Μετάβαση στο περιεχόμενο

Πιθανότητες

Από τη συχνότητα στην πιθανότητα, και ο έλεγχος ποιότητας.

35 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να γράφεις τον δειγματικό χώρο ενός πειράματος τύχης και να περιγράφεις ενδεχόμενα.
  2. Να εκτιμάς μια πιθανότητα από τη σχετική συχνότητα και να υπολογίζεις τον αναμενόμενο αριθμό ελαττωματικών σε μια παρτίδα.
  3. Να υπολογίζεις πιθανότητες με τον κλασικό ορισμό, το συμπλήρωμα και τον προσθετικό νόμο.
  4. Να υπολογίζεις την πιθανότητα να λειτουργούν μαζί ανεξάρτητα εξαρτήματα.

Αβέβαιο, αλλά όχι χαοτικό

Δεν ξέρεις αν το επόμενο εξάρτημα που θα βγει από τη γραμμή θα είναι ελαττωματικό. Ξέρεις όμως, από τα προηγούμενα, ότι περίπου 33 στα 100100 είναι. Αυτό είναι η πιθανότητα: ένας αριθμός για κάτι που δεν μπορείς να προβλέψεις μία φορά, αλλά μπορείς να προβλέψεις πολύ καλά σε χίλιες.

  • Πείραμα τύχης είναι μια διαδικασία που, κάθε φορά που επαναλαμβάνεται, δίνει αποτέλεσμα που δεν προβλέπεται με βεβαιότητα: ένα ζάρι, ο έλεγχος ενός εξαρτήματος, ο χρόνος ως την επόμενη βλάβη.
  • Δειγματικός χώρος Ω\Omega είναι το σύνολο όλων των δυνατών αποτελεσμάτων. Για ένα ζάρι, Ω={1,2,3,4,5,6}\Omega = \{1, 2, 3, 4, 5, 6\}.
  • Ενδεχόμενο είναι ένα υποσύνολο του Ω\Omega, π.χ. «φέρνω άρτιο» ={2,4,6}= \{2, 4, 6\}. Λέμε ότι πραγματοποιείται όταν το αποτέλεσμα ανήκει σε αυτό.

Από τη συχνότητα στην πιθανότητα

Αν επαναλάβεις ένα πείραμα ν\nu φορές και ένα ενδεχόμενο AA πραγματοποιηθεί κ\kappa φορές, η σχετική συχνότητα του είναι κν\dfrac{\kappa}{\nu}. Σε λίγες επαναλήψεις πηγαινοέρχεται. Σε πολλές σταθεροποιείται γύρω από έναν αριθμό. Αυτός ο αριθμός είναι η πιθανότητα P(A)P(A).

Έτσι δουλεύει ο έλεγχος ποιότητας: ελέγχεις ένα μεγάλο δείγμα, βρίσκεις τη σχετική συχνότητα των ελαττωματικών, και τη χρησιμοποιείς ως εκτίμηση της πιθανότητας για όλη την παραγωγή. Σε μια παρτίδα NN κομματιών περιμένεις τότε περίπου N⋅P(A)N \cdot P(A) ελαττωματικά.

Ο κλασικός ορισμός

Όταν όλα τα αποτελέσματα του Ω\Omega είναι ισοπίθανα — ένα τίμιο ζάρι, μια κλήρωση από κουτί όπου όλα τα κομμάτια έχουν την ίδια θέση — η πιθανότητα βγαίνει με μέτρημα:

P(A)=N(A)N(Ω)P(A) = \frac{N(A)}{N(\Omega)}

δηλαδή ευνοϊκές περιπτώσεις διά δυνατές περιπτώσεις.

Ο δειγματικός χώρος δύο ζαριών

Τα 36 ζεύγη είναι ισοπίθανα. Διάλεξε ενδεχόμενο και μέτρα τα τετράγωνα που ανάβουν: η πιθανότητα είναι αυτός ο αριθμός διά 36.

Ενδεχόμενο

Ευνοϊκά6

Σύνολο36

Πιθανότητα6/36

Ποσοστό: 16,7% · Έξι ζεύγη. Είναι το πιο πιθανό άθροισμα, γιατί έχει τη μεγαλύτερη διαγώνιο.

Οι κανόνες

Για κάθε ενδεχόμενο ισχύει 0≤P(A)≤10 \leq P(A) \leq 1. Το αδύνατο ενδεχόμενο έχει πιθανότητα 00, το βέβαιο 11.

Συμπλήρωμα. Το A′A' πραγματοποιείται όταν δεν πραγματοποιείται το AA:

P(A′)=1−P(A)P(A') = 1 - P(A)

Χρησιμεύει πάντα όταν το ενδεχόμενο περιέχει τη φράση «τουλάχιστον ένα»: είναι πιο εύκολο να μετρήσεις το «κανένα» και να αφαιρέσεις.

Ένωση. Το A∪BA \cup B σημαίνει «το AA ή το BB (ή και τα δύο)». Το A∩BA \cap B σημαίνει «και τα δύο μαζί»:

P(A∪B)=P(A)+P(B)−P(A∩B)P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B)

Αφαιρείς την τομή γιατί, αλλιώς, ό,τι ανήκει και στα δύο μετριέται δύο φορές. Αν τα AA και BB δεν μπορούν να συμβούν μαζί (ασυμβίβαστα), η τομή είναι κενή και απλώς προσθέτεις.

Ανεξάρτητα ενδεχόμενα. Όταν το ένα δεν επηρεάζει καθόλου το άλλο — δύο εξαρτήματα από διαφορετικές γραμμές παραγωγής — η πιθανότητα να συμβούν και τα δύο είναι το γινόμενο: P(A∩B)=P(A)⋅P(B)P(A \cap B) = P(A) \cdot P(B).

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σε έλεγχο 400 εξαρτημάτων από μια γραμμή παραγωγής βρέθηκαν 12 ελαττωματικά. Εκτίμησε την πιθανότητα ένα εξάρτημα να είναι ελαττωματικό, και πόσα ελαττωματικά περιμένεις σε παρτίδα 5000.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ρίχνεις δύο ζάρια. Ποια είναι η πιθανότητα το άθροισμα να είναι 7; Και ποια η πιθανότητα να φέρεις τουλάχιστον ένα 6;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Από 200 πλαστικά καπάκια που ελέγχθηκαν, 20 είχαν γρατζουνιά, 15 είχαν λάθος διάσταση και 5 είχαν και τα δύο. Αν διαλέξεις ένα καπάκι στην τύχη, ποια είναι η πιθανότητα να έχει κάποιο ελάττωμα; Να μην έχει κανένα; Να έχει μόνο λάθος διάσταση;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ελέγχεις δύο ασφάλειες και σημειώνεις για την καθεμία αν είναι καλή (Κ) ή καμένη (Χ). Πόσα στοιχεία έχει ο δειγματικός χώρος;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Ρίχνεις ένα ζάρι. Ποια είναι η πιθανότητα να φέρεις άρτιο αριθμό;

Τα κατάφερες;

  • Να γράφεις τον δειγματικό χώρο ενός πειράματος τύχης και να περιγράφεις ενδεχόμενα.
  • Να εκτιμάς μια πιθανότητα από τη σχετική συχνότητα και να υπολογίζεις τον αναμενόμενο αριθμό ελαττωματικών σε μια παρτίδα.
  • Να υπολογίζεις πιθανότητες με τον κλασικό ορισμό, το συμπλήρωμα και τον προσθετικό νόμο.
  • Να υπολογίζεις την πιθανότητα να λειτουργούν μαζί ανεξάρτητα εξαρτήματα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;