Η συνοπτική απόδοση
Το κύριο νόημα ενός κειμένου σε λίγες γραμμές.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις το θέμα και την κύρια θέση ενός σύντομου μη λογοτεχνικού κειμένου.
- Να δίνεις πλαγιότιτλο σε κάθε παράγραφο και να ξεχωρίζεις τα κύρια σημεία από τα παραδείγματα.
- Να γράφεις συνοπτική απόδοση σε γ΄ πρόσωπο, με δικά σου λόγια και χωρίς σχόλια, μέσα στο όριο λέξεων.
- Να αποδίδεις συνοπτικά μόνο όσα ζητά η εκφώνηση, π.χ. τους λόγους ή τις συνέπειες που αναφέρει ο συντάκτης.
Το κύριο νόημα, σε λίγες γραμμές
Κάθε μέρα κάνεις συνοπτική απόδοση χωρίς να το λες έτσι. Ο φίλος σου ρωτάει «τι έλεγε ο προπονητής;» και εσύ δεν επαναλαμβάνεις δέκα λεπτά ομιλίας· λες τα τρία πράγματα που μετράνε. Ο μάστορας στο συνεργείο ρωτάει «τι είπε ο πελάτης για το αυτοκίνητο;» και περιμένει δύο προτάσεις, όχι ολόκληρη τη συζήτηση.
Στο μάθημα κάνεις το ίδιο με ένα γραπτό κείμενο. Η συνοπτική απόδοση (ή περίληψη) δίνει τα κύρια σημεία ενός κειμένου, με τη σειρά που έχουν σε αυτό, με δικά σου λόγια και χωρίς δικά σου σχόλια.
Ένα κείμενο για συνοπτική απόδοση
Άρθρο σε ενημερωτική ιστοσελίδα για γονείς και μαθητές, περίπου 200 λέξεις.
Ο ύπνος των εφήβων δεν είναι τεμπελιά
(1) Ο έφηβος που δεν σηκώνεται το πρωί ακούει συνήθως μία λέξη: τεμπέλης. Η επιστήμη του ύπνου όμως δίνει άλλη εξήγηση.
(2) Στην εφηβεία το βιολογικό ρολόι του σώματος μετακινείται. Η ορμόνη που μας κάνει να νυστάζουμε, η μελατονίνη, αρχίζει να εκκρίνεται αργότερα το βράδυ. Ένας δεκαεξάχρονος λοιπόν δεν νυστάζει στις δέκα, όσο κι αν το θέλουν οι γονείς του. Κι όμως χρειάζεται οκτώ με δέκα ώρες ύπνου, περισσότερες από έναν ενήλικα.
(3) Οι οθόνες κάνουν το πρόβλημα μεγαλύτερο. Δεν φταίει μόνο το φως τους. Φταίει κυρίως η ειδοποίηση που έρχεται στις δώδεκα τα μεσάνυχτα και κρατάει το μυαλό ξύπνιο.
(4) Οι συνέπειες φαίνονται την επόμενη μέρα: λιγότερη συγκέντρωση, νεύρα, λάθη. Ο μαθητής που κάνει πρακτική άσκηση σε συνεργείο ή οδηγεί μηχανάκι για να πάει στο σχολείο κινδυνεύει περισσότερο από όλους.
(5) Τι μπορεί να γίνει; Σταθερή ώρα για ύπνο, και τα Σαββατοκύριακα. Το κινητό να φορτίζει έξω από το δωμάτιο. Και μια σοβαρή συζήτηση για το αν τα σχολεία πρέπει να αρχίζουν λίγο αργότερα.
Κείμενο γραμμένο για το μάθημα.
Η μέθοδος σε πέντε κινήσεις
- Διάβασε όλο το κείμενο μία φορά, χωρίς μολύβι. Ρώτα: ποιο είναι το θέμα και τι υποστηρίζει ο συντάκτης;
- Δώσε πλαγιότιτλο σε κάθε παράγραφο. Λίγες λέξεις, συνήθως ουσιαστικό: «Οι συνέπειες της έλλειψης ύπνου».
- Κράτα τα κύρια, άφησε τα δευτερεύοντα. Κρατάς θέσεις, αιτίες, συνέπειες, προτάσεις. Αφήνεις παραδείγματα, αριθμούς, ώρες και ονόματα, εκτός αν χωρίς αυτά χάνεται το νόημα.
- Γράψε ένα ενιαίο κείμενο σε γ΄ πρόσωπο και ενεστώτα: «Ο αρθρογράφος υποστηρίζει…». Δέσε τις ιδέες με λέξεις όπως επίσης, όμως, έτσι, τέλος.
- Μέτρησε τις λέξεις και ξαναδιάβασε: κανένα δικό σου σχόλιο, καμία φράση αντιγραμμένη αυτούσια.
