Εξισώσεις α΄ βαθμού
Από το πρόβλημα στην εξίσωση και πίσω στην απάντηση.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να λύνεις εξισώσεις α΄ βαθμού με παρενθέσεις και παρονομαστές.
- Να μεταφράζεις ένα πρόβλημα της δουλειάς σε εξίσωση, δηλώνοντας τον άγνωστο με τη μονάδα του.
- Να λύνεις έναν τύπο ως προς το μέγεθος που σε ενδιαφέρει.
- Να ελέγχεις αν η λύση στέκει μέσα στο πρόβλημα, όχι μόνο μέσα στην εξίσωση.
Μια ζυγαριά σε ισορροπία
Μια εξίσωση είναι μια ισότητα με έναν αριθμό που δεν τον ξέρεις ακόμα, τον άγνωστο — συνήθως . Σκέψου τη σαν ζυγαριά σε ισορροπία: ό,τι βάλεις ή βγάλεις από τη μία πλευρά, το ίδιο πρέπει να κάνεις και στην άλλη, αλλιώς γέρνει.
Οι κινήσεις που επιτρέπονται είναι τέσσερις, και όλες γίνονται και στα δύο μέλη:
- προσθέτω τον ίδιο αριθμό,
- αφαιρώ τον ίδιο αριθμό,
- πολλαπλασιάζω με τον ίδιο αριθμό (όχι με το ),
- διαιρώ με τον ίδιο αριθμό (όχι με το ).
Στην εξίσωση α΄ βαθμού ο άγνωστος εμφανίζεται μόνο στην πρώτη δύναμη: υπάρχει , αλλά όχι ούτε .
Η σειρά της δουλειάς
Όσο μπερδεμένη κι αν δείχνει, κάθε εξίσωση α΄ βαθμού λύνεται με τα ίδια πέντε βήματα:
- Διώχνω τους παρονομαστές, πολλαπλασιάζοντας κάθε όρο με το Ε.Κ.Π. τους.
- Ανοίγω τις παρενθέσεις.
- Χωρίζω γνωστούς από αγνώστους: τα στο ένα μέλος, οι αριθμοί στο άλλο. Όρος που αλλάζει μέλος αλλάζει πρόσημο.
- Κάνω αναγωγή ομοίων όρων: μαζεύω σε μορφή .
- Διαιρώ με τον συντελεστή του .
Σπάνια θα σου τύχουν, αλλά όταν τύχουν σημαίνουν κάτι: στο πρόβλημα, μια αδύνατη εξίσωση λέει ότι οι συνθήκες που σου έδωσαν δεν μπορούν να ισχύουν μαζί.
Από το πρόβλημα στην εξίσωση
Στη δουλειά κανείς δεν σου δίνει έτοιμη εξίσωση. Σου δίνει ένα τιμολόγιο, ένα ρολό καλώδιο, μια συνταγή. Η δύσκολη δουλειά είναι η μετάφραση, και γίνεται με σειρά:
- Δηλώνω τον άγνωστο, με τη μονάδα του: «έστω οι ώρες εργασίας». Όχι σκέτο «έστω ».
- Γράφω την ίδια ποσότητα με δύο τρόπους και τους βάζω ίσους.
- Λύνω.
- Γυρίζω στο κείμενο: στέκει η απάντηση; Μήκος δεν βγαίνει αρνητικό, άνθρωποι δεν βγαίνουν .
Οι τύποι είναι κι αυτοί εξισώσεις
Ο νόμος του Ohm , ο τύπος της ισχύος , η μετατροπή θερμοκρασίας : όλοι είναι εξισώσεις α΄ βαθμού ως προς οποιοδήποτε από τα μεγέθη τους. Όταν ξέρεις τα υπόλοιπα, λύνεις ως προς αυτό που σου λείπει, με τις ίδιες ακριβώς κινήσεις. Από το , διαιρώντας με , παίρνεις .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Λύσε την εξίσωση
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ε.Κ.Π.. Πολλαπλασιάζω κάθε όρο με , και το που δεν έχει παρονομαστή:
Ανοίγω την παρένθεση: , δηλαδή .
Τα δεξιά, οι αριθμοί αριστερά: , άρα .
Έλεγχος. Αριστερό μέλος: . Δεξί: ✓.
Παράδειγμα 2
Ένα συνεργείο χρεώνει ευρώ τη διάγνωση και ευρώ την ώρα εργασίας. Ο λογαριασμός, χωρίς ανταλλακτικά, ήταν ευρώ. Πόσες ώρες δούλεψε ο μηχανικός;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Έστω οι ώρες εργασίας. Ο λογαριασμός είναι διάγνωση συν εργασία:
Αφαιρώ και από τα δύο μέλη: .
Διαιρώ με : .
Στο κείμενο. ώρες είναι ώρες και λεπτά — λογική διάρκεια. Έλεγχος: ✓.
Παράδειγμα 3
Ο φούρνος μιας επαγγελματικής κουζίνας δείχνει °F. Με τον τύπο , πόσοι βαθμοί Κελσίου είναι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Βάζω το γνωστό στον τύπο. Άγνωστος είναι η θερμοκρασία σε °C:
Αφαιρώ : .
Διαιρώ με : .
Ο φούρνος είναι στους °C — συνηθισμένη θερμοκρασία για ψήσιμο.
Παράδειγμα 4
Μια μεταλλική ράβδος m κόβεται σε δύο κομμάτια, ώστε το ένα να είναι κατά cm μακρύτερο από το άλλο. Πόσο είναι το κάθε κομμάτι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα κοινή μονάδα: m cm.
Έστω το μήκος του μικρού κομματιού σε cm. Το μεγάλο είναι .
Τα δύο μαζί κάνουν όλη τη ράβδο:
, άρα και .
Το μικρό κομμάτι είναι cm και το μεγάλο cm.
Έλεγχος στο κείμενο. ✓, και ✓.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Λύσε:
Τα κατάφερες;
- Να λύνεις εξισώσεις α΄ βαθμού με παρενθέσεις και παρονομαστές.
- Να μεταφράζεις ένα πρόβλημα της δουλειάς σε εξίσωση, δηλώνοντας τον άγνωστο με τη μονάδα του.
- Να λύνεις έναν τύπο ως προς το μέγεθος που σε ενδιαφέρει.
- Να ελέγχεις αν η λύση στέκει μέσα στο πρόβλημα, όχι μόνο μέσα στην εξίσωση.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.