Διαλύματα και συγκεντρώσεις
Παρασκευή και αραίωση διαλύματος με ακρίβεια.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Α΄ Λυκείου, §1.5
Θα μάθεις να
- Να διαβάζεις και να υπολογίζεις περιεκτικότητα % w/w, % w/v και % v/v.
- Να υπολογίζεις πόση ουσία χρειάζεσαι για να φτιάξεις ένα διάλυμα ορισμένης περιεκτικότητας.
- Να αραιώνεις ένα πυκνό προϊόν στη συγκέντρωση που ζητάει η οδηγία χρήσης.
- Να κάνεις την αραίωση με ασφάλεια, ξέροντας τι ρίχνεις μέσα σε τι.
Τι είναι ένα διάλυμα
Η άλμη για τις ελιές, το απολυμαντικό του ιατρείου, το αντιψυκτικό στο ψυγείο του αυτοκινήτου, το φυτοφάρμακο στον ψεκαστήρα: όλα είναι διαλύματα. Διάλυμα είναι ένα ομογενές μείγμα — όσο κι αν το κοιτάξεις, δεν ξεχωρίζεις τα συστατικά του, και κάθε σταγόνα έχει την ίδια σύσταση.
Σε κάθε διάλυμα υπάρχουν δύο ρόλοι:
- ο διαλύτης, αυτό που είναι σε μεγαλύτερη ποσότητα — στη δουλειά σχεδόν πάντα το νερό,
- η διαλυμένη ουσία, αυτό που διαλύεται μέσα του — το αλάτι, η χλωρίνη, το οινόπνευμα.
Το νερό δεν διαλύει απεριόριστα. Όταν δεν παίρνει άλλο, το διάλυμα είναι κορεσμένο, και ό,τι ρίξεις επιπλέον κάθεται στον πάτο. Το όριο εξαρτάται από τη θερμοκρασία: στο ζεστό νερό τα περισσότερα στερεά διαλύονται περισσότερο.
Πόσο «δυνατό» είναι: η περιεκτικότητα
Η ετικέτα δεν γράφει «δυνατό» ή «αραιό». Γράφει ένα ποσοστό, την περιεκτικότητα, και το γράμμα δίπλα λέει τι μετράει:
| Σύμβολο | Τι σημαίνει | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| % w/w | γραμμάρια ουσίας σε g διαλύματος | άλμη w/w: g αλάτι σε g άλμης |
| % w/v | γραμμάρια ουσίας σε mL διαλύματος | φυσιολογικός ορός w/v: g αλάτι σε mL |
| % v/v | mL ουσίας σε mL διαλύματος | οινόπνευμα v/v: mL αλκοόλη σε mL |
Και ο υπολογισμός είναι ο ίδιος και για τα τρία:
περιεκτικότητα = (ποσότητα ουσίας : ποσότητα διαλύματος) × 100
Δοκίμασε: ρίξε αλάτι σε νερό και δες πώς αλλάζει η περιεκτικότητα — και πότε το νερό σταματά να το δέχεται.
Αραίωση: από το πυκνό στο έτοιμο
Τα περισσότερα επαγγελματικά προϊόντα πωλούνται πυκνά και αραιώνονται επί τόπου: χλωρίνη, απολυμαντικά, καθαριστικά στοιχείων κλιματιστικού, φυτοφάρμακα. Η οδηγία λέει ποια περιεκτικότητα θέλεις. Η δική σου δουλειά είναι να βρεις πόσο πυκνό θα πάρεις.
Δύο πράγματα κάνουν τον τύπο να δουλεύει σωστά:
- Οι δύο περιεκτικότητες είναι του ίδιου είδους (και οι δύο % v/v, ή και οι δύο % w/v), και οι δύο όγκοι στην ίδια μονάδα.
- Το είναι ο τελικός όγκος, όχι το νερό που θα ρίξεις. Παίρνεις από το πυκνό και συμπληρώνεις με νερό μέχρι το .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Η κουζίνα ενός εστιατορίου θέλει kg άλμη w/w για τουρσί. Πόσο αλάτι και πόσο νερό θα ζυγίσει ο μάγειρας;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κοινή μονάδα: kg g άλμης.
Το της άλμης είναι αλάτι:
g αλάτι
Το υπόλοιπο είναι νερό:
g νερό, δηλαδή περίπου L.
Έλεγχος. ✓
Αν είχε ρίξει g αλάτι σε L νερό, η άλμη θα ζύγιζε kg και θα ήταν μόλις .
Παράδειγμα 2
Ένα ιατρείο έχει οινόπνευμα v/v και θέλει mL απολυμαντικό v/v. Πόσο οινόπνευμα θα πάρει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Γνωστά: , , mL. Άγνωστος ο όγκος του πυκνού.
, άρα mL.
Στην πράξη: μετράει mL οινόπνευμα σε ογκομετρικό δοχείο και συμπληρώνει με νερό μέχρι τα mL.
Δεν ρίχνει « mL νερό»: όταν αλκοόλη και νερό ανακατεύονται, ο όγκος βγαίνει λίγο μικρότερος από το άθροισμα. Αυτό που μετράει είναι ο τελικός όγκος.
Παράδειγμα 3
Η χλωρίνη του εμπορίου έχει υποχλωριώδες νάτριο. Για την απολύμανση των πάγκων ενός κομμωτηρίου χρειάζονται L διαλύματος . Πόση χλωρίνη μπαίνει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα ίδια μονάδα όγκου: L mL.
mL χλωρίνη.
Έλεγχος λογικής. Από σε η χλωρίνη αραιώνεται φορές. Και πράγματι ✓
Βάζεις mL χλωρίνη σε δοχείο με κρύο νερό και συμπληρώνεις ως τα L. Το αραιωμένο διάλυμα χάνει τη δύναμή του με τις ώρες, γι' αυτό φτιάχνεται φρέσκο κάθε μέρα.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Διαλύεις g σόδα σε g νερό για να καθαρίσεις ένα φίλτρο απορροφητήρα. Ποια είναι η περιεκτικότητα % w/w;
Τα κατάφερες;
- Να διαβάζεις και να υπολογίζεις περιεκτικότητα % w/w, % w/v και % v/v.
- Να υπολογίζεις πόση ουσία χρειάζεσαι για να φτιάξεις ένα διάλυμα ορισμένης περιεκτικότητας.
- Να αραιώνεις ένα πυκνό προϊόν στη συγκέντρωση που ζητάει η οδηγία χρήσης.
- Να κάνεις την αραίωση με ασφάλεια, ξέροντας τι ρίχνεις μέσα σε τι.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.