Εξισώσεις β΄ βαθμού
Η διακρίνουσα και η γεωμετρία πίσω από τις λύσεις.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να λύνεις εξισώσεις β΄ βαθμού, τις ελλιπείς με παραγοντοποίηση και τις πλήρεις με τη διακρίνουσα.
- Να προβλέπεις από το πρόσημο της διακρίνουσας πόσες λύσεις υπάρχουν, πριν λύσεις.
- Να συνδέεις τις λύσεις με τα σημεία όπου η παραβολή κόβει τον οριζόντιο άξονα.
- Να απορρίπτεις λύσεις που δεν έχουν νόημα σε ένα πρακτικό πρόβλημα.
Όταν ο άγνωστος πολλαπλασιάζεται με τον εαυτό του
Ένα ορθογώνιο δάπεδο αποθήκης έχει μήκος m μεγαλύτερο από το πλάτος του και εμβαδόν m². Ο πελάτης θέλει τις διαστάσεις για να παραγγείλει πλακάκια.
Αν το πλάτος σε μέτρα, το μήκος είναι και:
Ο άγνωστος εμφανίζεται στο τετράγωνο. Αυτό δεν λύνεται με «μεταφέρω και διαιρώ» — είναι εξίσωση δευτέρου βαθμού. Βγαίνουν παντού όπου υπάρχει εμβαδόν, πτώση ενός αντικειμένου ή κέρδος που πρώτα ανεβαίνει και μετά πέφτει.
Η γενική μορφή είναι
Το είναι ο συντελεστής του , το του , και το ο σταθερός όρος. Αν , το χάνεται και η εξίσωση είναι απλώς α΄ βαθμού.
Οι εύκολες περιπτώσεις
Αν λείπει κάποιος όρος, δεν χρειάζεσαι τύπο.
Λείπει ο σταθερός όρος (). Βγάζεις κοινό παράγοντα το :
Ένα γινόμενο είναι μηδέν μόνο όταν κάποιος παράγοντας είναι μηδέν.
Λείπει ο όρος με (). Απομονώνεις το :
Και το είναι λύση, γιατί . Αν ένα πρόβλημα ζητάει μήκος, το αρνητικό θα το απορρίψεις μετά — όχι στη λύση της εξίσωσης.
Η διακρίνουσα
Όταν υπάρχουν και οι τρεις όροι, υπολογίζεις πρώτα έναν αριθμό, τη διακρίνουσα:
| Διακρίνουσα | Λύσεις |
|---|---|
| δύο διαφορετικές: | |
| μία διπλή: | |
| καμία πραγματική |
Πίσω στο δάπεδο: , , .
Πλάτος m δεν υπάρχει, οπότε κρατάς . Το δάπεδο είναι m επί m — και , σωστό.
Η γεωμετρία πίσω από τις λύσεις
Το πρόσημο του λέει προς τα πού ανοίγει η παραβολή: προς τα πάνω αν , προς τα κάτω αν . Μια καμπύλη κέρδους που πρώτα ανεβαίνει και μετά πέφτει έχει .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένα κλειδί πέφτει από σκαλωσιά ύψους 20 m. Μετά από t δευτερόλεπτα βρίσκεται σε ύψος h = 20 − 5t² μέτρα. Πότε φτάνει στο έδαφος;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Στο έδαφος το ύψος είναι μηδέν:
Λείπει ο όρος με , οπότε απομονώνω το .
Ο χρόνος μετράει από τη στιγμή που έπεσε το κλειδί, άρα το απορρίπτεται.
Φτάνει στο έδαφος σε δευτερόλεπτα. Έλεγχος: σωστό.
Παράδειγμα 2
Ένα εργαστήριο κεραμικής έχει ημερήσιο κέρδος K = −x² + 40x − 300 ευρώ όταν φτιάχνει x κομμάτια. Για πόσα κομμάτια το κέρδος είναι μηδέν;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Θέλω . Πολλαπλασιάζω με για να έχω θετικό :
Εδώ , , .
Θετική, άρα δύο λύσεις. .
Και οι δύο έχουν νόημα. Με κομμάτια το εργαστήριο μόλις καλύπτει τα έξοδά του. Ανάμεσα σε και κερδίζει, και πάνω από γράφει πάλι ζημιά — υπερωρίες, φθορές, υλικά σε πανάκριβη τιμή. Η παραβολή ανοίγει προς τα κάτω και η κορυφή της, στο , είναι το μέγιστο κέρδος.
Παράδειγμα 3
Μπορεί ένα ορθογώνιο παρτέρι με περίμετρο 20 m να έχει εμβαδόν 30 m²;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Περίμετρος σημαίνει ότι μήκος και πλάτος μαζί κάνουν . Αν η μία πλευρά, η άλλη είναι :
Αρνητική διακρίνουσα: καμία λύση. Τέτοιο παρτέρι δεν υπάρχει.
Ο λόγος φαίνεται γεωμετρικά: με περίμετρο m το μεγαλύτερο εμβαδόν το δίνει το τετράγωνο , δηλαδή m². Τα m² είναι απλώς πολλά. Η διακρίνουσα σου το είπε πριν μπεις στον κόπο να ψάξεις διαστάσεις.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Λύσε την
Τα κατάφερες;
- Να λύνεις εξισώσεις β΄ βαθμού, τις ελλιπείς με παραγοντοποίηση και τις πλήρεις με τη διακρίνουσα.
- Να προβλέπεις από το πρόσημο της διακρίνουσας πόσες λύσεις υπάρχουν, πριν λύσεις.
- Να συνδέεις τις λύσεις με τα σημεία όπου η παραβολή κόβει τον οριζόντιο άξονα.
- Να απορρίπτεις λύσεις που δεν έχουν νόημα σε ένα πρακτικό πρόβλημα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.