Πραγματικοί αριθμοί και πράξεις
Προτεραιότητα πράξεων, δυνάμεις και ρίζες στην πράξη.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να υπολογίζεις παραστάσεις με τη σωστή σειρά πράξεων, όπως σε ένα τιμολόγιο.
- Να χρησιμοποιείς δυνάμεις και τετραγωνικές ρίζες για εμβαδά και πλευρές.
- Να ξεχωρίζεις ρητούς από άρρητους και να στρογγυλεύεις προς τη σωστή κατεύθυνση όταν αγοράζεις υλικά.
Οι αριθμοί που χρησιμοποιείς ήδη
Σε ένα συνεργείο, σε μια κουζίνα ή σε ένα εργοτάξιο δουλεύεις κάθε μέρα με όλα τα είδη αριθμών, ακόμα κι αν δεν τα λες με το όνομά τους:
- Φυσικοί: — τεμάχια, κουτιά, ώρες εργασίας.
- Ακέραιοι: και οι αρνητικοί, °C στον καταψύκτη, ο όροφος του υπογείου.
- Ρητοί: όσοι γράφονται ως κλάσμα ακεραίων, άρα και οι δεκαδικοί που τελειώνουν ή επαναλαμβάνονται: του λίτρου, ευρώ, m πλακάκι.
- Άρρητοι: όσοι δεν γράφονται ως κλάσμα. Τα δεκαδικά τους ψηφία δεν τελειώνουν ποτέ και δεν επαναλαμβάνονται.
Όλοι μαζί λέγονται πραγματικοί αριθμοί και είναι όλα τα σημεία μιας ευθείας. Στην πράξη ο άρρητος στρογγυλεύεται: κανείς δεν κόβει σωλήνα m, κόβει m ή m.
Η σειρά των πράξεων: έτσι γράφεται ένα τιμολόγιο
Ένας ηλεκτρολόγος γράφει στο δελτίο : ευρώ η επίσκεψη και ώρες των ευρώ. Ο πελάτης χρωστάει ευρώ. Αν κάποιος το διάβαζε από αριστερά προς τα δεξιά, θα έβγαζε ευρώ — σαν να χρεώνεται κάθε ώρα και η επίσκεψη ξανά.
Όταν θέλεις πράγματι να προσθέσεις πρώτα, το λες με παρένθεση. Το είναι δύο πλάκες πλευράς m, δηλαδή m². Το είναι μία πλάκα πλευράς m, δηλαδή m². Άλλο πράγμα, άλλη παραγγελία.
Δυνάμεις: εμβαδά, όγκοι, μεγάλοι αριθμοί
Η δύναμη είναι το πολλαπλασιασμένο με τον εαυτό του φορές. Στη δουλειά τη συναντάς κυρίως σε τρία σημεία:
- Εμβαδόν τετραγώνου: πλευρά m δίνει m².
- Όγκος κύβου: ακμή m δίνει m³, δηλαδή λίτρα.
- Δυνάμεις του : m³ λίτρα, kW W.
Ρίζες: από το εμβαδόν πίσω στην πλευρά
Η τετραγωνική ρίζα (για ) είναι ο μη αρνητικός αριθμός που, αν τον υψώσεις στο τετράγωνο, δίνει . Είναι η ανάποδη ερώτηση: ξέρεις ότι ένα τετράγωνο δωμάτιο έχει m², πόση είναι η πλευρά; m.
Οι περισσότερες ρίζες δεν βγαίνουν ακριβώς: . Εκεί χρησιμοποιείς κομπιουτεράκι και κρατάς όσα δεκαδικά χρειάζεται η δουλειά — δύο για μέτρα (δηλαδή ακρίβεια εκατοστού), κανένα για τεμάχια.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένας ηλεκτρολόγος χρεώνει ευρώ την επίσκεψη και ευρώ την ώρα. Δούλεψε ώρες και έβαλε υλικά ευρώ. Πόσο είναι ο λογαριασμός χωρίς ΦΠΑ και πόσο με ΦΠΑ ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Γράφω την παράσταση όπως στήνεται το τιμολόγιο: επίσκεψη, εργασία, υλικά.
Πρώτα ο πολλαπλασιασμός: . Μετά οι προσθέσεις:
ευρώ καθαρή αξία.
Ο ΦΠΑ προστίθεται πάνω στην καθαρή αξία. Αντί να βρω τον φόρο χωριστά και να τον προσθέσω, πολλαπλασιάζω κατευθείαν με (το συν το ):
ευρώ.
Έλεγχος. Ο φόρος μόνος του: . Και ✓.
Παράδειγμα 2
Ένα τετράγωνο δάπεδο κουζίνας έχει πλευρά m και στρώνεται με πλακάκια cm. Πόσα πλακάκια χρειάζονται, με επιπλέον για τα σπασίματα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εμβαδόν δαπέδου: m².
Εμβαδόν ενός πλακακιού: m² (τα cm είναι m).
Πλακάκια χωρίς φύρα: .
Πιο γρήγορα: σε κάθε πλευρά χωράνε πλακάκια, άρα .
Με επιπλέον: .
Υλικό αγοράζεται σε ολόκληρα κομμάτια, άρα στρογγυλεύω προς τα πάνω: πλακάκια.
Παράδειγμα 3
Μια τετράγωνη αίθουσα έχει εμβαδόν m². Το σοβατεπί πουλιέται σε κομμάτια των m. Πόσα κομμάτια χρειάζονται για όλη την περίμετρο (αγνόησε την πόρτα);
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η πλευρά είναι η ρίζα του εμβαδού:
m.
Κρατάω τρία δεκαδικά μέχρι το τέλος, για να μη χάσω ακρίβεια στις επόμενες πράξεις.
Περίμετρος: m.
Κομμάτια: .
Με κομμάτια λείπουν σχεδόν μέτρα. Στρογγυλεύω προς τα πάνω: κομμάτια.
Παράδειγμα 4
Υπολόγισε την παράσταση
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παρένθεση: .
Δύναμη: . Η παρένθεση κρατάει το μείον μέσα, άρα το αποτέλεσμα είναι θετικό.
Πολλαπλασιασμός και διαίρεση, από αριστερά προς τα δεξιά: , και .
Τέλος η αφαίρεση: .
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Υπολόγισε:
Τα κατάφερες;
- Να υπολογίζεις παραστάσεις με τη σωστή σειρά πράξεων, όπως σε ένα τιμολόγιο.
- Να χρησιμοποιείς δυνάμεις και τετραγωνικές ρίζες για εμβαδά και πλευρές.
- Να ξεχωρίζεις ρητούς από άρρητους και να στρογγυλεύεις προς τη σωστή κατεύθυνση όταν αγοράζεις υλικά.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.