Η περίληψη
Τα βασικά σημεία, με τη σειρά τους, με δικά σου λόγια.
40 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις τα βασικά σημεία ενός κειμένου με τη βοήθεια των πλαγιότιτλων.
- Να ξεχωρίζεις τι κρατάς (θέσεις, επιχειρήματα, προτάσεις) από τι αφήνεις (παραδείγματα, αριθμούς, λεπτομέρειες).
- Να πυκνώνεις και να παραφράζεις: να λες με λίγες δικές σου λέξεις ό,τι το κείμενο λέει με πολλές.
- Να γράφεις περίληψη ή συνοπτική απόδοση σε γ΄ πρόσωπο, μέσα στο όριο λέξεων, όπως ζητείται στο 1ο θέμα.
Λίγες λέξεις, όλη η ουσία
Ο προϊστάμενος σού ζητά: «Πες μου σε δύο λεπτά τι έγινε στη σύσκεψη». Δεν του λες ποιος έφερε καφέ. Του λες τι αποφασίστηκε και γιατί. Αυτό είναι περίληψη.
Περίληψη είναι ένα σύντομο κείμενο που λέει τα βασικά σημεία ενός άλλου κειμένου, με τη σειρά τους, με δικά σου λόγια, χωρίς δικά σου σχόλια.
Στις εξετάσεις των Νέων Ελληνικών του ΕΠΑΛ, το 1ο θέμα είναι συνήθως περίληψη ή συνοπτική απόδοση: «Να παρουσιάσεις σε 60–70 λέξεις…». Οι οδηγίες βαθμολόγησης κοιτάζουν τρία πράγματα:
| Κριτήριο | Μονάδες | Τι ελέγχεται |
|---|---|---|
| Περιεχόμενο | 6 | Είναι μέσα όλα τα βασικά σημεία; Τηρείται το όριο λέξεων; |
| Οργάνωση | 5 | Πυκνώνεις και παραφράζεις, ή αντιγράφεις; Δένει το κείμενο; |
| Γλώσσα | 4 | Σωστή σύνταξη, ακριβείς λέξεις |
Το κείμενο
Άρθρο σε ιστοσελίδα για τεχνίτες, περίπου 170 λέξεις.
Η ακοή σου δεν ξαναγεννιέται
(1) Ο Νίκος δουλεύει δεκαπέντε χρόνια σε ξυλουργείο. Πριν από λίγο καιρό πρόσεξε ότι στο τραπέζι δεν καταλαβαίνει τι λένε τα παιδιά του αν παίζει τηλεόραση. Ο γιατρός ήταν σαφής: η βλάβη έγινε στη δουλειά, και δεν διορθώνεται.
(2) Ο θόρυβος είναι από τους πιο ύπουλους κινδύνους στα εργαστήρια. Δεν πονάει, δεν ματώνει, δεν φαίνεται. Ο τροχός, το πριόνι, το κομπρεσέρ φθείρουν την ακοή λίγο λίγο, χρόνο με τον χρόνο, και όταν το καταλάβεις είναι αργά.
(3) Γιατί τότε τόσοι τεχνίτες δουλεύουν χωρίς προστασία; Κάποιοι πιστεύουν ότι «συνηθίζουν» τον θόρυβο. Άλλοι λένε ότι οι ωτοασπίδες ενοχλούν ή ότι με αυτές δεν ακούν τον συνάδελφο. Και πολλοί απλώς δεν ξέρουν πόσο δυνατός είναι ο ήχος δίπλα τους.
(4) Η λύση δεν είναι ακριβή. Ωτοασπίδες ή ακουστικά προστασίας κοστίζουν λιγότερο από ένα γεύμα. Τα θορυβώδη μηχανήματα μπορούν να μπουν σε χωριστό χώρο. Και ο εργοδότης οφείλει να μετρά τον θόρυβο και να ενημερώνει το προσωπικό.
(5) Τα δάχτυλα τα προσέχουμε, γιατί ο κίνδυνος φαίνεται. Ήρθε η ώρα να προσέχουμε και τα αυτιά μας.
Κείμενο γραμμένο για το μάθημα.
Η μέθοδος σε πέντε βήματα
- Διάβασε όλο το κείμενο. Ποιο είναι το θέμα; Τι υποστηρίζει ο γράφων;
- Πλαγιότιτλος σε κάθε παράγραφο. Είναι ο σκελετός της περίληψης.
- Κράτα ή άφησε. Κρατάς θέσεις, αιτίες, προτάσεις. Αφήνεις παραδείγματα, ονόματα, αριθμούς, εικόνες, επαναλήψεις.
- Γράψε μία παράγραφο σε γ΄ πρόσωπο, ενεστώτα, με διαρθρωτικές λέξεις («αρχικά», «επίσης», «ωστόσο», «τέλος»).
- Μέτρησε τις λέξεις και ξαναδιάβασε: κανένα δικό σου σχόλιο, καμία αντιγραμμένη φράση.
