Μετάβαση στο περιεχόμενο

Το αναπνευστικό σύστημα

Από τη μύτη ως τις κυψελίδες: πώς μπαίνει το οξυγόνο στο αίμα και πώς βγαίνει το διοξείδιο του άνθρακα.

15 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να ονομάζεις με τη σειρά τα όργανα από τα οποία περνά ο αέρας, από τη μύτη ως τις κυψελίδες.
  2. Να εξηγείς την ανταλλαγή των αερίων στις κυψελίδες, και πώς διαφέρει ο αέρας που εισπνέεις από αυτόν που εκπνέεις.
  3. Να περιγράφεις πώς γεμίζουν και αδειάζουν οι πνεύμονες με το διάφραγμα και τους μυς του θώρακα.
  4. Να εξηγείς γιατί είναι καλύτερο να αναπνέεις από τη μύτη, και πώς το κάπνισμα, η σκόνη και ο καπνός βλάπτουν τους πνεύμονες.

Λίγα δευτερόλεπτα χωρίς αέρα

Χωρίς φαγητό αντέχεις εβδομάδες, χωρίς νερό μερικές μέρες. Χωρίς αέρα, μόλις λίγα λεπτά. Γι' αυτό οι δύτες, οι πυροσβέστες και οι αστροναύτες κουβαλούν φιάλες με αέρα, και οι ορειβάτες στις πιο ψηλές κορυφές της Γης φιάλες με οξυγόνο.

Κάθε κύτταρο του σώματός σου χρειάζεται οξυγόνο, για να διασπά την τροφή και να παίρνει ενέργεια, όπως κάνουν και τα φυτά. Από τη διάσπαση αυτή μένει διοξείδιο του άνθρακα, που πρέπει να φύγει. Με την αναπνοή παίρνεις το ένα και διώχνεις το άλλο. Τα όργανα που το κάνουν αποτελούν το αναπνευστικό σύστημα.

Δεν αναπνέουν όλα τα ζώα όπως εσύ. Τα ψάρια παίρνουν με τα βράγχια το οξυγόνο που είναι διαλυμένο στο νερό. Ο γαιοσκώληκας αναπνέει από όλο το δέρμα του. Τα πουλιά, που ξοδεύουν πολλή ενέργεια στο πέταγμα, έχουν και αερόσακους μέσα στο σώμα τους, που κρατούν επιπλέον αέρα.

Το ταξίδι του αέρα

Πάρε μια βαθιά ανάσα. Ο αέρας που μπαίνει από τη μύτη σου κάνει μια συγκεκριμένη διαδρομή:

  1. Ρινική κοιλότητα (ή στόμα). Εδώ ο αέρας καθαρίζεται, ζεσταίνεται και υγραίνεται.
  2. Φάρυγγας, ο χώρος πίσω από τη μύτη και το στόμα, απ' όπου περνούν και ο αέρας και η τροφή.
  3. Λάρυγγας, η αρχή της αναπνευστικής οδού, όπου βρίσκονται και οι φωνητικές χορδές.
  4. Τραχεία, ένας σωλήνας στον λαιμό, που τον κρατούν ανοιχτό χόνδρινοι δακτύλιοι.
  5. Βρόγχοι: η τραχεία χωρίζεται σε δύο, έναν για κάθε πνεύμονα.
  6. Βρογχικό δέντρο: οι βρόγχοι διακλαδίζονται σε όλο και πιο λεπτά κλαδιά, σαν ανάποδο δέντρο.
  7. Κυψελίδες: στις άκρες των πιο λεπτών κλαδιών υπάρχουν εκατομμύρια μικροσκοπικά σακουλάκια, τυλιγμένα με πολύ λεπτά αιμοφόρα αγγεία.

Από τη μύτη ως τις κυψελίδες

Πάτα τα μέρη με τη σειρά που τα συναντά ο αέρας όταν εισπνέεις. Αν βάλεις κάποιο σε λάθος θέση, πάτα το ξανά για να το βγάλεις.

Πάτα τα μέρη με τη σειρά

Η διαδρομή σου

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6

Στις κυψελίδες: η ανταλλαγή

Στις κυψελίδες γίνεται η πιο σημαντική δουλειά. Το τοίχωμά τους είναι τόσο λεπτό που τα αέρια το περνούν:

  • το οξυγόνο του αέρα που εισέπνευσες περνά από την κυψελίδα στο αίμα,
  • το διοξείδιο του άνθρακα, που φέρνει το αίμα από τα κύτταρα του σώματος, περνά από το αίμα στην κυψελίδα, και φεύγει με την εκπνοή.
Αέρας που εισπνέειςΑέρας που εκπνέεις
Οξυγόνοπερίπου 2121 στα 100100 μέρηπερίπου 1616 στα 100100
Διοξείδιο του άνθρακαλιγότερο από 11 στα 1.0001.000περίπου 44 στα 100100
Υδρατμοίλίγοιπολλοί: γι' αυτό θολώνει ο καθρέφτης όταν τον φυσάς

Το οξυγόνο που μπήκε στο αίμα ταξιδεύει σε όλο το σώμα. Αυτό είναι δουλειά του κυκλοφορικού συστήματος, που θα δεις στην επόμενη ενότητα, Το κυκλοφορικό σύστημα.

