Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η Επανάσταση του 1821 και ο Καποδίστριας

Η πορεία του Αγώνα σε ένα διάγραμμα, και πώς κυβέρνησε ο πρώτος κυβερνήτης.

35 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς γιατί οι Έλληνες επαναστάτες είχαν απέναντί τους και την Οθωμανική Αυτοκρατορία και μια εχθρική Ευρώπη.
  2. Να βάζεις σε σειρά τους σταθμούς του Αγώνα, από τις Ηγεμονίες και την Τριπολιτσά ως τον Ιμπραήμ και το Ναβαρίνο.
  3. Να περιγράφεις τα μέτρα του Καποδίστρια στην οικονομία, την παιδεία, τη δικαιοσύνη και τον στρατό.
  4. Να κρίνεις γιατί η διακυβέρνηση του Καποδίστρια προκάλεσε αντίδραση και πώς κατέληξε στη δολοφονία του.

«Μας πέρασαν για τρελούς»

Φαντάσου να ξεκινάς έναν πόλεμο χωρίς στρατό, χωρίς χρήματα και χωρίς κανένα κράτος να σε υποστηρίζει. Έτσι ξεκίνησαν οι Έλληνες το 1821. Στο πεδίο της μάχης είχαν απέναντι τις ισχυρές δυνάμεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στη διπλωματία είχαν απέναντι μια εχθρική Ευρώπη. Η ενότητα έχει δύο μέρη: πώς επέζησε η Επανάσταση ως το 1827, και πώς ο πρώτος κυβερνήτης προσπάθησε να φτιάξει κράτος από τα ερείπια.

Μια Επανάσταση που δεν ήθελε κανείς

Μετά την ήττα του Ναπολέοντα στο Βατερλό (1815), οι μεγάλες μοναρχίες είχαν επιβάλει ειρήνη στην Ευρώπη. Οι χώρες της Ιερής Συμμαχίας ήταν αντίθετες σε κάθε επανάσταση, γιατί έβαζε σε κίνδυνο αυτή την ειρήνη και τους θρόνους τους. Γι' αυτό η Ελληνική Επανάσταση προκάλεσε μεγάλη δυσαρέσκεια στα ανακτοβούλια (τις αυλές των βασιλιάδων) της Ευρώπης. Ο Κολοκοτρώνης το είπε απλά: όταν ξεκίνησαν, ο κόσμος τούς πέρασε για τρελούς.

Το διάγραμμα της Επανάστασης

1821: Ηγεμονίες και Τριπολιτσά

Η Φιλική Εταιρεία οργάνωσε τους Έλληνες για τον κοινό αγώνα. Η πρώτη κίνηση έγινε στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες: ο Αλέξανδρος Υψηλάντης σχεδίαζε να προελάσει γρήγορα και να ενωθεί με τους επαναστάτες του Νότου. Το σχέδιο απέτυχε στρατιωτικά, αλλά λειτούργησε ως αντιπερισπασμός: οι Τούρκοι κράτησαν ισχυρές δυνάμεις στον Βορρά.

Η Επανάσταση άπλωσε στην Πελοπόννησο, στη Στερεά και σε μεγάλο μέρος των νησιών και της ηπειρωτικής χώρας. Δεν ξέσπασε μόνο όπου υπήρχαν κοντά μεγάλα στρατιωτικά κέντρα των Τούρκων.

Στην Πελοπόννησο το κλειδί ήταν η Τριπολιτσά. Την πολιορκία τη διηύθυνε με στιβαρό χέρι ο Θ. Κολοκοτρώνης. Οι Τούρκοι έστειλαν δύο στρατιές από τα Γιάννενα: η πρώτη έφτασε, η δεύτερη σταμάτησε στη Στερεά (Αλαμάνα, Γραβιά). Η Τριπολιτσά έπεσε τον Σεπτέμβριο του 1821. Ο Μοριάς ήταν πια ελεύθερος: υπήρχε κυρίαρχη ελληνική επικράτεια, κάτι που αναγνώρισε αργότερα και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μονρόε.

1822–1823: οι Τούρκοι δεν παίρνουν πίσω τον Μοριά

Τον δεύτερο χρόνο οι Τούρκοι γύρισαν με περισσότερες δυνάμεις. Η Χίος πλήρωσε βαρύ τίμημα. Η στρατιά του Δράμαλη καταστράφηκε στα Δερβενάκια. Η προσπάθεια συνεχίστηκε και το 1823, χωρίς αποτέλεσμα.

1824–1827: ο Ιμπραήμ και ο θανάσιμος κίνδυνος

Ο σουλτάνος ζήτησε το 1824 βοήθεια από τον Μωχάμετ Άλη, αντιβασιλιά της Αιγύπτου. Οι Αιγύπτιοι θα χτυπούσαν την Πελοπόννησο, οι Τούρκοι τα νησιά και τη Στερεά. Η ελληνική κυβέρνηση δεν κατάλαβε το μέγεθος της απειλής.

