Η είδηση και η σύγχρονη ενημέρωση
Τίτλος, γεγονός, πηγή: πώς διαβάζεις μια είδηση και πώς ξεχωρίζεις το ψέμα.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τα μέρη μιας είδησης: τίτλο, εισαγωγή με τα βασικά ερωτήματα, κύριο σώμα και πηγή.
- Να ξεχωρίζεις το γεγονός από τη γνώμη και την ουδέτερη από τη φορτισμένη διατύπωση.
- Να σχολιάζεις το επικοινωνιακό αποτέλεσμα ενός τίτλου, ενημερωτικού ή εντυπωσιακού.
- Να ελέγχεις μια ανάρτηση πριν την πιστέψεις ή την κοινοποιήσεις: πηγή, ημερομηνία, άλλα μέσα, γλώσσα.
Πριν πατήσεις «κοινοποίηση»
Κάθε μέρα σου περνούν από την οθόνη δεκάδες τίτλοι: σε ειδησεογραφικές ιστοσελίδες, σε βίντεο, σε αναρτήσεις φίλων. Κάποιοι είναι ειδήσεις, κάποιοι γνώμες, κάποιοι διαφημίσεις και κάποιοι απλώς ψέματα. Η δεξιότητα που χρειάζεσαι δεν είναι να τα διαβάζεις όλα· είναι να καταλαβαίνεις τι διαβάζεις και ποιος σου το λέει.
Είδηση είναι ένα κείμενο που μεταδίδει ένα νέο, επίκαιρο γεγονός που ενδιαφέρει πολλούς, με ακρίβεια και χωρίς τη γνώμη του συντάκτη.
Τα μέρη μιας είδησης
| Μέρος | Τι κάνει |
|---|---|
| Τίτλος (και υπότιτλος) | λέει το γεγονός με λίγες λέξεις και τραβά την προσοχή |
| Εισαγωγή (μόλυβδος) | η πρώτη παράγραφος: απαντά στα Ποιος, Τι, Πότε, Πού |
| Κύριο σώμα | λεπτομέρειες, το Γιατί και το Πώς, δηλώσεις προσώπων |
| Πηγή | από πού προέρχεται η πληροφορία: ποιος την είπε, ποιος την ελέγχει |
Μια είδηση
Η πόλη, το σχολείο και τα πρόσωπα είναι φανταστικά.
Μαθητές ΕΠΑΛ επισκεύασαν 40 υπολογιστές για τα δημοτικά της πόλης
Οι συσκευές θα ήταν για ανακύκλωση· τώρα δουλεύουν σε έξι σχολεία
Σαράντα παλιούς υπολογιστές, που προορίζονταν για ανακύκλωση, επισκεύασαν μαθητές του τομέα Πληροφορικής του ΕΠΑΛ Ακρόπετρας και τους παρέδωσαν την Παρασκευή σε έξι δημοτικά σχολεία της πόλης.
Οι υπολογιστές είχαν δοθεί στο σχολείο από μια τοπική επιχείρηση που άλλαζε εξοπλισμό. Επί τρεις μήνες, στο εργαστήριο του σχολείου, οι μαθητές αντικατέστησαν σκληρούς δίσκους και μνήμες και εγκατέστησαν δωρεάν λογισμικό.
«Μάθαμε περισσότερα από όσα σε ένα βιβλίο», δήλωσε η δεκαεπτάχρονη Ελένη Μ., μία από τους δεκαπέντε μαθητές της ομάδας. Σύμφωνα με τον διευθυντή του σχολείου, η δράση θα συνεχιστεί και την επόμενη χρονιά.
Κείμενο γραμμένο για το μάθημα.
Πού βρίσκονται οι απαντήσεις:
- Ποιος: μαθητές Πληροφορικής του ΕΠΑΛ. Τι: επισκεύασαν και παρέδωσαν 40 υπολογιστές. Πότε: την Παρασκευή. Πού: σε έξι δημοτικά της πόλης. Όλα στην πρώτη παράγραφο.
- Πώς και από πού ήρθαν οι υπολογιστές: στη δεύτερη.
- Δηλώσεις και πηγή («σύμφωνα με τον διευθυντή»): στο τέλος.
Πρόσεξε και τι λείπει: ο συντάκτης δεν γράφει «μια υπέροχη πρωτοβουλία». Το «μάθαμε περισσότερα» είναι γνώμη, αλλά είναι της μαθήτριας, μέσα σε εισαγωγικά, με το όνομά της. Η είδηση μεταφέρει τη γνώμη, δεν την υιοθετεί.
Γεγονός ή γνώμη;
Τίτλοι που ενημερώνουν, τίτλοι που ψαρεύουν
Το ίδιο γεγονός, τρεις τίτλοι:
- «Μαθητές ΕΠΑΛ επισκεύασαν 40 υπολογιστές για τα δημοτικά της πόλης»
- «Δεν θα πιστέψεις τι έκαναν αυτοί οι μαθητές με τα παλιά PC!»
