Μετάβαση στο περιεχόμενο

Συναρτήσεις και γραφικές παραστάσεις

Διαβάζεις ένα γράφημα και βγάζεις συμπέρασμα.

35 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §2.1

Θα μάθεις να

  1. Να αναγνωρίζεις πότε μια σχέση είναι συνάρτηση και να βρίσκεις το πεδίο ορισμού της.
  2. Να υπολογίζεις τιμές και να λύνεις εξισώσεις της μορφής f(x) = k.
  3. Να διαβάζεις από ένα γράφημα μονοτονία, μέγιστο, ελάχιστο και σημεία τομής με τους άξονες.
  4. Να γράφεις μια κλιμακωτή χρέωση ως συνάρτηση με δύο κλάδους.

Ένα μέγεθος που εξαρτάται από ένα άλλο

Ο λογαριασμός του ρεύματος εξαρτάται από τις κιλοβατώρες. Ο χρόνος που χρειάζεται ένα φορτίο για να ζεσταθεί εξαρτάται από την ισχύ της αντίστασης. Το κόστος κάθε τεμαχίου σε ένα μηχανουργείο εξαρτάται από το πόσα τεμάχια βγάζει η παρτίδα.

Σε όλα αυτά υπάρχει ένα μέγεθος που διαλέγεις ή μετράς, το xx, και ένα που προκύπτει από αυτό, το yy. Όταν ο κανόνας που τα συνδέει δίνει για κάθε xx μία ακριβώς τιμή yy, λέμε ότι έχουμε συνάρτηση:

y=f(x)y = f(x)

Το f(x)f(x) διαβάζεται «εφ του χι» και σημαίνει «η τιμή που δίνει ο κανόνας για αυτό το xx». Αν f(x)=3x+2f(x) = 3x + 2, τότε f(4)=3⋅4+2=14f(4) = 3 \cdot 4 + 2 = 14.

Πεδίο ορισμού

Το πεδίο ορισμού είναι τα xx για τα οποία ο τύπος έχει νόημα. Από τα μαθηματικά, δύο πράγματα το περιορίζουν:

  • Παρονομαστής: δεν μηδενίζεται. Στην f(x)=1x−3f(x) = \dfrac{1}{x - 3} πρέπει x≠3x \neq 3.
  • Τετραγωνική ρίζα: η υπόρριζη ποσότητα δεν είναι αρνητική. Στην f(x)=x−2f(x) = \sqrt{x - 2} πρέπει x≥2x \geq 2.

Και από το πρόβλημα, ένα τρίτο: χρόνος, μήκος και πλήθος τεμαχίων δεν παίρνουν αρνητικές τιμές. Ένας τύπος για το κόστος μιας παρτίδας μπορεί να «δουλεύει» και για x=−5x = -5, αλλά μείον πέντε τεμάχια δεν υπάρχουν.

Το σύνολο τιμών είναι αντίστοιχα όλα τα yy που βγάζει η συνάρτηση.

Η γραφική παράσταση

Κάθε ζεύγος (x,f(x))\big(x, f(x)\big) είναι ένα σημείο στο επίπεδο. Όλα μαζί σχηματίζουν τη γραφική παράσταση της ff. Ένα γράφημα σου δείχνει με μια ματιά αυτό που ένας πίνακας τιμών κρύβει: πού ανεβαίνει, πού πέφτει, πού κορυφώνεται.

Πώς ξέρεις ότι μια καμπύλη είναι γράφημα συνάρτησης; Φαντάσου κατακόρυφες ευθείες. Αν κάποια κατακόρυφη κόβει την καμπύλη σε δύο σημεία, τότε ένα xx έχει δύο τιμές — δεν είναι συνάρτηση. Ένας κύκλος, για παράδειγμα, δεν είναι.

