Κυκλώματα και ενέργεια
Σε σειρά, παράλληλα, και ο υπολογισμός κατανάλωσης.
40 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ ΕΠΑΛ (Γενικής Παιδείας), §2.5, 2.7
Θα μάθεις να
- Να υπολογίζεις την ισοδύναμη αντίσταση, τα ρεύματα και τις τάσεις σε σύνδεση σε σειρά και παράλληλα.
- Να υπολογίζεις την ηλεκτρική ισχύ με τις σχέσεις P = V·I, P = I²·R και P = V²/R.
- Να υπολογίζεις κατανάλωση σε kWh και το κόστος της.
- Να εξηγείς γιατί πέφτει ένας ασφαλειοδιακόπτης όταν ανάβουν πολλές συσκευές στην ίδια γραμμή.
Δύο τρόποι να συνδέσεις
Σε κάθε κύκλωμα, όσο μπερδεμένο κι αν φαίνεται στον πίνακα, τα εξαρτήματα συνδέονται με δύο βασικούς τρόπους.
Σε σειρά το ένα μετά το άλλο, σε έναν μόνο δρόμο. Ό,τι ρεύμα περνάει από το πρώτο περνάει και από το δεύτερο. Η τάση της πηγής μοιράζεται ανάμεσά τους:
Παράλληλα τα άκρα όλων ενώνονται στα ίδια δύο σημεία. Κάθε εξάρτημα έχει τη δική του διαδρομή, και όλα βλέπουν την ίδια τάση. Το ρεύμα της πηγής μοιράζεται στους κλάδους:
Το τελευταίο είναι ο κανόνας του κόμβου: σε κάθε σημείο όπου χωρίζονται καλώδια, όσο ρεύμα μπαίνει τόσο βγαίνει. Το φορτίο δεν χάνεται και δεν συσσωρεύεται.
Γιατί η εγκατάσταση του σπιτιού είναι παράλληλη
Όλες οι πρίζες και τα φώτα συνδέονται παράλληλα με το δίκτυο. Έτσι:
- κάθε συσκευή παίρνει ολόκληρα τα V για τα οποία φτιάχτηκε,
- κάθε συσκευή ανάβει και σβήνει χωρίς να επηρεάζει τις άλλες,
- αν μία καεί, οι υπόλοιπες συνεχίζουν.
Σε σειρά μπαίνουν τα στοιχεία που πρέπει να ελέγχουν το ρεύμα μιας γραμμής: ο διακόπτης και η ασφάλεια ή ο ασφαλειοδιακόπτης. Όταν ανοίγουν, κόβουν το ρεύμα σε ό,τι βρίσκεται μετά από αυτά.
Ηλεκτρική ισχύς
Κάθε coulomb που περνάει από μια συσκευή αφήνει εκεί ενέργεια ίση με την τάση. Αν κάθε δευτερόλεπτο περνούν coulomb, η ενέργεια ανά δευτερόλεπτο, δηλαδή η ισχύς, είναι:
Με τον νόμο του Ohm γράφεται και με άλλους δύο τρόπους, χρήσιμους όταν δεν ξέρεις τάση ή ρεύμα:
Σε μια ωμική αντίσταση όλη αυτή η ενέργεια γίνεται θερμότητα. Αυτό λέγεται φαινόμενο Joule. Στη θερμάστρα, στον θερμοσίφωνα, στο κολλητήρι το θέλεις. Στα καλώδια, στις επαφές και στους διακόπτες είναι απώλεια, και αν το ρεύμα είναι μεγάλο, κίνδυνος φωτιάς.
Ενέργεια και λογαριασμός
Η ενέργεια που καταναλώνει μια συσκευή είναι ισχύς επί χρόνο:
Σε joule, αν η ισχύς είναι σε W και ο χρόνος σε s. Ο πάροχος όμως μετράει σε κιλοβατώρες: ισχύ σε kW επί χρόνο σε ώρες. Μία kWh είναι MJ.
Το κόστος είναι οι kWh επί την τιμή της kWh. Στα παραδείγματα παίρνουμε € ανά kWh.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Θέλεις να ανάψεις ένα LED από την μπαταρία 12 V ενός οχήματος. Το LED θέλει 2 V και 20 mA. Τι αντίσταση βάζεις σε σειρά, και πόση ισχύ πρέπει να αντέχει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σε σειρά το ρεύμα είναι κοινό: mA A περνούν και από το LED και από την αντίσταση.
Η τάση μοιράζεται: το LED παίρνει V, άρα στην αντίσταση μένουν V.
Νόμος του Ohm για την αντίσταση:
Ισχύς που γίνεται θερμότητα στην αντίσταση:
Μια συνηθισμένη αντίσταση W θα δούλευε στο όριο. Ο ηλεκτρονικός θα διάλεγε W, για να μη ζεσταίνεται.
Παράδειγμα 2
Στη γραμμή πριζών μιας κουζίνας, με ασφαλειοδιακόπτη 16 A, ανάβουν μαζί φούρνος μικροκυμάτων 1200 W, βραστήρας 2000 W και φρυγανιέρα 800 W. Θα πέσει ο ασφαλειοδιακόπτης;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι συσκευές είναι παράλληλα, οπότε οι ισχύεις τους προστίθενται:
Ρεύμα στη γραμμή, με :
Τα A ξεπερνούν τα A, άρα ο ασφαλειοδιακόπτης θα πέσει. Η γραμμή αντέχει ως W. Αν βγάλεις τη φρυγανιέρα, το σύνολο γίνεται W, περίπου A, και η γραμμή δουλεύει κανονικά.
Παράδειγμα 3
Ένας θερμοσίφωνας 4000 W στα 230 V μένει αναμμένος 1,5 ώρα κάθε μέρα. Πόση είναι η αντίσταση του θερμαντικού του στοιχείου, και πόσο κοστίζει σε 30 μέρες με 0,20 € την kWh;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Αντίσταση, από :
Ενέργεια σε έναν μήνα, με την ισχύ σε kW και τον χρόνο σε ώρες:
Κόστος: €. Ένας χρονοδιακόπτης που τον ανάβει μόνο όσο χρειάζεται, ή ένας ηλιακός, κόβει ακριβώς αυτό το ποσό.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ένας προβολέας εργοταξίου W μένει αναμμένος ώρες. Πόση ενέργεια καταναλώνει, σε kWh;
Τα κατάφερες;
- Να υπολογίζεις την ισοδύναμη αντίσταση, τα ρεύματα και τις τάσεις σε σύνδεση σε σειρά και παράλληλα.
- Να υπολογίζεις την ηλεκτρική ισχύ με τις σχέσεις P = V·I, P = I²·R και P = V²/R.
- Να υπολογίζεις κατανάλωση σε kWh και το κόστος της.
- Να εξηγείς γιατί πέφτει ένας ασφαλειοδιακόπτης όταν ανάβουν πολλές συσκευές στην ίδια γραμμή.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.