- «Μπορεί ένα εργαστήριο ΕΠΑΛ να σώσει 40 υπολογιστές;»
Ο 1 είναι ενημερωτικός: λέει ποιος, τι, πού. Ο 2 είναι εντυπωσιακός (clickbait): κρύβει την πληροφορία για να σε κάνει να πατήσεις, με β΄ πρόσωπο, «αυτοί» και θαυμαστικό. Ο 3 είναι ερώτηση: προκαλεί περιέργεια, αλλά η απάντηση είναι γνωστή από πριν· είναι τρόπος να κάνει το θέμα πιο ενδιαφέρον.
Πώς ελέγχεις μια ανάρτηση
ΕΠΕΙΓΟΝ!!! Από Δευτέρα κλείνουν ΟΛΑ τα σχολεία για δύο εβδομάδες!!! Το είπε γιατρός, φίλος της ξαδέρφης μου. Τα κανάλια το κρύβουν. Κοινοποίησε ΠΡΙΝ το κατεβάσουν!!!
Κείμενο γραμμένο για το μάθημα.
Τέσσερις ερωτήσεις, πριν από κάθε κοινοποίηση:
- Ποιος το λέει; «Ένας γιατρός, φίλος της ξαδέρφης μου» δεν είναι πηγή. Μια απόφαση για τα σχολεία ανακοινώνεται από το υπουργείο.
- Πότε; Η ανάρτηση δεν έχει ημερομηνία. Ποια Δευτέρα;
- Το γράφουν κι άλλοι; Αν μια τόσο μεγάλη είδηση δεν υπάρχει σε κανένα αξιόπιστο μέσο, μάλλον δεν είναι αλήθεια. Το «τα κανάλια το κρύβουν» είναι συνηθισμένη φράση των ψεύτικων ειδήσεων: σε προλαβαίνει πριν ψάξεις.
- Πώς είναι γραμμένη; Κεφαλαία, τρία θαυμαστικά, βιασύνη («πριν το κατεβάσουν»): η γλώσσα πιέζει το συναίσθημα, όχι τη λογική. Τα ίδια σημάδια έχουν και οι ψεύτικες προσφορές που σου ζητούν κωδικούς.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
«Δεν θα πιστέψεις τι έκαναν αυτοί οι μαθητές με τα παλιά PC!» Να σχολιάσεις το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου σε 40–50 λέξεις.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Εντοπίζω τα μέσα: β΄ ενικό πρόσωπο («θα πιστέψεις»), δεικτική αντωνυμία χωρίς σαφές πρόσωπο («αυτοί»), θαυμαστικό, ξένη λέξη (PC). Η πληροφορία (τι έκαναν) κρύβεται.
Κείμενο (44 λέξεις): Ο τίτλος απευθύνεται άμεσα στον αναγνώστη με το β΄ πρόσωπο και δημιουργεί οικειότητα. Δεν αποκαλύπτει τι έκαναν οι μαθητές, αλλά υπόσχεται κάτι απίστευτο, και το θαυμαστικό εντείνει την έκπληξη. Έτσι προκαλεί περιέργεια και ωθεί τον αναγνώστη να πατήσει τον σύνδεσμο, χωρίς να τον ενημερώνει.
Παράδειγμα 2
Με τα στοιχεία «Τετάρτη 8 π.μ. – λεωφορείο της γραμμής 5 – ακινητοποιήθηκε στην Εθνική Οδό – βλάβη στα φρένα – κανείς τραυματίας – 30 επιβάτες, ανάμεσά τους μαθητές – τους παρέλαβε άλλο λεωφορείο», γράψε την εισαγωγή μιας είδησης για τοπική ιστοσελίδα, 35–45 λέξεων.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ξεχωρίζω τα ερωτήματα. Ποιος/Τι: λεωφορείο της γραμμής 5 ακινητοποιήθηκε. Πότε: Τετάρτη πρωί. Πού: Εθνική Οδός. Γιατί: βλάβη στα φρένα. Και το πιο σημαντικό για τον αναγνώστη: κανείς τραυματίας. Αυτά μπαίνουν πρώτα· η λεπτομέρεια για το δεύτερο λεωφορείο στο τέλος.
Κείμενο (38 λέξεις): Χωρίς τραυματίες έληξε η περιπέτεια τριάντα επιβατών, ανάμεσά τους και μαθητών, όταν λεωφορείο της γραμμής 5 ακινητοποιήθηκε στην Εθνική Οδό, την Τετάρτη στις 8 το πρωί, εξαιτίας βλάβης στα φρένα. Οι επιβάτες συνέχισαν τη διαδρομή με άλλο λεωφορείο.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέγεται η πρώτη παράγραφος μιας είδησης, που δίνει με λίγες λέξεις τα βασικά του γεγονότος;
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τα μέρη μιας είδησης: τίτλο, εισαγωγή με τα βασικά ερωτήματα, κύριο σώμα και πηγή.
- Να ξεχωρίζεις το γεγονός από τη γνώμη και την ουδέτερη από τη φορτισμένη διατύπωση.
- Να σχολιάζεις το επικοινωνιακό αποτέλεσμα ενός τίτλου, ενημερωτικού ή εντυπωσιακού.
- Να ελέγχεις μια ανάρτηση πριν την πιστέψεις ή την κοινοποιήσεις: πηγή, ημερομηνία, άλλα μέσα, γλώσσα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.