Στον θηλασμό δρα στην παραγωγή του γάλακτος άμεσα, στους μαστούς, και έμμεσα, διεγείροντας τον πρόσθιο λοβό για παραγωγή προλακτίνης.
ADH: δρα στα νεφρά και τα καθιστά διαβατά στο νερό. Το οινόπνευμα ελαττώνει την έκκρισή της, ενώ η μορφίνη, η νικοτίνη και τα βαρβιτουρικά την αυξάνουν.
Παράδειγμα 4
Θέμα Δ. Αντιστοίχισε (ένα περισσεύει). Α: 1. Θύμος, 2. Παραθυρεοειδείς, 3. Επινεφρίδια, 4. Νησίδια του Langerhans. Β: α. θυμοσίνη, β. φλοιός και μυελός, γ. γλυκαγόνη και ινσουλίνη, δ. θυρεοειδοτρόπος ορμόνη, ε. μεταβολισμός ασβεστίου και φωσφόρου.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
1 – α: ο θύμος εκκρίνει μία λεμφοτρόπο ορμόνη και τη θυμοσίνη. 2 – ε: οι παραθυρεοειδείς ρυθμίζουν τον μεταβολισμό του ασβεστίου και του φωσφόρου.
3 – β: τα επινεφρίδια αποτελούνται από φλοιό και μυελό. 4 – γ: τα κύτταρα α των νησιδίων παράγουν γλυκαγόνη, τα β ινσουλίνη.
Περισσεύει το δ: η θυρεοειδοτρόπος ορμόνη εκκρίνεται από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης, που δεν είναι στη στήλη Α.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιες δύο ορμόνες παράγει ο θυρεοειδής αδένας;
Τα κατάφερες;
- Να ορίζεις τις ορμόνες και να εξηγείς από πού πήραν το όνομά τους.
- Να αναφέρεις τις ορμόνες του θυρεοειδούς και την ορμόνη της υπόφυσης που ρυθμίζει την έκκρισή τους.
- Να περιγράφεις τους παραθυρεοειδείς αδένες και πώς ρυθμίζεται η έκκριση της παραθορμόνης.
- Να περιγράφεις τον ρόλο του θύμου αδένα και τις ορμόνες του οπίσθιου λοβού της υπόφυσης.
- Να αναφέρεις τα κύτταρα των νησιδίων του Langerhans και τις ορμόνες τους, και να περιγράφεις τη θέση και τις μοίρες των επινεφριδίων.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.