Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επιρρηματικοί προσδιορισμοί, βουλητικές και τελικές

Πού, πότε, πώς, γιατί και για ποιο σκοπό: οι πληροφορίες γύρω από το ρήμα.

40 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να αναγνωρίζεις τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς τόπου, χρόνου, τρόπου, ποσού, αιτίας και σκοπού και τις μορφές τους.
  2. Να ξεχωρίζεις τη βουλητική από την τελική πρόταση και την ανεξάρτητη πρόταση με «να».
  3. Να εξηγείς τι προσθέτουν οι επιρρηματικοί προσδιορισμοί και οι τελικές προτάσεις σε ένα κείμενο οδηγιών.
  4. Να γράφεις σωστά την αρνητική βουλητική και τελική πρόταση, με «να μη(ν)» και «για να μη(ν)».

Γύρω από το ρήμα

«Ο ηλεκτρολόγος ήρθε.» Η πρόταση στέκει, αλλά λέει λίγα. Ο πελάτης θέλει να ξέρει:

Ο ηλεκτρολόγος ήρθε χθες το απόγευμα (πότε;) στο κατάστημα (πού;) με το φορτηγάκι του (πώς;) για να αλλάξει τον πίνακα (για ποιο σκοπό;).

Όλα αυτά τα κομμάτια προσδιορίζουν το ρήμα: λένε πού, πότε, πώς, γιατί και για ποιο σκοπό έγινε η πράξη. Λέγονται επιρρηματικοί προσδιορισμοί.

ΕίδοςΑπαντά στοΠαράδειγμα
τόπουπού; από πού; προς τα πού;Η αποθήκη είναι πίσω από το κτίριο.
χρόνουπότε; πόσο καιρό;Η βάρδια αρχίζει στις έξι. Δούλεψε δύο χρόνια εκεί.
τρόπου (και μέσου)πώς; με τι;Δούλεψε προσεκτικά. Έκοψε το σίδερο με τον τροχό.
ποσούπόσο;Η παραγγελία καθυστέρησε πολύ.
αιτίαςγιατί;Ο δρόμος έκλεισε λόγω έργων.
σκοπούγια ποιο σκοπό;Ήρθε νωρίς για να ανοίξει το μαγαζί.

Βρες τους προσδιορισμούς

Πάτα ένα κομμάτι της πρότασης και πες τι δηλώνει. Ρώτα το ρήμα: πότε; πού; πώς; για ποιο σκοπό;

Βρες πρώτα το ρήμα.

Ο ηλεκτρολόγος.

Πάτα ένα κομμάτι της πρότασης

0 / 5 σωστά

Δύο προτάσεις με «να»: βουλητική και τελική

Το «να» είναι από τις πιο συχνές λέξεις των Ελληνικών, και δεν κάνει πάντα την ίδια δουλειά.

Βουλητική πρότασηΤελική πρόταση
Τι δηλώνειτι θέλει, τι πρέπει, τι προσπαθεί κάποιοςτον σκοπό μιας πράξης
Εισάγεται μεναγια να, να (μετά από ρήματα κίνησης: πάω, έρχομαι, τρέχω)
Από τι εξαρτάταιρήματα βούλησης, δυνατότητας, ανάγκης: θέλω, εύχομαι, προσπαθώ, μπορώ, πρέπειοποιοδήποτε ρήμα
Τι συντακτικό ρόλο έχεισυνήθως αντικείμενο ή υποκείμενο του ρήματοςεπιρρηματικός προσδιορισμός σκοπού
ΠαράδειγμαΟ πελάτης θέλει να παραλάβει το αυτοκίνητο σήμερα.Ο μηχανικός έμεινε ως αργά για να το τελειώσει.
Άρνησηνα μη(ν): Προσπάθησε να μην αργήσεις.για να μη(ν): Κλείδωσε για να μη χαθεί τίποτα.

Το τεστ: βάλε «για να» στη θέση του «να». Αν η πρόταση στέκει και λέει σκοπό, είναι τελική: «Πήγε στο γραφείο να υπογράψει» → «Πήγε στο γραφείο για να υπογράψει». Αν όχι, είναι βουλητική: «Θέλει να υπογράψει» → «Θέλει για να υπογράψει» ✗.