Τι διαβάζεις από ένα γράφημα

ΕρώτησηΠού κοιτάς
Πόσο κάνει η ff στο x=ax = a;ανεβαίνεις από το aa ως την καμπύλη
Πότε f(x)=kf(x) = k;οριζόντια γραμμή στο ύψος kk, και κατεβαίνεις από τα σημεία τομής
Πού κόβει τον οριζόντιο άξονα;εκεί όπου f(x)=0f(x) = 0
Πού κόβει τον κατακόρυφο άξονα;στο σημείο (0,f(0))\big(0, f(0)\big)
Πού ανεβαίνει, πού πέφτει;διαβάζεις από αριστερά προς τα δεξιά
Μέγιστο και ελάχιστοτο ψηλότερο και το χαμηλότερο σημείο

Δύο λέξεις που θα συναντάς συνέχεια:

  • Γνησίως αύξουσα σε ένα διάστημα: όσο το xx μεγαλώνει, το f(x)f(x) μεγαλώνει. Η καμπύλη ανεβαίνει.
  • Γνησίως φθίνουσα: όσο το xx μεγαλώνει, το f(x)f(x) μικραίνει. Η καμπύλη κατεβαίνει.

Το σημείο όπου η καμπύλη σταματά να ανεβαίνει και αρχίζει να πέφτει είναι μέγιστο. Το ανάποδο είναι ελάχιστο.

Ανεβαίνει, κορυφώνεται, πέφτει

Με α αρνητικό, η καμπύλη μοιάζει με το κέρδος ενός εργαστηρίου: ανεβαίνει, κορυφώνεται, πέφτει. Μετακίνησε την κορυφή και δες πώς αλλάζουν τα διαστήματα όπου η συνάρτηση ανεβαίνει και πέφτει, και πού η τιμή γίνεται μηδέν.

Ζωντανή ενημέρωση
Η κορυφή είναι στο x =
1
Μέγιστη ή ελάχιστη τιμή
4
f(0), η τομή με τον κατακόρυφο άξονα
3,5
f(x) = 0
−1,828; 3,828
  • y = f(x)

Δοκίμασε

Συνάρτηση με κλάδους

Πολλές χρεώσεις δεν ακολουθούν έναν τύπο αλλά δύο: μια πάγια χρέωση ως ένα όριο, και κάτι επιπλέον μετά. Τότε η συνάρτηση γράφεται με κλάδους, ένας για κάθε διάστημα:

f(x)={20,0<x≤120+30(x−1),x>1f(x) = \begin{cases} 20, & 0 < x \leq 1 \\ 20 + 30(x - 1), & x > 1 \end{cases}

Για να βρεις μια τιμή, πρώτα αποφασίζεις σε ποιον κλάδο ανήκει το xx, και μετά χρησιμοποιείς μόνο αυτόν τον τύπο.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σε έναν κύκλο λειτουργίας με απόψυξη, η θερμοκρασία ενός ψυκτικού θαλάμου t ώρες μετά την εκκίνηση είναι T(t) = t² − 8t + 12 βαθμούς Κελσίου, για 0 ≤ t ≤ 8. Πόση είναι στην αρχή, ποια είναι η χαμηλότερη και πότε ο θάλαμος είναι κάτω από το μηδέν;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ένα συνεργείο χρεώνει 20 ευρώ τον έλεγχο, αν διαρκέσει έως μία ώρα. Για κάθε ώρα πέρα από την πρώτη προσθέτει 30 ευρώ. Γράψε τη χρέωση ως συνάρτηση των ωρών, βρες τι πληρώνεις για μισή ώρα και για τρεις, και πόσες ώρες δούλεψαν αν πλήρωσες 65 ευρώ.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Σε ένα μηχανουργείο, το κόστος ανά τεμάχιο για παρτίδα x τεμαχίων είναι M(x) = 200/x + 5 ευρώ. Ποιο είναι το πεδίο ορισμού, πόσο κοστίζει το τεμάχιο σε παρτίδα 50, και πόσα τεμάχια χρειάζονται για να πέσει στα 7 ευρώ;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιος από τους παρακάτω κανόνες δεν ορίζει συνάρτηση;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Αν f(x)=3x−5f(x) = 3x - 5, υπολόγισε τα f(4)f(4) και f(−1)f(-1).

Τα κατάφερες;

  • Να αναγνωρίζεις πότε μια σχέση είναι συνάρτηση και να βρίσκεις το πεδίο ορισμού της.
  • Να υπολογίζεις τιμές και να λύνεις εξισώσεις της μορφής f(x) = k.
  • Να διαβάζεις από ένα γράφημα μονοτονία, μέγιστο, ελάχιστο και σημεία τομής με τους άξονες.
  • Να γράφεις μια κλιμακωτή χρέωση ως συνάρτηση με δύο κλάδους.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;