Ευθύς και πλάγιος λόγος
Να μεταφέρεις τα λόγια κάποιου χωρίς να τα αλλοιώσεις.
40 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις τον ευθύ από τον πλάγιο λόγο σε ένα κείμενο.
- Να μετατρέπεις κρίσεις, εντολές και ερωτήσεις από ευθύ σε πλάγιο λόγο και αντίστροφα, αλλάζοντας πρόσωπα, αντωνυμίες και επιρρήματα.
- Να σχολιάζεις το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του ευθέος και του πλάγιου λόγου σε μια είδηση ή ένα λογοτεχνικό κείμενο.
- Να αναγνωρίζεις πώς το ρήμα που εισάγει τα λόγια κάποιου μπορεί να αλλάξει το νόημά τους.
Τι είπε, και πώς το λες
Ο προϊστάμενος σού λέει το πρωί: «Αύριο σε θέλω εδώ στις έξι.» Το απόγευμα το μεταφέρεις στη μητέρα σου:
- «Μου είπε: "Αύριο σε θέλω εδώ στις έξι."»
- «Μου είπε ότι με θέλει εκεί την επόμενη μέρα στις έξι.»
Η πρώτη μεταφέρει τα λόγια αυτούσια: είναι ευθύς λόγος. Η δεύτερη τα μεταφέρει μέσα από τη δική σου φωνή: είναι πλάγιος λόγος.
| Ευθύς λόγος | Πλάγιος λόγος | |
|---|---|---|
| Πώς | τα λόγια ακριβώς όπως ειπώθηκαν | τα λόγια ως δευτερεύουσα πρόταση, που εξαρτάται από ρήμα (λέω, δηλώνω, ρωτώ, ζητώ) |
| Σημάδια | εισαγωγικά «…», ή παύλα, συχνά μετά από άνω-κάτω τελεία | ότι, πως, να, αν, ερωτηματικές λέξεις (τι, ποιος, πού, πότε) |
| Πρόσωπο | αυτό του ομιλητή (συνήθως α΄ ή β΄) | αυτό του αφηγητή (συνήθως γ΄) |
| Παράδειγμα | Ο μάστορας είπε: «Θα έρθω νωρίς.» | Ο μάστορας είπε ότι θα ερχόταν νωρίς. |
Τι αλλάζει στη μετατροπή
Όταν περνάς από ευθύ σε πλάγιο λόγο, τα λόγια μένουν ίδια στο νόημα, αλλά αλλάζει ο ομιλητής. Άρα αλλάζει ό,τι εξαρτάται από το ποιος μιλάει, πού και πότε:
| Τι αλλάζει | Ευθύς | Πλάγιος |
|---|---|---|
| ρηματικό πρόσωπο | «Θα έρθω νωρίς.» | Είπε ότι θα ερχόταν νωρίς. |
| αντωνυμίες | «Το συνεργείο μου κλείνει.» | Είπε ότι το συνεργείο του κλείνει. |
| χρόνος, τόπος | «Αύριο είμαι εδώ.» | Είπε ότι την επόμενη μέρα θα ήταν εκεί. |
| κρίση | «Η βλάβη είναι μικρή.» | Είπε ότι / πως η βλάβη ήταν μικρή. |
| εντολή (προστακτική) | «Κλείσε την πόρτα.» | Μου είπε να κλείσω την πόρτα. |
| ερώτηση | «Έχεις δίπλωμα;» | Με ρώτησε αν είχα δίπλωμα. |
| ερώτηση με ερωτηματική λέξη | «Πότε τελειώνεις;» | Με ρώτησε πότε τελειώνω. |
| θαυμαστικά, επιφωνήματα | «Μπράβο! Τα κατάφερες!» | Με επαίνεσε που τα κατάφερα. |
Ο χρόνος του ρήματος στον πλάγιο λόγο μπορεί να μετακινηθεί προς το παρελθόν όταν η αφήγηση είναι στο παρελθόν («είπε ότι θα ερχόταν»). Αν αυτό που ειπώθηκε ισχύει ακόμα, κρατάς συνήθως τον χρόνο του ομιλητή («είπε ότι το συνεργείο του κλείνει τον Αύγουστο»).
Το κείμενο
Σε λειτουργία το νέο εργαστήριο ρομποτικής
Σε λειτουργία μπήκε χθες το νέο εργαστήριο ρομποτικής του ΕΠΑΛ της πόλης μας. Η διευθύντρια του σχολείου δήλωσε ότι ο εξοπλισμός αγοράστηκε με χρήματα από ευρωπαϊκό πρόγραμμα. «Οι μαθητές μας θα δουλεύουν εδώ με τα ίδια μηχανήματα που θα βρουν αύριο στη βιομηχανία», είπε.