Ποιος κινεί τους πνεύμονες

Οι πνεύμονες δεν έχουν δικούς τους μυς. Δεν μπορούν να φουσκώσουν μόνοι τους. Τους κινούν οι μύες του θώρακα, ανάμεσα στα πλευρά, και το διάφραγμα, ένας μεγάλος μυς σαν θόλος κάτω από τους πνεύμονες.

  • Εισπνοή: το διάφραγμα κατεβαίνει και τα πλευρά ανοίγουν. Ο θώρακας μεγαλώνει, οι πνεύμονες τεντώνονται και ρουφούν αέρα.
  • Εκπνοή: το διάφραγμα χαλαρώνει και ανεβαίνει, τα πλευρά κλείνουν. Ο θώρακας μικραίνει και ο αέρας βγαίνει.

Βάλε την παλάμη σου στην κοιλιά και πάρε μια βαθιά ανάσα: τη νιώθεις να φουσκώνει, γιατί το διάφραγμα σπρώχνει προς τα κάτω.

Ασπρόμαυρη ακτινογραφία θώρακα από μπροστά: δύο σκούρα πεδία δεξιά και αριστερά, τα πλευρά σαν λευκά τόξα γύρω τους, ένας ανοιχτόχρωμος όγκος στη μέση και από κάτω μια θολωτή λευκή περιοχή.
Ακτινογραφία θώρακα ενός υγιούς ανθρώπου. Οι πνεύμονες, γεμάτοι αέρα, φαίνονται σκούροι, και τα πλευρά τους κλείνουν σαν κλουβί. Ανάμεσά τους, πιο ανοιχτόχρωμη, είναι η καρδιά. Από κάτω φαίνεται ο θόλος του διαφράγματος.Φωτογραφία: Mikael Häggström · CC0 · Wikimedia Commons

Να προσέχεις τους πνεύμονές σου

Μαζί με τον αέρα εισπνέεις και σκόνη, γύρη, μικρόβια. Η μύτη είναι η πρώτη σου άμυνα: οι τριχούλες και η βλέννα της παγιδεύουν πολλά από αυτά, και ο αέρας φτάνει στους πνεύμονες ζεστός και υγρός. Γι' αυτό είναι πιο υγιεινό να αναπνέεις από τη μύτη και όχι από το στόμα.

  • Το κάπνισμα γεμίζει τους πνεύμονες με πίσσα, νικοτίνη και εκατοντάδες βλαβερές ουσίες. Κάποιες κάθονται στις κυψελίδες και δυσκολεύουν την ανταλλαγή των αερίων, άλλες περνούν στο αίμα. Και όποιος κάθεται δίπλα σε καπνιστή εισπνέει κι αυτός τις ίδιες ουσίες: αυτό είναι το παθητικό κάπνισμα.
  • Η σκόνη και η ρύπανση του αέρα, ειδικά στις μεγάλες πόλεις, προκαλούν αναπνευστικά προβλήματα. Βοηθούν ο συχνός αερισμός των δωματίων, οι βόλτες στη φύση και η άσκηση.
  • Το άσθμα είναι μια συχνή πάθηση: οι βρόγχοι στενεύουν, και η αναπνοή γίνεται δύσκολη, με βήχα και σφύριγμα. Το ειδικό σπρέι που χρησιμοποιούν όσοι έχουν άσθμα ανοίγει ξανά τους βρόγχους.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Φυσάς με ένα καλαμάκι στο νερό με ασβέστη, που είναι διαυγές, και σε λίγο θολώνει. Τι σου λέει αυτό για τον αέρα που εκπνέεις;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Γιατί, όταν τρέχεις, αναπνέεις πιο γρήγορα και πιο βαθιά;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Πού περνά το οξυγόνο από τον αέρα στο αίμα;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Ποιο αέριο παίρνει το σώμα σου με την εισπνοή, και ποιο διώχνει με την εκπνοή;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να ονομάζεις με τη σειρά τα όργανα από τα οποία περνά ο αέρας, από τη μύτη ως τις κυψελίδες.
  • Να εξηγείς την ανταλλαγή των αερίων στις κυψελίδες, και πώς διαφέρει ο αέρας που εισπνέεις από αυτόν που εκπνέεις.
  • Να περιγράφεις πώς γεμίζουν και αδειάζουν οι πνεύμονες με το διάφραγμα και τους μυς του θώρακα.
  • Να εξηγείς γιατί είναι καλύτερο να αναπνέεις από τη μύτη, και πώς το κάπνισμα, η σκόνη και ο καπνός βλάπτουν τους πνεύμονες.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;