Πιθανότητες
Από τη συχνότητα στην πιθανότητα, και ο έλεγχος ποιότητας.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να γράφεις τον δειγματικό χώρο ενός πειράματος τύχης και να περιγράφεις ενδεχόμενα.
- Να εκτιμάς μια πιθανότητα από τη σχετική συχνότητα και να υπολογίζεις τον αναμενόμενο αριθμό ελαττωματικών σε μια παρτίδα.
- Να υπολογίζεις πιθανότητες με τον κλασικό ορισμό, το συμπλήρωμα και τον προσθετικό νόμο.
- Να υπολογίζεις την πιθανότητα να λειτουργούν μαζί ανεξάρτητα εξαρτήματα.
Αβέβαιο, αλλά όχι χαοτικό
Δεν ξέρεις αν το επόμενο εξάρτημα που θα βγει από τη γραμμή θα είναι ελαττωματικό. Ξέρεις όμως, από τα προηγούμενα, ότι περίπου στα είναι. Αυτό είναι η πιθανότητα: ένας αριθμός για κάτι που δεν μπορείς να προβλέψεις μία φορά, αλλά μπορείς να προβλέψεις πολύ καλά σε χίλιες.
- Πείραμα τύχης είναι μια διαδικασία που, κάθε φορά που επαναλαμβάνεται, δίνει αποτέλεσμα που δεν προβλέπεται με βεβαιότητα: ένα ζάρι, ο έλεγχος ενός εξαρτήματος, ο χρόνος ως την επόμενη βλάβη.
- Δειγματικός χώρος είναι το σύνολο όλων των δυνατών αποτελεσμάτων. Για ένα ζάρι, .
- Ενδεχόμενο είναι ένα υποσύνολο του , π.χ. «φέρνω άρτιο» . Λέμε ότι πραγματοποιείται όταν το αποτέλεσμα ανήκει σε αυτό.
Από τη συχνότητα στην πιθανότητα
Αν επαναλάβεις ένα πείραμα φορές και ένα ενδεχόμενο πραγματοποιηθεί φορές, η σχετική συχνότητα του είναι . Σε λίγες επαναλήψεις πηγαινοέρχεται. Σε πολλές σταθεροποιείται γύρω από έναν αριθμό. Αυτός ο αριθμός είναι η πιθανότητα .
Έτσι δουλεύει ο έλεγχος ποιότητας: ελέγχεις ένα μεγάλο δείγμα, βρίσκεις τη σχετική συχνότητα των ελαττωματικών, και τη χρησιμοποιείς ως εκτίμηση της πιθανότητας για όλη την παραγωγή. Σε μια παρτίδα κομματιών περιμένεις τότε περίπου ελαττωματικά.
Ο κλασικός ορισμός
Όταν όλα τα αποτελέσματα του είναι ισοπίθανα — ένα τίμιο ζάρι, μια κλήρωση από κουτί όπου όλα τα κομμάτια έχουν την ίδια θέση — η πιθανότητα βγαίνει με μέτρημα:
δηλαδή ευνοϊκές περιπτώσεις διά δυνατές περιπτώσεις.
Οι κανόνες
Για κάθε ενδεχόμενο ισχύει . Το αδύνατο ενδεχόμενο έχει πιθανότητα , το βέβαιο .
Συμπλήρωμα. Το πραγματοποιείται όταν δεν πραγματοποιείται το :
Χρησιμεύει πάντα όταν το ενδεχόμενο περιέχει τη φράση «τουλάχιστον ένα»: είναι πιο εύκολο να μετρήσεις το «κανένα» και να αφαιρέσεις.
Ένωση. Το σημαίνει «το ή το (ή και τα δύο)». Το σημαίνει «και τα δύο μαζί»:
Αφαιρείς την τομή γιατί, αλλιώς, ό,τι ανήκει και στα δύο μετριέται δύο φορές. Αν τα και δεν μπορούν να συμβούν μαζί (ασυμβίβαστα), η τομή είναι κενή και απλώς προσθέτεις.
Ανεξάρτητα ενδεχόμενα. Όταν το ένα δεν επηρεάζει καθόλου το άλλο — δύο εξαρτήματα από διαφορετικές γραμμές παραγωγής — η πιθανότητα να συμβούν και τα δύο είναι το γινόμενο: .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε έλεγχο 400 εξαρτημάτων από μια γραμμή παραγωγής βρέθηκαν 12 ελαττωματικά. Εκτίμησε την πιθανότητα ένα εξάρτημα να είναι ελαττωματικό, και πόσα ελαττωματικά περιμένεις σε παρτίδα 5000.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σχετική συχνότητα:
Αν το ενδεχόμενο «ελαττωματικό», εκτιμάμε , δηλαδή . Το δείγμα των είναι αρκετά μεγάλο ώστε η εκτίμηση να είναι λογική.
Αναμενόμενα σε : ελαττωματικά.
Το συμπλήρωμα: η πιθανότητα ένα εξάρτημα να είναι καλό είναι . Περιμένεις περίπου καλά.
Παράδειγμα 2
Ρίχνεις δύο ζάρια. Ποια είναι η πιθανότητα το άθροισμα να είναι 7; Και ποια η πιθανότητα να φέρεις τουλάχιστον ένα 6;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δειγματικός χώρος: κάθε ζάρι έχει ενδείξεις, άρα ισοπίθανα ζεύγη.
Άθροισμα : τα ζεύγη . Είναι :
Τουλάχιστον ένα : μετράω το συμπλήρωμα, «κανένα ». Κάθε ζάρι έχει ενδείξεις χωρίς , οπότε ζεύγη.
Έλεγχος με μέτρημα: έξι ζεύγη με στο πρώτο ζάρι, έξι με στο δεύτερο, μείον το που μετρήθηκε δύο φορές: . Ίδιο αποτέλεσμα, και είναι ο προσθετικός νόμος στην πράξη.
Παράδειγμα 3
Από 200 πλαστικά καπάκια που ελέγχθηκαν, 20 είχαν γρατζουνιά, 15 είχαν λάθος διάσταση και 5 είχαν και τα δύο. Αν διαλέξεις ένα καπάκι στην τύχη, ποια είναι η πιθανότητα να έχει κάποιο ελάττωμα; Να μην έχει κανένα; Να έχει μόνο λάθος διάσταση;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ονομάζω = «έχει γρατζουνιά» και = «έχει λάθος διάσταση».
Κάποιο ελάττωμα σημαίνει :
Αν απλώς πρόσθετες, θα έβγαινε : τα καπάκια με διπλό ελάττωμα θα μετρούσαν δύο φορές.
Κανένα ελάττωμα: .
Μόνο λάθος διάσταση: από τα με λάθος διάσταση αφαιρείς τα που έχουν και γρατζουνιά. Μένουν , δηλαδή .
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ρίχνεις ένα ζάρι. Ποια είναι η πιθανότητα να φέρεις άρτιο αριθμό;
Τα κατάφερες;
- Να γράφεις τον δειγματικό χώρο ενός πειράματος τύχης και να περιγράφεις ενδεχόμενα.
- Να εκτιμάς μια πιθανότητα από τη σχετική συχνότητα και να υπολογίζεις τον αναμενόμενο αριθμό ελαττωματικών σε μια παρτίδα.
- Να υπολογίζεις πιθανότητες με τον κλασικό ορισμό, το συμπλήρωμα και τον προσθετικό νόμο.
- Να υπολογίζεις την πιθανότητα να λειτουργούν μαζί ανεξάρτητα εξαρτήματα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.