Στατιστική — δεδομένα και μέτρα
Δειγματοληψία, συχνότητες και τι κρύβει ένας μέσος όρος.
40 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις πληθυσμό από δείγμα και να αναγνωρίζεις πότε ένα δείγμα είναι μεροληπτικό.
- Να φτιάχνεις πίνακα συχνοτήτων με σχετικές και αθροιστικές συχνότητες.
- Να υπολογίζεις μέση τιμή, διάμεσο και επικρατούσα τιμή, και να κρίνεις ποια περιγράφει καλύτερα τα δεδομένα.
- Να υπολογίζεις εύρος, τυπική απόκλιση και συντελεστή μεταβολής, και να τα χρησιμοποιείς στον έλεγχο ποιότητας.
Δεν μετράς τα πάντα
Ένα εργοστάσιο βγάζει βίδες τη μέρα. Κανείς δεν μετρά τη διάμετρο όλων. Παίρνεις , τις μετράς, και από αυτές βγάζεις συμπέρασμα για όλη την παραγωγή. Αυτό κάνει η Στατιστική: μαζεύει δεδομένα, τα οργανώνει, και λέει τι σημαίνουν — αλλά και πόσο μπορείς να τα εμπιστευτείς.
- Πληθυσμός είναι το σύνολο που σε ενδιαφέρει: όλες οι βίδες της μέρας.
- Δείγμα είναι το μέρος του πληθυσμού που εξετάζεις: οι .
- Μεταβλητή είναι αυτό που μετράς ή καταγράφεις. Μπορεί να είναι ποιοτική (χρώμα, προμηθευτής, «εντός ή εκτός ανοχής») ή ποσοτική. Η ποσοτική είναι διακριτή όταν μετράς πλήθος (ελαττωματικά ανά παρτίδα) και συνεχής όταν μετράς με όργανο (διάμετρος σε mm, χρόνος σε λεπτά).
Πίνακας συχνοτήτων
Τα δεδομένα στη σειρά που τα κατέγραψες δεν λένε πολλά. Τα οργανώνεις σε πίνακα:
- Συχνότητα : πόσες φορές εμφανίζεται η τιμή . Όλες μαζί αθροίζονται στο μέγεθος του δείγματος .
- Σχετική συχνότητα : το μερίδιο της τιμής. Πολλαπλασιασμένη επί δίνει ποσοστό.
- Αθροιστική συχνότητα : πόσες παρατηρήσεις είναι μέχρι και την τιμή .
Όταν μια μεταβλητή είναι συνεχής, ομαδοποιείς τις τιμές σε κλάσεις ίσου πλάτους, π.χ. , , και στους υπολογισμούς κάθε κλάση αντιπροσωπεύεται από την κεντρική της τιμή, εδώ και .
Μέτρα θέσης: πού βρίσκεται το «κέντρο»
Μέση τιμή είναι το άθροισμα των παρατηρήσεων διά το πλήθος τους:
Από πίνακα συχνοτήτων: .
Διάμεσος είναι η μεσαία τιμή, όταν τις βάλεις σε σειρά. Με περιττό πλήθος είναι η μεσαία· με άρτιο, ο μέσος όρος των δύο μεσαίων.
Επικρατούσα τιμή είναι η πιο συχνή.
Μέτρα διασποράς: πόσο απλώνονται
Δύο μηχανές γεμίζουν σακουλάκια των g και έχουν και οι δύο μέση τιμή g. Η μία όμως βγάζει όλα τα σακουλάκια από ως g, ενώ η άλλη από ως . Η μέση τιμή δεν το δείχνει. Χρειάζεσαι ένα μέτρο για το πόσο απλώνονται οι τιμές.
- Εύρος : μεγαλύτερη μείον μικρότερη τιμή. Απλό, αλλά κρίνεται από δύο μόνο τιμές.
- Διακύμανση : ο μέσος όρος των τετραγώνων των αποκλίσεων από τη μέση τιμή.
- Τυπική απόκλιση : η τετραγωνική ρίζα της διακύμανσης. Έχει τις ίδιες μονάδες με τα δεδομένα, γι' αυτό είναι αυτή που χρησιμοποιείς.