Οι πλαγιότιτλοι του άρθρου:
| § | Πλαγιότιτλος |
|---|---|
| 1 | Η λανθασμένη εικόνα του «τεμπέλη» εφήβου |
| 2 | Η βιολογική αιτία: το ρολόι του σώματος αλλάζει |
| 3 | Ο ρόλος των οθονών |
| 4 | Οι συνέπειες της έλλειψης ύπνου |
| 5 | Προτάσεις για λύση |
Ρήματα που δείχνουν τι κάνει ο συντάκτης
Το «λέει… λέει… λέει» κουράζει και δεν δείχνει τίποτα. Διάλεξε ρήμα που ταιριάζει σε αυτό που κάνει ο συντάκτης σε κάθε σημείο:
| Ο συντάκτης… | Όταν… |
|---|---|
| υποστηρίζει, θεωρεί | δίνει τη θέση του |
| εξηγεί, αποδίδει σε | λέει την αιτία |
| επισημαίνει, προειδοποιεί | δείχνει μια συνέπεια ή έναν κίνδυνο |
| προτείνει, καταλήγει | κλείνει με λύση ή συμπέρασμα |
Όλο το κείμενο ή μόνο ένα κομμάτι;
Στις εξετάσεις του ΕΠΑΛ συχνά δεν σου ζητούν να αποδώσεις όλο το κείμενο. Σου ζητούν κάτι συγκεκριμένο: «Να παρουσιάσεις τους δύο λόγους για τους οποίους…» ή «Ποιες συνέπειες αναφέρει ο συντάκτης;». Τότε η μέθοδος είναι ίδια, αλλά με φίλτρο: κρατάς μόνο ό,τι απαντά στο ερώτημα, απ' όπου κι αν βρίσκεται στο κείμενο, και αφήνεις όλα τα άλλα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Να αποδώσεις συνοπτικά το περιεχόμενο του άρθρου «Ο ύπνος των εφήβων δεν είναι τεμπελιά» σε ένα ενιαίο κείμενο 60–70 λέξεων.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Σκελετός από τους πλαγιότιτλους: λάθος εικόνα του τεμπέλη → βιολογική αιτία → οθόνες → συνέπειες → προτάσεις. Φεύγουν οι ώρες (δέκα, δώδεκα), η ηλικία, το συνεργείο και το μηχανάκι.
Κείμενο (66 λέξεις): Ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι η δυσκολία των εφήβων να ξυπνήσουν δεν οφείλεται σε τεμπελιά. Εξηγεί ότι στην εφηβεία το βιολογικό ρολόι μετατοπίζεται, ενώ η ανάγκη για ύπνο παραμένει μεγάλη. Οι οθόνες και οι ειδοποιήσεις επιβαρύνουν την κατάσταση. Επισημαίνει ότι η κούραση μειώνει την προσοχή και αυξάνει τα λάθη. Τέλος, προτείνει σταθερό ωράριο ύπνου, το κινητό έξω από το δωμάτιο και συζήτηση για αργότερη έναρξη των μαθημάτων.
Παράδειγμα 2
Να παρουσιάσεις, σε 30–40 λέξεις, τις αιτίες που κατά τον αρθρογράφο κάνουν τους εφήβους να κοιμούνται αργά.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Φίλτρο: ψάχνω μόνο αιτίες. Τις βρίσκω στην §2 (το βιολογικό ρολόι, η μελατονίνη) και στην §3 (οι οθόνες, κυρίως οι ειδοποιήσεις). Οι συνέπειες της §4 και οι προτάσεις της §5 δεν απαντούν στο ερώτημα· μένουν έξω.
Κείμενο (36 λέξεις): Σύμφωνα με τον αρθρογράφο, οι έφηβοι αργούν να κοιμηθούν για δύο λόγους. Πρώτα, στην εφηβεία το σώμα εκκρίνει αργότερα την ορμόνη που φέρνει τη νύστα. Επιπλέον, οι οθόνες και οι ειδοποιήσεις κρατούν το μυαλό σε εγρήγορση.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέγεται ο σύντομος τίτλος που δίνεις σε μια παράγραφο για να δείξεις την κύρια ιδέα της;
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις το θέμα και την κύρια θέση ενός σύντομου μη λογοτεχνικού κειμένου.
- Να δίνεις πλαγιότιτλο σε κάθε παράγραφο και να ξεχωρίζεις τα κύρια σημεία από τα παραδείγματα.
- Να γράφεις συνοπτική απόδοση σε γ΄ πρόσωπο, με δικά σου λόγια και χωρίς σχόλια, μέσα στο όριο λέξεων.
- Να αποδίδεις συνοπτικά μόνο όσα ζητά η εκφώνηση, π.χ. τους λόγους ή τις συνέπειες που αναφέρει ο συντάκτης.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.