Και ένα τρίτο «να», που δεν εξαρτάται από τίποτα: «Να προσέχεις!», «Να είσαι καλά.» Αυτό είναι κύρια (ανεξάρτητη) πρόταση σε υποτακτική. Δείχνει προτροπή ή ευχή.

Βουλητική ή τελική;

Οι προτάσεις είναι δικές μας. Δοκίμασε το «για να» στη θέση του «να».

Βουλητική ή τελική;

Προσπαθώ να μάθω το νέο πρόγραμμα.

0 από 8

Το κείμενο

Πρώτη μέρα στο εργαστήριο

Την πρώτη μέρα της πρακτικής άσκησης έλα στο εργαστήριο στις 8:00 ακριβώς. Φόρεσε παπούτσια ασφαλείας και ρούχα εργασίας, για να προστατεύεσαι από τραυματισμούς. Ο υπεύθυνος βάρδιας θα σε περιμένει στην είσοδο, για να σου δείξει τους χώρους και τους κανόνες. Πριν πιάσεις οποιοδήποτε μηχάνημα, πρέπει να διαβάσεις προσεκτικά τις οδηγίες ασφαλείας. Αν κάτι δεν το καταλαβαίνεις, μη διστάσεις να ρωτήσεις· κανείς δεν περιμένει να τα ξέρεις όλα από την αρχή. Λόγω θορύβου, στον χώρο των μηχανών φοράμε πάντα ωτοασπίδες. Στο τέλος της μέρας καθάρισε τον πάγκο σου, για να τον βρει έτοιμο η επόμενη βάρδια.

Κείμενο γραμμένο για το μάθημα.

Ένα κείμενο οδηγιών ζει από τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς. Οι οδηγίες δεν λένε μόνο τι να κάνεις, αλλά πότε (στις 8:00 ακριβώς, στο τέλος της μέρας), πού (στο εργαστήριο, στην είσοδο), πώς (προσεκτικά) και γιατί (λόγω θορύβου).

Πρόσεξε ειδικά τις τρεις τελικές προτάσεις («για να προστατεύεσαι», «για να σου δείξει», «για να τον βρει έτοιμο»). Ένας κανόνας που εξηγεί τον σκοπό του πείθει περισσότερο από έναν κανόνα που απλώς διατάζει. Ο νέος καταλαβαίνει γιατί φοράει τα παπούτσια ασφαλείας και γιατί καθαρίζει τον πάγκο, άρα είναι πιο πιθανό να το κάνει.

Και οι βουλητικές: «πρέπει να διαβάσεις», «μη διστάσεις να ρωτήσεις», «κανείς δεν περιμένει να τα ξέρεις όλα». Λένε τι είναι υποχρεωτικό και τι επιτρέπεται.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

«Ο υπεύθυνος βάρδιας θα σε περιμένει στην είσοδο, για να σου δείξει τους χώρους και τους κανόνες.» Να εντοπίσεις τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς της περιόδου και να εξηγήσεις τη λειτουργία της πρότασης «για να σου δείξει…» στο κείμενο.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Στην «Ιθάκη» του Καβάφη (1911) διαβάζεις: «Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, / να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος, / γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.» Να εντοπίσεις μία βουλητική πρόταση και να εξηγήσεις τι είδους πρόταση είναι το «να εύχεσαι».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
«Η αποθήκη ανοίγει στις επτά.» Τι δηλώνει το «στις επτά»;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Με ποιους συνδέσμους εισάγονται οι τελικές προτάσεις;

Τα κατάφερες;

  • Να αναγνωρίζεις τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς τόπου, χρόνου, τρόπου, ποσού, αιτίας και σκοπού και τις μορφές τους.
  • Να ξεχωρίζεις τη βουλητική από την τελική πρόταση και την ανεξάρτητη πρόταση με «να».
  • Να εξηγείς τι προσθέτουν οι επιρρηματικοί προσδιορισμοί και οι τελικές προτάσεις σε ένα κείμενο οδηγιών.
  • Να γράφεις σωστά την αρνητική βουλητική και τελική πρόταση, με «να μη(ν)» και «για να μη(ν)».

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;