Για να συγκρίνεις τη διασπορά δεδομένων με πολύ διαφορετικές μέσες τιμές, χρησιμοποιείς τον συντελεστή μεταβολής:
Ένα δείγμα θεωρείται ομοιογενές όταν ο συντελεστής μεταβολής δεν ξεπερνά περίπου το .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε 20 παρτίδες ενός προϊόντος καταγράφηκαν τα ελαττωματικά τεμάχια: 6 παρτίδες είχαν 0, 7 είχαν 1, 4 είχαν 2, 2 είχαν 3 και 1 είχε 4. Φτιάξε πίνακα συχνοτήτων και βρες μέση τιμή, διάμεσο, επικρατούσα, και το ποσοστό των παρτίδων με τουλάχιστον 2 ελαττωματικά.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο πίνακας, με την τελευταία στήλη έτοιμη για τη μέση τιμή:
Σύνολο Μέση τιμή: ελαττωματικά ανά παρτίδα.
Διάμεσος: με τιμές, είναι ο μέσος όρος της ης και της ης. Από την αθροιστική συχνότητα, οι τιμές από την η ως τη η είναι όλες . Διάμεσος .
Επικρατούσα: η τιμή , με τη μεγαλύτερη συχνότητα.
Τουλάχιστον : των παρτίδων. Ή, από την αθροιστική: παρτίδες στις .
Παράδειγμα 2
Σε ένα μικρό συνεργείο οι μηνιαίοι μισθοί είναι 1100, 1150, 1200, 1200, 1300 και 4850 ευρώ (ο τελευταίος είναι του ιδιοκτήτη). Ποια είναι η μέση τιμή, ποια η διάμεσος, και ποια περιγράφει καλύτερα τον μισθό ενός τεχνίτη;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μέση τιμή:
Διάμεσος: οι τιμές είναι ήδη σε σειρά. Με τιμές, ο μέσος όρος της ης και της ης: ευρώ.
Η μέση τιμή των ευρώ είναι μεγαλύτερη από τους πέντε στους έξι μισθούς. Τον τυπικό μισθό του συνεργείου τον περιγράφει η διάμεσος. Η μέση τιμή «τραβήχτηκε» από μία ακραία τιμή.
Παράδειγμα 3
Δύο μηχανές γεμίζουν σακουλάκια των 500 g. Πέντε δείγματα από την Α ζύγισαν 498, 502, 500, 497, 503 g και από τη Β 490, 510, 505, 495, 500 g. Σύγκρινε τις δύο μηχανές.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μέσες τιμές: και οι δύο έχουν άθροισμα , άρα g. Από τη μέση τιμή δεν ξεχωρίζουν.
Μηχανή Α: αποκλίσεις , τετράγωνα με άθροισμα .
Μηχανή Β: αποκλίσεις , τετράγωνα με άθροισμα .
Η Β έχει τριπλάσια σχεδόν τυπική απόκλιση: βγάζει σακουλάκια πιο ελαφριά και πιο βαριά από ό,τι πρέπει. Οι συντελεστές μεταβολής είναι περίπου και , και οι δύο ομοιογενείς, αλλά η Α είναι σαφώς πιο σταθερή. Η Β θέλει ρύθμιση.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ένας τεχνικός κατέγραψε τον χρόνο, σε λεπτά, πέντε αλλαγών λαδιών: . Ποια είναι η μέση τιμή;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις πληθυσμό από δείγμα και να αναγνωρίζεις πότε ένα δείγμα είναι μεροληπτικό.
- Να φτιάχνεις πίνακα συχνοτήτων με σχετικές και αθροιστικές συχνότητες.
- Να υπολογίζεις μέση τιμή, διάμεσο και επικρατούσα τιμή, και να κρίνεις ποια περιγράφει καλύτερα τα δεδομένα.
- Να υπολογίζεις εύρος, τυπική απόκλιση και συντελεστή μεταβολής, και να τα χρησιμοποιείς στον έλεγχο ποιότητας.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.