Ο Νίκος, μαθητής της Β΄ τάξης, μας εξήγησε ότι την πρώτη εβδομάδα έστησαν έναν ρομποτικό βραχίονα. «Στην αρχή δεν δούλευε τίποτα! Μετά από τρεις μέρες κινήθηκε για πρώτη φορά και όλοι χειροκροτούσαμε», θυμήθηκε γελώντας.
Ο δήμαρχος ρώτησε αν το εργαστήριο θα ανοίγει και τα απογεύματα για τους αποφοίτους. Η διευθύντρια απάντησε πως αυτό εξετάζεται για τη νέα σχολική χρονιά.
Κείμενο γραμμένο για το μάθημα.
Ο συντάκτης εναλλάσσει ευθύ και πλάγιο λόγο, και η επιλογή δεν είναι τυχαία:
- Τα στοιχεία (πού βρέθηκαν τα χρήματα, τι έστησαν, τι ρώτησε ο δήμαρχος) δίνονται σε πλάγιο λόγο: σύντομα, ουδέτερα.
- Τα συναισθήματα και οι δεσμεύσεις δίνονται σε ευθύ λόγο: ο ενθουσιασμός του Νίκου με το θαυμαστικό και το «όλοι χειροκροτούσαμε», η υπόσχεση της διευθύντριας με τα δικά της λόγια.
Και τα ρήματα εισαγωγής δεν είναι όλα ίδια: «δήλωσε» (επίσημο), «εξήγησε», «θυμήθηκε γελώντας» (δείχνει διάθεση), «ρώτησε», «απάντησε».
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Να μετατρέψεις σε πλάγιο λόγο τα λόγια της διευθύντριας: «Οι μαθητές μας θα δουλεύουν εδώ με τα ίδια μηχανήματα που θα βρουν αύριο στη βιομηχανία».
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Τι αλλάζει: το «μας» (η διευθύντρια μιλά για το σχολείο της) → «του σχολείου» ή «τους» · το «εδώ» → «εκεί» ή «στο εργαστήριο».
Παγίδα: το «αύριο» εδώ δεν σημαίνει «την επόμενη μέρα». Σημαίνει «στο μέλλον, όταν θα δουλέψουν». Αν γράψεις «την επόμενη μέρα», αλλοιώνεις το νόημα.
Η μετατροπή: Η διευθύντρια είπε ότι οι μαθητές του σχολείου θα δουλεύουν στο εργαστήριο με τα ίδια μηχανήματα που θα βρουν στο μέλλον στη βιομηχανία.
Παράδειγμα 2
Ο συντάκτης παραθέτει σε ευθύ λόγο τα λόγια του Νίκου: «Στην αρχή δεν δούλευε τίποτα! Μετά από τρεις μέρες κινήθηκε για πρώτη φορά και όλοι χειροκροτούσαμε». Ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα; Τι θα χανόταν αν τα λόγια δίνονταν σε πλάγιο λόγο;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το αποτέλεσμα του ευθέος λόγου. Ο αναγνώστης «ακούει» τον ίδιο τον μαθητή. Το θαυμαστικό, το α΄ πληθυντικό («χειροκροτούσαμε») και η μικρή ιστορία της αποτυχίας και της επιτυχίας δίνουν ζωντάνια και αυθεντικότητα. Η είδηση αποκτά ανθρώπινο πρόσωπο και πείθει ότι το εργαστήριο έχει πραγματική αξία για τα παιδιά.
Σε πλάγιο λόγο: «Ο Νίκος είπε ότι στην αρχή δεν δούλευε τίποτα και ότι μετά από τρεις μέρες ο βραχίονας κινήθηκε και όλοι χειροκρότησαν.» Η πληροφορία μένει, αλλά χάνονται ο ενθουσιασμός (το θαυμαστικό) και η αμεσότητα· ο μαθητής γίνεται απλώς μια πηγή.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Με ποιους συνδέσμους εισάγεται συνήθως μια κρίση σε πλάγιο λόγο;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις τον ευθύ από τον πλάγιο λόγο σε ένα κείμενο.
- Να μετατρέπεις κρίσεις, εντολές και ερωτήσεις από ευθύ σε πλάγιο λόγο και αντίστροφα, αλλάζοντας πρόσωπα, αντωνυμίες και επιρρήματα.
- Να σχολιάζεις το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του ευθέος και του πλάγιου λόγου σε μια είδηση ή ένα λογοτεχνικό κείμενο.
- Να αναγνωρίζεις πώς το ρήμα που εισάγει τα λόγια κάποιου μπορεί να αλλάξει το νόημά τους.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.