Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η ευθεία και η κλίση

Η κλίση ως ρυθμός μεταβολής — όχι μόνο ως γεωμετρία.

35 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να ερμηνεύεις την κλίση μιας ευθείας ως ρυθμό μεταβολής, με τις μονάδες της.
  2. Να βρίσκεις την εξίσωση ευθείας από δύο σημεία ή από ένα σημείο και την κλίση.
  3. Να αναγνωρίζεις παράλληλες και κάθετες ευθείες από τις κλίσεις τους.
  4. Να συγκρίνεις δύο γραμμικές χρεώσεις και να βρίσκεις πού συναντιούνται.

Σταθερός ρυθμός, ευθεία γραμμή

Ένα ταξί χρεώνει κάθε χιλιόμετρο το ίδιο. Μια δεξαμενή αδειάζει με την ίδια παροχή κάθε ώρα. Ένα μηχάνημα χάνει κάθε χρόνο το ίδιο ποσό από την αξία του. Όταν ένα μέγεθος αλλάζει με σταθερό ρυθμό, η γραφική του παράσταση είναι ευθεία, και η εξίσωσή της έχει τη μορφή

y=λx+βy = \lambda x + \beta

Δύο αριθμοί, δύο ρόλοι:

  • Το β\beta είναι η τιμή του yy όταν x=0x = 0: η αρχική τιμή, το πάγιο, το σημείο όπου η ευθεία κόβει τον κατακόρυφο άξονα.
  • Το λ\lambda είναι η κλίση ή συντελεστής διεύθυνσης: πόσο αλλάζει το yy για κάθε μονάδα που μεγαλώνει το xx.

Η κλίση είναι ρυθμός μεταβολής

Αν η ευθεία περνά από τα σημεία A(x1,y1)A(x_1, y_1) και B(x2,y2)B(x_2, y_2), με x1≠x2x_1 \neq x_2, η κλίση της είναι

λ=y2−y1x2−x1\lambda = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}

δηλαδή η μεταβολή του yy διά τη μεταβολή του xx.

Εδώ βρίσκεται η χρησιμότητά της: η κλίση έχει μονάδες, και οι μονάδες λένε τι σημαίνει. Αν το yy είναι ευρώ και το xx χιλιόμετρα, η κλίση είναι ευρώ ανά χιλιόμετρο. Αν το yy είναι λίτρα και το xx ώρες, είναι λίτρα ανά ώρα — δηλαδή παροχή.

ΚλίσηΤι κάνει η ευθείαΠαράδειγμα
λ>0\lambda > 0ανεβαίνειλογαριασμός που μεγαλώνει με την κατανάλωση
λ<0\lambda < 0κατεβαίνειδεξαμενή που αδειάζει
λ=0\lambda = 0οριζόντιασταθερή χρέωση, ό,τι κι αν καταναλώσεις

Η κλίση συνδέεται και με τη γωνία ω\omega που σχηματίζει η ευθεία με τον οριζόντιο άξονα: λ=εφ ω\lambda = \varepsilon\varphi\,\omega. Είναι η ίδια ιδέα με την κλίση ενός δρόμου σε ποσοστό, που είδες στην Α΄ τάξη.

Κλίση και αρχική τιμή

Το λ στρίβει την ευθεία, το β την ανεβοκατεβάζει. Πρόσεξε ότι για κάθε βήμα ενός τετραγώνου προς τα δεξιά, η ευθεία ανεβαίνει ή κατεβαίνει ακριβώς κατά λ.

Ζωντανή ενημέρωση
Μεταβολή του y όταν το x αυξάνεται κατά 1
1,5
Τιμή στο x = 0
−2
y = 0 στο x =
1,33
  • y = λx + β

Δοκίμασε

Πώς βρίσκεις την εξίσωση

Από ένα σημείο (x0,y0)(x_0, y_0) και την κλίση λ\lambda:

y−y0=λ(x−x0)y - y_0 = \lambda(x - x_0)

Από δύο σημεία: υπολογίζεις πρώτα την κλίση με τον τύπο του λόγου, και μετά χρησιμοποιείς το ένα σημείο στον προηγούμενο τύπο. Το άλλο σημείο το κρατάς για έλεγχο.

Παράλληλες, κάθετες, και πού συναντιούνται

Δύο ευθείες με κλίσεις λ1\lambda_1 και λ2\lambda_2 είναι:

  • παράλληλες όταν λ1=λ2\lambda_1 = \lambda_2: ανεβαίνουν με τον ίδιο ρυθμό και δεν συναντιούνται ποτέ (εκτός αν συμπίπτουν),
  • κάθετες όταν λ1⋅λ2=−1\lambda_1 \cdot \lambda_2 = -1: η κλίση της μίας είναι η αντίστροφη της άλλης, με αντίθετο πρόσημο.
Οι παράλληλες ευθείες y = 2x + 1 και y = 2x − 3, με κλίση 2, και η ευθεία y = −0,5x + 1, κάθετη και στις δύο.xy−4−3−2−112345−4−3−2−112345Oε1ε2ε3

Δύο ευθείες που δεν είναι παράλληλες τέμνονται σε ένα σημείο. Για να το βρεις, εξισώνεις τα δύο yy και λύνεις ως προς xx. Στις χρεώσεις, αυτό το σημείο είναι το σημείο ισοδυναμίας: από εκεί και πέρα, συμφέρει το άλλο πρόγραμμα.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ένας αισθητήρας πίεσης σε εγκατάσταση πεπιεσμένου αέρα στέλνει ρεύμα 4 mA όταν η πίεση είναι 0 bar και 20 mA όταν είναι 10 bar, και η σχέση είναι γραμμική. Γράψε το ρεύμα ως συνάρτηση της πίεσης. Τι πίεση αντιστοιχεί σε 12 mA και τι σε 16,8 mA;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Η δεξαμενή πετρελαίου ενός συνεργείου έχει 140 λίτρα στις 8:00 και 92 λίτρα στις 12:00. Η κατανάλωση είναι σταθερή. Με ποιον ρυθμό αδειάζει και τι ώρα θα αδειάσει, αν δεν συμπληρωθεί;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ένα εργαστήριο διαλέγει πρόγραμμα ρεύματος. Το Α έχει πάγιο 10 ευρώ τον μήνα και 0,15 ευρώ ανά κιλοβατώρα. Το Β έχει πάγιο 4 ευρώ και 0,20 ευρώ ανά κιλοβατώρα. Πότε συμφέρει το καθένα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια είναι η κλίση της ευθείας που περνά από τα σημεία (2,5)(2, 5) και (6,13)(6, 13);

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Βρες την κλίση της ευθείας που περνά από τα σημεία (1,3)(1, 3) και (4,12)(4, 12).

Τα κατάφερες;

  • Να ερμηνεύεις την κλίση μιας ευθείας ως ρυθμό μεταβολής, με τις μονάδες της.
  • Να βρίσκεις την εξίσωση ευθείας από δύο σημεία ή από ένα σημείο και την κλίση.
  • Να αναγνωρίζεις παράλληλες και κάθετες ευθείες από τις κλίσεις τους.
  • Να συγκρίνεις δύο γραμμικές χρεώσεις και να βρίσκεις πού συναντιούνται.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;