Φως — ανάκλαση και διάθλαση
Γιατί το καλαμάκι φαίνεται σπασμένο μέσα στο ποτήρι.
18 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να εφαρμόζεις τον νόμο της ανάκλασης.
- Να εξηγείς τη διάθλαση από την αλλαγή ταχύτητας του φωτός.
- Να προβλέπεις προς ποια πλευρά στρίβει η ακτίνα.
- Να εξηγείς γιατί το καλαμάκι φαίνεται σπασμένο μέσα στο νερό.
Δύο πράγματα που παθαίνει το φως
Όταν το φως συναντά μια επιφάνεια, δύο πράγματα μπορούν να συμβούν:
- Ανάκλαση — γυρίζει πίσω (καθρέφτης, νερό, γυαλιστερό μέταλλο)
- Διάθλαση — περνάει μέσα και στρίβει (νερό, γυαλί, φακοί)
Συνήθως συμβαίνουν και τα δύο ταυτόχρονα: κοίταξε μια λίμνη και θα δεις τόσο την αντανάκλαση του ουρανού όσο και τα βότσαλα στον πάτο.
Ανάκλαση: η γωνία που μπαίνει, βγαίνει
Η διαφορά ανάμεσα σε καθρέφτη και τοίχο δεν είναι ότι ο ένας ανακλά και ο άλλος όχι. Και οι δύο ανακλούν.
- Λείος καθρέφτης → όλες οι ακτίνες ανακλώνται παράλληλα → βλέπεις εικόνα.
- Τραχύς τοίχος → οι ακτίνες σκορπίζονται προς κάθε κατεύθυνση → βλέπεις χρώμα, όχι εικόνα.
Διάθλαση: γιατί στρίβει
Το φως ταξιδεύει πιο αργά στο νερό και στο γυαλί απ' ό,τι στον αέρα: περίπου km/s στον αέρα, km/s στο νερό και km/s στο γυαλί.
Φαντάσου ένα καροτσάκι που μπαίνει λοξά από άσφαλτο σε άμμο. Η μία ρόδα φτάνει πρώτη στην άμμο και επιβραδύνει, ενώ η άλλη τρέχει ακόμα. Το καροτσάκι στρίβει.
Το φως κάνει το ίδιο.
Το σπασμένο καλαμάκι
Βάλε ένα καλαμάκι σε ποτήρι νερό. Φαίνεται σπασμένο στην επιφάνεια.

Το καλαμάκι είναι ίσιο. Αυτό που «σπάει» είναι το φως:
- Το φως φεύγει από το βυθισμένο μέρος του καλαμακιού.
- Βγαίνοντας από το νερό στον αέρα, στρίβει.
- Το μάτι σου όμως υποθέτει ότι το φως ήρθε σε ευθεία γραμμή.
- Άρα «βλέπει» το βυθισμένο κομμάτι σε λάθος θέση.
Το ίδιο κάνει μια πισίνα να φαίνεται ρηχότερη απ' ό,τι είναι. Γι' αυτό δεν βουτάς ποτέ με το κεφάλι σε νερό που δεν ξέρεις πόσο βαθύ είναι.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Μια ακτίνα πέφτει σε καθρέφτη με γωνία 35° από την κάθετη. Πού πάει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο νόμος της ανάκλασης: η γωνία ανάκλασης ισούται με τη γωνία πρόσπτωσης.
Γωνία πρόσπτωσης .
Άρα γωνία ανάκλασης , στην άλλη πλευρά της κάθετης.
Προσοχή στη μέτρηση: αν το πρόβλημα έδινε « από την επιφάνεια», η γωνία από την κάθετη θα ήταν — ο ίδιος αριθμός, άλλη διατύπωση.
Παράδειγμα 2
Μια ακτίνα περνά από το νερό στον αέρα. Προς τα πού στρίβει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το φως ταξιδεύει γρηγορότερα στον αέρα από ό,τι στο νερό.
Πηγαίνει από πυκνό σε αραιό, άρα επιταχύνει.
Επιταχύνοντας, στρίβει μακριά από την κάθετη.
Είναι ακριβώς αντίστροφο από την είσοδο στο νερό.
Αυτή ακριβώς η στροφή είναι που κάνει το βυθισμένο μέρος του καλαμακιού να φαίνεται μετατοπισμένο.
Παράδειγμα 3
Γιατί μια πισίνα φαίνεται ρηχότερη απ' ό,τι είναι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το φως φεύγει από τον πάτο της πισίνας προς τα μάτια σου.
Βγαίνοντας από το νερό στον αέρα, στρίβει μακριά από την κάθετη — δηλαδή γίνεται πιο οριζόντιο.
Το μάτι σου προεκτείνει αυτή την ακτίνα σε ευθεία γραμμή προς τα πίσω.
Η ευθεία προέκταση συναντά ένα σημείο ψηλότερα από τον πραγματικό πάτο.
Βλέπεις τον πάτο πιο κοντά στην επιφάνεια — όταν κοιτάς σχεδόν κατακόρυφα, η πισίνα φαίνεται περίπου στα τρία τέταρτα του πραγματικού της βάθους.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Η ανακλώμενη ακτίνα σχηματίζει με την κάθετη. Πόση ήταν η γωνία πρόσπτωσης;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να εφαρμόζεις τον νόμο της ανάκλασης.
- Να εξηγείς τη διάθλαση από την αλλαγή ταχύτητας του φωτός.
- Να προβλέπεις προς ποια πλευρά στρίβει η ακτίνα.
- Να εξηγείς γιατί το καλαμάκι φαίνεται σπασμένο μέσα στο νερό.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.