Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κυκλώματα και ενέργεια

Σε σειρά, παράλληλα, και ο υπολογισμός κατανάλωσης.

40 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ ΕΠΑΛ (Γενικής Παιδείας), §2.5, 2.7

Θα μάθεις να

  1. Να υπολογίζεις την ισοδύναμη αντίσταση, τα ρεύματα και τις τάσεις σε σύνδεση σε σειρά και παράλληλα.
  2. Να υπολογίζεις την ηλεκτρική ισχύ με τις σχέσεις P = V·I, P = I²·R και P = V²/R.
  3. Να υπολογίζεις κατανάλωση σε kWh και το κόστος της.
  4. Να εξηγείς γιατί πέφτει ένας ασφαλειοδιακόπτης όταν ανάβουν πολλές συσκευές στην ίδια γραμμή.

Δύο τρόποι να συνδέσεις

Σε κάθε κύκλωμα, όσο μπερδεμένο κι αν φαίνεται στον πίνακα, τα εξαρτήματα συνδέονται με δύο βασικούς τρόπους.

Σε σειρά το ένα μετά το άλλο, σε έναν μόνο δρόμο. Ό,τι ρεύμα περνάει από το πρώτο περνάει και από το δεύτερο. Η τάση της πηγής μοιράζεται ανάμεσά τους:

Roλ=R1+R2I1=I2=IV=V1+V2R_{o\lambda} = R_1 + R_2 \qquad I_1 = I_2 = I \qquad V = V_1 + V_2

Παράλληλα τα άκρα όλων ενώνονται στα ίδια δύο σημεία. Κάθε εξάρτημα έχει τη δική του διαδρομή, και όλα βλέπουν την ίδια τάση. Το ρεύμα της πηγής μοιράζεται στους κλάδους:

1Roλ=1R1+1R2V1=V2=VI=I1+I2\frac{1}{R_{o\lambda}} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} \qquad V_1 = V_2 = V \qquad I = I_1 + I_2

Το τελευταίο είναι ο κανόνας του κόμβου: σε κάθε σημείο όπου χωρίζονται καλώδια, όσο ρεύμα μπαίνει τόσο βγαίνει. Το φορτίο δεν χάνεται και δεν συσσωρεύεται.

Οι ίδιες δύο αντιστάσεις, δύο συνδέσεις

Άλλαξε ανάμεσα σε σειρά και παράλληλα, με τις ίδιες αντιστάσεις και την ίδια πηγή. Δες την ολική αντίσταση και το ρεύμα της πηγής. Μετά κάνε τη μία αντίσταση πολύ μικρή στην παράλληλη σύνδεση: εκεί πάει σχεδόν όλο το ρεύμα.

12 V4 Ω12 Ω

Ολική αντίσταση16 Ω

Ρεύμα από την πηγή0,75 A

Πρώτη αντίστασητάση 3 V · ρεύμα 0,75 A

Δεύτερη αντίστασητάση 9 V · ρεύμα 0,75 A

Κοινό το ρεύμα, μοιράζεται η τάση. Η ολική αντίσταση είναι μεγαλύτερη και από τη μεγαλύτερη.

Γιατί η εγκατάσταση του σπιτιού είναι παράλληλη

Όλες οι πρίζες και τα φώτα συνδέονται παράλληλα με το δίκτυο. Έτσι:

  • κάθε συσκευή παίρνει ολόκληρα τα 230230 V για τα οποία φτιάχτηκε,
  • κάθε συσκευή ανάβει και σβήνει χωρίς να επηρεάζει τις άλλες,
  • αν μία καεί, οι υπόλοιπες συνεχίζουν.

Σε σειρά μπαίνουν τα στοιχεία που πρέπει να ελέγχουν το ρεύμα μιας γραμμής: ο διακόπτης και η ασφάλεια ή ο ασφαλειοδιακόπτης. Όταν ανοίγουν, κόβουν το ρεύμα σε ό,τι βρίσκεται μετά από αυτά.

