Δυνάμεις και ρίζες
Επιστημονική γραφή και γιατί τη χρειάζεσαι στα τεχνικά μεγέθη.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να χρησιμοποιείς τις ιδιότητες των δυνάμεων, και με αρνητικό εκθέτη.
- Να γράφεις πολύ μεγάλα και πολύ μικρά τεχνικά μεγέθη σε επιστημονική γραφή και με προθέματα μονάδων.
- Να κάνεις πράξεις με αριθμούς σε επιστημονική γραφή χωρίς να χάνεις μηδενικά.
- Να υπολογίζεις τετραγωνικές και κυβικές ρίζες σε προβλήματα εμβαδού και όγκου.
Αριθμοί με πολλά μηδενικά
Κοίτα μερικά μεγέθη που θα συναντήσεις στη δουλειά:
- μια αντίσταση σε πλακέτα: Ω
- η χωρητικότητα ενός πυκνωτή: F
- η διάμετρος μιας τρίχας: περίπου m
- ένας σκληρός δίσκος: byte
Γραμμένα έτσι, είναι εύκολο να χάσεις ή να προσθέσεις ένα μηδενικό — και ένα μηδενικό είναι λάθος δέκα φορές. Γι' αυτό τα τεχνικά εγχειρίδια, τα κομπιουτεράκια και τα λογισμικά γράφουν τέτοιους αριθμούς με δυνάμεις του .
Τι είναι μια δύναμη
Η δύναμη είναι το γινόμενο ίσων παραγόντων . Ο λέγεται βάση, ο εκθέτης:
Με βάση το , ο εκθέτης λέει απλώς πόσα μηδενικά ακολουθούν το .
Οι κανόνες που χρειάζεσαι
Για την ίδια βάση :
| Πράξη | Κανόνας | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| πολλαπλασιασμός | ||
| διαίρεση | ||
| δύναμη δύναμης | ||
| μηδενικός εκθέτης | ||
| αρνητικός εκθέτης |
Ο αρνητικός εκθέτης δεν κάνει τον αριθμό αρνητικό. Λέει «διαίρεσε αντί να πολλαπλασιάσεις»: το είναι ένα χιλιοστό, όχι μείον χίλια.
Επιστημονική γραφή
Έτσι η τρίχα γίνεται m και ο δίσκος byte. Με μια ματιά βλέπεις ότι ο δίσκος είναι τρισεκατομμύρια, χωρίς να μετράς μηδενικά.
Τα προθέματα των μονάδων
Στις μονάδες, οι ίδιες δυνάμεις έχουν όνομα. Είναι αυτά που διαβάζεις κάθε μέρα σε ετικέτες και καταλόγους:
| Πρόθεμα | Σύμβολο | Δύναμη | Παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| γίγα | G | GB μνήμη | |
| μέγα | M | MΩ αντίσταση | |
| κιλό | k | kW βραστήρας | |
| μίλι | m | mA ρεύμα | |
| μίκρο | μ | μm τρίχα | |
| νάνο | n | nF πυκνωτής |
Κάθε σκαλί στον πίνακα απέχει από το επόμενο χίλιες φορές. Αυτό βολεύει: από kΩ σε MΩ διαιρείς με , από mA σε A επίσης.
Ρίζες: ο δρόμος προς τα πίσω
Η τετραγωνική ρίζα είναι ο θετικός αριθμός που, στο τετράγωνο, δίνει . Τη χρειάζεσαι όταν ξέρεις ένα εμβαδόν και ψάχνεις την πλευρά: ένα τετράγωνο δωμάτιο m² έχει πλευρά m.
Η κυβική ρίζα κάνει το ίδιο για τον όγκο: μια κυβική δεξαμενή m³ έχει ακμή m, γιατί .
Για ρίζες ισχύει ο κανόνας του γινομένου: , για . Έτσι .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γράψε σε επιστημονική γραφή μια αντίσταση 3 300 000 Ω και ένα ρεύμα 0,000 25 A.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Αντίσταση. Θέλω τον πρώτο αριθμό από ως κάτω από , άρα . Η υποδιαστολή μετακινείται θέσεις αριστερά:
Δηλαδή MΩ.
Ρεύμα. Θέλω . Η υποδιαστολή μετακινείται θέσεις δεξιά, οπότε ο εκθέτης είναι αρνητικός:
Δηλαδή mA.
Έλεγχος: σωστό.
Παράδειγμα 2
Από μια αντίσταση 2,2 kΩ περνάει ρεύμα 5 mA. Ποια τάση έχει στα άκρα της; (Νόμος του Ohm: U = I · R)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μετατρέπω σε βασικές μονάδες με δυνάμεις του :
Ω και A.
Πολλαπλασιάζω χωριστά τα σημαντικά ψηφία και τις δυνάμεις:
Η τάση είναι V. Το «κιλό» και το «μίλι» αλληλοαναιρούνται — γι' αυτό τα kΩ με τα mA δίνουν κατευθείαν βολτ.
Παράδειγμα 3
Ένα τετράγωνο δωμάτιο έχει εμβαδόν 30,25 m². Πόσα μέτρα σοβατεπί χρειάζονται για όλη την περίμετρο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η πλευρά είναι η τετραγωνική ρίζα του εμβαδού:
Έλεγχος: σωστό.
Η περίμετρος είναι τέσσερις πλευρές: m.
Χρειάζονται m σοβατεπί. Στην πράξη αφαιρείς το άνοιγμα της πόρτας και προσθέτεις λίγο για τις φύρες στις γωνίες.
Παράδειγμα 4
Ένας γραφίστας έχει δίσκο 2 TB και φωτογραφίες των 4 MB η καθεμία. Πόσες φωτογραφίες χωράνε;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σε byte: TB byte και MB byte.
Διαιρώ τα σημαντικά ψηφία και αφαιρώ τους εκθέτες:
Το δεν είναι από ως κάτω από , οπότε διορθώνω: .
Χωράνε περίπου φωτογραφίες.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ένας τεχνικός μετράει διάκενο m σε έναν τόρνο. Γράψε το σε επιστημονική γραφή.
Τα κατάφερες;
- Να χρησιμοποιείς τις ιδιότητες των δυνάμεων, και με αρνητικό εκθέτη.
- Να γράφεις πολύ μεγάλα και πολύ μικρά τεχνικά μεγέθη σε επιστημονική γραφή και με προθέματα μονάδων.
- Να κάνεις πράξεις με αριθμούς σε επιστημονική γραφή χωρίς να χάνεις μηδενικά.
- Να υπολογίζεις τετραγωνικές και κυβικές ρίζες σε προβλήματα εμβαδού και όγκου.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.