Οι πλαγιότιτλοι του άρθρου:
| § | Πλαγιότιτλος |
|---|---|
| 1 | Ένα παράδειγμα μόνιμης βλάβης της ακοής από τη δουλειά |
| 2 | Ο θόρυβος ως αθέατος κίνδυνος |
| 3 | Οι αιτίες της έλλειψης προστασίας |
| 4 | Φτηνά και απλά μέτρα προστασίας |
| 5 | Η ανάγκη να προσέχουμε την ακοή |
Πρόσεξε την §1: η ιστορία του Νίκου είναι παράδειγμα. Δεν μπαίνει με το όνομά του. Μπαίνει μόνο η σκέψη που υπηρετεί: η βλάβη από τον θόρυβο είναι μόνιμη.
Πύκνωση και παράφραση στην πράξη
| Στο κείμενο | Στην περίληψη | Τεχνική |
|---|---|---|
| «Δεν πονάει, δεν ματώνει, δεν φαίνεται.» | αθέατος κίνδυνος | πύκνωση |
| «λίγο λίγο, χρόνο με τον χρόνο» | σταδιακά | πύκνωση |
| «Ωτοασπίδες ή ακουστικά προστασίας» | μέσα προστασίας | γενίκευση |
| «όταν το καταλάβεις είναι αργά» | η βλάβη γίνεται αντιληπτή όταν είναι πια μόνιμη | παράφραση |
Η περίληψη, 73 λέξεις:
Ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι ο θόρυβος στους χώρους εργασίας είναι αθέατος κίνδυνος, που φθείρει σταδιακά και μόνιμα την ακοή. Εξηγεί ότι πολλοί τεχνίτες δεν προστατεύονται, επειδή νομίζουν πως συνηθίζουν τον θόρυβο, θεωρούν τα μέσα προστασίας ενοχλητικά ή αγνοούν την έντασή του. Προτείνει απλά και φτηνά μέτρα: μέσα προστασίας, απομόνωση των θορυβωδών μηχανημάτων και μέτρηση του θορύβου από τον εργοδότη. Καταλήγει ότι η ακοή χρειάζεται την ίδια φροντίδα με κάθε άλλο μέρος του σώματος.
Δες τα ρήματα με έντονα: υποστηρίζει, εξηγεί, προτείνει, καταλήγει. Λένε τι κάνει ο γράφων σε κάθε βήμα, και κάνουν τη λίστα των πλαγιότιτλων ένα κείμενο που δένει.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Τι πάει στραβά σε αυτή την περίληψη του άρθρου; «Ο Νίκος δουλεύει δεκαπέντε χρόνια σε ξυλουργείο και δεν ακούει τα παιδιά του. Ο θόρυβος δεν πονάει, δεν ματώνει, δεν φαίνεται. Πολύ σωστά λέει ο αρθρογράφος ότι πρέπει να προσέχουμε τα αυτιά μας.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Περιεχόμενο: κράτησε το παράδειγμα (Νίκος, δεκαπέντε χρόνια) και άφησε έξω τα κύρια σημεία: τις αιτίες της §3 και τα μέτρα της §4.
Οργάνωση: η δεύτερη πρόταση είναι αντιγραμμένη λέξη προς λέξη. Και το «Πολύ σωστά λέει» είναι σχόλιο: η περίληψη λέει τι γράφει ο άλλος, όχι αν έχει δίκιο.
Παράδειγμα 2
Να παρουσιάσεις σε 40–50 λέξεις τους λόγους για τους οποίους, σύμφωνα με τον αρθρογράφο, πολλοί τεχνίτες δουλεύουν χωρίς προστασία από τον θόρυβο.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Αυτή είναι συνοπτική απόδοση, όχι περίληψη όλου του κειμένου. Ψάχνω μόνο τους λόγους. Βρίσκονται στην §3, και είναι τρεις: νομίζουν ότι συνηθίζουν, τα μέσα ενοχλούν ή εμποδίζουν την επικοινωνία, δεν ξέρουν την ένταση.
Απάντηση: Ο αρθρογράφος αναφέρει τρεις λόγους. Αρχικά, ορισμένοι τεχνίτες πιστεύουν ότι με τον καιρό συνηθίζουν τον θόρυβο. Επίσης, κάποιοι θεωρούν τα μέσα προστασίας ενοχλητικά, καθώς δυσκολεύουν την επικοινωνία με τους συναδέλφους. Τέλος, πολλοί αγνοούν πόσο δυνατός είναι ο ήχος στον χώρο τους. (41 λέξεις) Τα μέτρα της §4 δεν μπαίνουν: δεν απαντούν στο ερώτημα.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέγονται οι δύο τεχνικές με τις οποίες γράφεις περίληψη με δικά σου λόγια;
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις τα βασικά σημεία ενός κειμένου με τη βοήθεια των πλαγιότιτλων.
- Να ξεχωρίζεις τι κρατάς (θέσεις, επιχειρήματα, προτάσεις) από τι αφήνεις (παραδείγματα, αριθμούς, λεπτομέρειες).
- Να πυκνώνεις και να παραφράζεις: να λες με λίγες δικές σου λέξεις ό,τι το κείμενο λέει με πολλές.
- Να γράφεις περίληψη ή συνοπτική απόδοση σε γ΄ πρόσωπο, μέσα στο όριο λέξεων, όπως ζητείται στο 1ο θέμα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.