ΠούΤι έγινε
Κρήτη, Κάσοςαπόβαση των Αιγυπτίων, καταστροφή της Κάσου
Γέρονταςεπιτυχία του στόλου του Μιαούλη
Ψαράαφανισμός από τους Τούρκους
Πελοπόννησος (1825)απόβαση του Ιμπραήμ, που προχωρά χωρίς αντίσταση
Μεσολόγγι (1826)πέφτει μετά την ηρωική Έξοδο των υπερασπιστών του
Ανάλατος Αττικής (1827)νέα ελληνική ήττα

Η Επανάσταση κινδύνευε να σβήσει. Τότε οι στόλοι της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας κατέστρεψαν τον αιγυπτιακό στόλο στο Ναβαρίνο (1827). Το χτύπημα έκρινε τον Αγώνα. Η ελευθερία κερδήθηκε στο πεδίο της μάχης, αλλά η ανεξαρτησία υπογράφηκε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Ο Καποδίστριας κυβερνήτης (1828–1831)

Ένα κράτος σε ερείπια

Τον Ιωάννη Καποδίστρια (1776–1831) τον όρισε κυβερνήτη η Γ΄ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας. Έφτασε στο Ναύπλιο στις αρχές του 1828 και τον υποδέχτηκαν θριαμβευτικά. Σπάνια κάποιος ανέλαβε κράτος σε χειρότερη κατάσταση: ο λαός είχε εξαντληθεί, ο Κιουταχής κρατούσε τη Στερεά και ο Ιμπραήμ την Πελοπόννησο.

Γι' αυτό ο Καποδίστριας πήρε έκτακτες εξουσίες. Εκτός από την εκτελεστική, ασκούσε και τη νομοθετική, με τη βοήθεια του «Πανελληνίου», ενός 27μελούς γνωμοδοτικού οργάνου. Γνωμοδοτικό σημαίνει ότι έδινε γνώμη· την απόφαση την έπαιρνε εκείνος.

Τα μέτρα του

ΤομέαςΤο εμπόδιοΤι έκανε
Οικονομίαδεν υπήρχε μηχανισμός για να μαζευτούν φόροι· τα εθνικά κτήματα ήταν ήδη υποθηκευμένα για τα δάνειαίδρυσε Τράπεζα και έκοψε νόμισμα, τον φοίνικα, στη θέση του τουρκικού γροσιού
Παιδείαελάχιστα σχολείαίδρυσε πολλά σχολεία· ονομαστό το Ορφανοτροφείο της Αίγινας, για τα ορφανά του Αγώνα
Δικαιοσύνηδύο μόνο δικαστήριαΕιρηνοδικεία στις κωμοπόλεις, Πρωτοδικεία στις έδρες των νομών
Στρατόςκαπετάνιοι που κρατούσαν τα κάστρα σαν τιμάριατακτικός στρατός και η Σχολή Ευελπίδων για τα στελέχη του
Διπλωματίαη ανεξαρτησία και τα σύνορα ήταν ανοιχτάμε εύστοχες κινήσεις πέτυχε ευνοϊκή ρύθμιση

Η αντίδραση και η δολοφονία

Η διοίκησή του ήταν συγκεντρωτική και αυταρχική. Αντέδρασαν δύο ομάδες: οι φιλελεύθεροι, που ήθελαν σύνταγμα και ελευθερίες, και όσοι έχασαν τα προνόμια της εξουσίας. Η αντιπολίτευση, που την υποκινούσε και η διπλωματία των Μεγάλων Δυνάμεων, οδήγησε σε στάσεις. Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 ο κυβερνήτης δολοφονήθηκε, με βαριές συνέπειες για το νεοσύστατο κράτος.

Από την Τριπολιτσά στο Ναύπλιο

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Πρόσεξε το κενό ανάμεσα στο Μεσολόγγι και στο Ναβαρίνο: εκεί η Επανάσταση κόντεψε να σβήσει. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Ο Υψηλάντης στις Ηγεμονίες · Φεβρουάριος 1821Αποτυγχάνει, αλλά κρατά τουρκικές δυνάμεις στον Βορρά.

Παράδειγμα 1

Να παρουσιάσετε το έργο του Ιωάννη Καποδίστρια στην οικονομία και στην παιδεία, και να εξηγήσετε ποιες δυσκολίες συνάντησε.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Διάβασε την πηγή: ο Κολοκοτρώνης μιλά στους μαθητές στην Πνύκα (1838) για το πώς ξεκίνησε η Επανάσταση. Πώς ταιριάζει με όσα λέει το βιβλίο για τις δυνάμεις των δύο πλευρών;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Γιατί η Ελληνική Επανάσταση προκάλεσε δυσαρέσκεια στα ανακτοβούλια της Ευρώπης;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Πώς λεγόταν το νόμισμα που έκοψε ο Καποδίστριας στη θέση του τουρκικού γροσιού;

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς γιατί οι Έλληνες επαναστάτες είχαν απέναντί τους και την Οθωμανική Αυτοκρατορία και μια εχθρική Ευρώπη.
  • Να βάζεις σε σειρά τους σταθμούς του Αγώνα, από τις Ηγεμονίες και την Τριπολιτσά ως τον Ιμπραήμ και το Ναβαρίνο.
  • Να περιγράφεις τα μέτρα του Καποδίστρια στην οικονομία, την παιδεία, τη δικαιοσύνη και τον στρατό.
  • Να κρίνεις γιατί η διακυβέρνηση του Καποδίστρια προκάλεσε αντίδραση και πώς κατέληξε στη δολοφονία του.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;