Συστήματα εξισώσεων
Δύο μεγέθη που συνδέονται με δύο συνθήκες.
30 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να μεταφράζεις ένα πρόβλημα με δύο άγνωστα μεγέθη σε σύστημα δύο εξισώσεων.
- Να λύνεις σύστημα με αντικατάσταση ή με αντίθετους συντελεστές.
- Να αναγνωρίζεις πότε ένα σύστημα είναι αδύνατο ή αόριστο και τι σημαίνει αυτό για τα δεδομένα.
- Να ελέγχεις τη λύση και στις δύο συνθήκες πριν τη δώσεις ως απάντηση.
Δύο άγνωστοι, δύο πληροφορίες
Ένα ηλεκτρολογικό συνεργείο χρεώνει με την ώρα: άλλη τιμή για τον τεχνίτη και άλλη για τον βοηθό. Από δύο παλιά τιμολόγια ξέρεις:
- δουλειά με ώρες τεχνίτη και ώρες βοηθού: €
- δουλειά με ώρες τεχνίτη και ώρες βοηθού: €
Πόσο κοστίζει η ώρα του καθενός;
Με ένα γράμμα δεν βγαίνει, γιατί άγνωστα είναι δύο μεγέθη. Βάζεις για την ωριαία χρέωση του τεχνίτη και για του βοηθού (σε ευρώ). Κάθε τιμολόγιο γίνεται μία εξίσωση:
Δύο εξισώσεις που πρέπει να ισχύουν ταυτόχρονα λέγονται σύστημα. Η λύση του δεν είναι ένας αριθμός αλλά ένα ζευγάρι — εδώ, δύο τιμές που βγάζουν σωστά και τα δύο τιμολόγια.
Ο κανόνας είναι απλός: όσα άγνωστα μεγέθη, τόσες ανεξάρτητες πληροφορίες χρειάζεσαι. Με ένα μόνο τιμολόγιο θα είχες άπειρους συνδυασμούς.
Πρώτος δρόμος: αντικατάσταση
Λύνεις τη μία εξίσωση ως προς έναν άγνωστο και βάζεις το αποτέλεσμα στην άλλη.
Η πρώτη διαιρείται με : , άρα .
Στη δεύτερη:
Και πίσω: .
Ο τεχνίτης χρεώνει € την ώρα, ο βοηθός €.
Η αντικατάσταση βολεύει όταν κάποιος άγνωστος έχει συντελεστή ή είναι ήδη μόνος του.
Δεύτερος δρόμος: αντίθετοι συντελεστές
Πολλαπλασιάζεις μία ή και τις δύο εξισώσεις ώστε ένας άγνωστος να αποκτήσει αντίθετους συντελεστές. Μετά τις προσθέτεις κατά μέλη, και ο άγνωστος φεύγει.
Στο ίδιο σύστημα, πολλαπλασιάζω τη δεύτερη με :
Πρόσθεση: , δηλαδή . Ίδιο αποτέλεσμα από άλλο δρόμο — όπως πρέπει.
Τρία πιθανά αποτελέσματα
| Ευθείες | Σύστημα | Λύσεις | Τι σημαίνει στη δουλειά |
|---|---|---|---|
| τέμνονται | ορισμένο | ακριβώς μία | τα δεδομένα αρκούν |
| παράλληλες | αδύνατο | καμία | τα δεδομένα συγκρούονται |
| ταυτίζονται | αόριστο | άπειρες | η δεύτερη πληροφορία δεν λέει τίποτα νέο |
Δεν χρειάζεσαι σχήμα για να το καταλάβεις. Αν κατά τη λύση φτάσεις σε κάτι ψευδές, όπως , το σύστημα είναι αδύνατο. Αν φτάσεις σε , είναι αόριστο.