Ηλεκτρική ισχύς

Κάθε coulomb που περνάει από μια συσκευή αφήνει εκεί ενέργεια ίση με την τάση. Αν κάθε δευτερόλεπτο περνούν II coulomb, η ενέργεια ανά δευτερόλεπτο, δηλαδή η ισχύς, είναι:

P=V⋅IP = V \cdot I

Με τον νόμο του Ohm γράφεται και με άλλους δύο τρόπους, χρήσιμους όταν δεν ξέρεις τάση ή ρεύμα:

P=I2⋅RP=V2RP = I^2 \cdot R \qquad P = \frac{V^2}{R}

Σε μια ωμική αντίσταση όλη αυτή η ενέργεια γίνεται θερμότητα. Αυτό λέγεται φαινόμενο Joule. Στη θερμάστρα, στον θερμοσίφωνα, στο κολλητήρι το θέλεις. Στα καλώδια, στις επαφές και στους διακόπτες είναι απώλεια, και αν το ρεύμα είναι μεγάλο, κίνδυνος φωτιάς.

Ενέργεια και λογαριασμός

Η ενέργεια που καταναλώνει μια συσκευή είναι ισχύς επί χρόνο:

E=P⋅tE = P \cdot t

Σε joule, αν η ισχύς είναι σε W και ο χρόνος σε s. Ο πάροχος όμως μετράει σε κιλοβατώρες: ισχύ σε kW επί χρόνο σε ώρες. Μία kWh είναι 3,63{,}6 MJ.

Το κόστος είναι οι kWh επί την τιμή της kWh. Στα παραδείγματα παίρνουμε 0,200{,}20 € ανά kWh.

Τι γράφει ο μετρητής ενός συνεργείου

Διάλεξε μηχάνημα και άλλαξε τις ώρες λειτουργίας την ημέρα. Η μεγάλη ισχύς δεν σημαίνει πάντα μεγάλο λογαριασμό: μετράνε και οι ώρες.

Διάλεξε μηχάνημα

Ισχύς200 W= 0,2 kW

Ενέργεια0,4 kWh

Κόστος0,08 €

Υπολογισμός: 0,2 kW × 2 h = 0,4 kWh × 0,2 € = 0,08 €

Ανά ημέρα0,08 €

Ανά έτος29 €

Μικρή ισχύς, αλλά ανάβει όλη τη βάρδια, κάθε μέρα.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Θέλεις να ανάψεις ένα LED από την μπαταρία 12 V ενός οχήματος. Το LED θέλει 2 V και 20 mA. Τι αντίσταση βάζεις σε σειρά, και πόση ισχύ πρέπει να αντέχει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Στη γραμμή πριζών μιας κουζίνας, με ασφαλειοδιακόπτη 16 A, ανάβουν μαζί φούρνος μικροκυμάτων 1200 W, βραστήρας 2000 W και φρυγανιέρα 800 W. Θα πέσει ο ασφαλειοδιακόπτης;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ένας θερμοσίφωνας 4000 W στα 230 V μένει αναμμένος 1,5 ώρα κάθε μέρα. Πόση είναι η αντίσταση του θερμαντικού του στοιχείου, και πόσο κοστίζει σε 30 μέρες με 0,20 € την kWh;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Δύο αντιστάσεις 8 Ω8\ \Omega και 4 Ω4\ \Omega συνδέονται σε σειρά σε πηγή 2424 V. Πόσο ρεύμα δίνει η πηγή;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Ένας προβολέας εργοταξίου 6060 W μένει αναμμένος 55 ώρες. Πόση ενέργεια καταναλώνει, σε kWh;

Τα κατάφερες;

  • Να υπολογίζεις την ισοδύναμη αντίσταση, τα ρεύματα και τις τάσεις σε σύνδεση σε σειρά και παράλληλα.
  • Να υπολογίζεις την ηλεκτρική ισχύ με τις σχέσεις P = V·I, P = I²·R και P = V²/R.
  • Να υπολογίζεις κατανάλωση σε kWh και το κόστος της.
  • Να εξηγείς γιατί πέφτει ένας ασφαλειοδιακόπτης όταν ανάβουν πολλές συσκευές στην ίδια γραμμή.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;