Μετάβαση στο περιεχόμενο

Φως — ανάκλαση και διάθλαση

Γιατί το καλαμάκι φαίνεται σπασμένο μέσα στο ποτήρι.

18 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να εφαρμόζεις τον νόμο της ανάκλασης.
  2. Να εξηγείς τη διάθλαση από την αλλαγή ταχύτητας του φωτός.
  3. Να προβλέπεις προς ποια πλευρά στρίβει η ακτίνα.
  4. Να εξηγείς γιατί το καλαμάκι φαίνεται σπασμένο μέσα στο νερό.

Δύο πράγματα που παθαίνει το φως

Όταν το φως συναντά μια επιφάνεια, δύο πράγματα μπορούν να συμβούν:

  • Ανάκλαση — γυρίζει πίσω (καθρέφτης, νερό, γυαλιστερό μέταλλο)
  • Διάθλαση — περνάει μέσα και στρίβει (νερό, γυαλί, φακοί)

Συνήθως συμβαίνουν και τα δύο ταυτόχρονα: κοίταξε μια λίμνη και θα δεις τόσο την αντανάκλαση του ουρανού όσο και τα βότσαλα στον πάτο.

Η ακτίνα περνάει στο νερό

Άλλαξε τη γωνία πρόσπτωσης και δες πόσο στρίβει η ακτίνα. Το υπόμνημα κάτω από την εικόνα λέει ποια γραμμή είναι ποια. Μετά άλλαξε το νερό με γυαλί και σύγκρινε.

  • Ακτίνα φωτός
  • Ανακλώμενη
  • Κάθετη
  • Αν δεν έστριβε

Γωνία στον αέρα45°Γωνία στο νερό32°Μπαίνοντας στο νερό, η ακτίνα στρίβει προς την κάθετη

Γωνία πρόσπτωσης

45°

Ανάκλαση: η γωνία που μπαίνει, βγαίνει

Η διαφορά ανάμεσα σε καθρέφτη και τοίχο δεν είναι ότι ο ένας ανακλά και ο άλλος όχι. Και οι δύο ανακλούν.

  • Λείος καθρέφτης → όλες οι ακτίνες ανακλώνται παράλληλα → βλέπεις εικόνα.
  • Τραχύς τοίχος → οι ακτίνες σκορπίζονται προς κάθε κατεύθυνση → βλέπεις χρώμα, όχι εικόνα.

Διάθλαση: γιατί στρίβει

Το φως ταξιδεύει πιο αργά στο νερό και στο γυαλί απ' ό,τι στον αέρα: περίπου 300.000300.000 km/s στον αέρα, 225.000225.000 km/s στο νερό και 200.000200.000 km/s στο γυαλί.

Φαντάσου ένα καροτσάκι που μπαίνει λοξά από άσφαλτο σε άμμο. Η μία ρόδα φτάνει πρώτη στην άμμο και επιβραδύνει, ενώ η άλλη τρέχει ακόμα. Το καροτσάκι στρίβει.

Το φως κάνει το ίδιο.

Το σπασμένο καλαμάκι

Βάλε ένα καλαμάκι σε ποτήρι νερό. Φαίνεται σπασμένο στην επιφάνεια.

Ένα γαλάζιο μολύβι μέσα σε διάφανο ποτήρι με νερό. Στην επιφάνεια του νερού το μολύβι φαίνεται να σπάει και να μετατοπίζεται.
Το ίδιο πείραμα με μολύβι. Πρόσεξε το σημείο όπου το μολύβι μπαίνει στο νερό: το κομμάτι από κάτω φαίνεται μετατοπισμένο και πιο χοντρό. Το μολύβι όμως είναι ίσιο.Φωτογραφία: ShineÆXLVII · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Το καλαμάκι είναι ίσιο. Αυτό που «σπάει» είναι το φως:

  1. Το φως φεύγει από το βυθισμένο μέρος του καλαμακιού.
  2. Βγαίνοντας από το νερό στον αέρα, στρίβει.
  3. Το μάτι σου όμως υποθέτει ότι το φως ήρθε σε ευθεία γραμμή.
  4. Άρα «βλέπει» το βυθισμένο κομμάτι σε λάθος θέση.

Το ίδιο κάνει μια πισίνα να φαίνεται ρηχότερη απ' ό,τι είναι. Γι' αυτό δεν βουτάς ποτέ με το κεφάλι σε νερό που δεν ξέρεις πόσο βαθύ είναι.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Μια ακτίνα πέφτει σε καθρέφτη με γωνία 35° από την κάθετη. Πού πάει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Μια ακτίνα περνά από το νερό στον αέρα. Προς τα πού στρίβει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί μια πισίνα φαίνεται ρηχότερη απ' ό,τι είναι;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ακτίνα πέφτει σε καθρέφτη με γωνία 40°40° από την κάθετη. Πόση είναι η γωνία ανάκλασης;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Η ανακλώμενη ακτίνα σχηματίζει 50°50° με την κάθετη. Πόση ήταν η γωνία πρόσπτωσης;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να εφαρμόζεις τον νόμο της ανάκλασης.
  • Να εξηγείς τη διάθλαση από την αλλαγή ταχύτητας του φωτός.
  • Να προβλέπεις προς ποια πλευρά στρίβει η ακτίνα.
  • Να εξηγείς γιατί το καλαμάκι φαίνεται σπασμένο μέσα στο νερό.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;