Στην πράξη, ένα αδύνατο σύστημα συνήθως σημαίνει λάθος στα δεδομένα: μια τιμή που άλλαξε, μια έκπτωση που δεν γράφτηκε. Ένα αόριστο σημαίνει ότι σου έδωσαν δύο φορές την ίδια πληροφορία με άλλα λόγια — πρέπει να ζητήσεις κάτι ακόμα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένας ηλεκτρολόγος κόβει καλώδιο 25 m σε δύο κομμάτια, ώστε το μεγάλο να είναι 4 m μακρύτερο από το διπλάσιο του μικρού. Πόσο είναι κάθε κομμάτι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Άγνωστοι: το μικρό κομμάτι, το μεγάλο, σε μέτρα.
Συνθήκες: τα δύο μαζί κάνουν , και το μεγάλο είναι το διπλάσιο του μικρού συν :
Ο είναι ήδη μόνος του, οπότε αντικατάσταση:
Τότε .
Έλεγχος: σωστό, και σωστό.
Τα κομμάτια είναι m και m.
Παράδειγμα 2
Σε ένα κομμωτήριο, την Παρασκευή 8 κουρέματα και 6 βαφές έφεραν 360 €. Το Σάββατο 12 κουρέματα και 5 βαφές έφεραν 380 €. Πόσο κοστίζει το καθένα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Άγνωστοι: η τιμή του κουρέματος, της βαφής, σε ευρώ.
Κανένας άγνωστος δεν απομονώνεται χωρίς κλάσματα. Διαλέγω να φύγει ο : το και το γίνονται και αν πολλαπλασιάσω την πρώτη με και τη δεύτερη με :
Πρόσθεση κατά μέλη: , άρα .
Στην πρώτη αρχική: .
Έλεγχος: σωστό. σωστό.
Κούρεμα €, βαφή €.
Παράδειγμα 3
Στο φαρμακείο χρειάζονται 500 mL αντισηπτικό με 70% οινόπνευμα. Υπάρχει διάλυμα 90% και διάλυμα 40%. Πόσο παίρνουν από το καθένα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Άγνωστοι: τα mL από το , τα mL από το .
Δύο συνθήκες: ο συνολικός όγκος και η ποσότητα καθαρού οινοπνεύματος. Στο τελικό μείγμα θέλουμε mL καθαρό οινόπνευμα.
Από την πρώτη: . Στη δεύτερη:
Άρα .
Έλεγχος: σωστό.
Παίρνουν mL από το δυνατό και mL από το αδύναμο.
Παράδειγμα 4
Ένας προμηθευτής λέει ότι 2 σακιά τσιμέντο και 4 σακιά άμμος κοστίζουν 30 €, ενώ 3 σακιά τσιμέντο και 6 σακιά άμμος κοστίζουν 48 €. Τι τιμές βγαίνουν;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Άγνωστοι: η τιμή του σακιού τσιμέντο, της άμμου.
Η πρώτη διαιρείται με και δίνει . Η δεύτερη διαιρείται με και δίνει .
Αφαιρώ κατά μέλη: . Ψευδές. Το σύστημα είναι αδύνατο.
Το ίδιο καλάθι (ένα τσιμέντο και δύο άμμοι) δεν μπορεί να κοστίζει και και €. Οι δύο τιμές δεν προέρχονται από τον ίδιο τιμοκατάλογο — μάλλον η μία παραγγελία είχε έκπτωση ή μεταφορικά. Ρωτάς τον προμηθευτή, δεν «λύνεις» με το ζόρι.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Λύσε με αντικατάσταση: και
Τα κατάφερες;
- Να μεταφράζεις ένα πρόβλημα με δύο άγνωστα μεγέθη σε σύστημα δύο εξισώσεων.
- Να λύνεις σύστημα με αντικατάσταση ή με αντίθετους συντελεστές.
- Να αναγνωρίζεις πότε ένα σύστημα είναι αδύνατο ή αόριστο και τι σημαίνει αυτό για τα δεδομένα.
- Να ελέγχεις τη λύση και στις δύο συνθήκες πριν τη δώσεις ως απάντηση.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.