Ηλεκτρομαγνητισμός
Το ρεύμα φτιάχνει μαγνήτη — και αυτό κινεί τα πάντα.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς ότι το ρεύμα δημιουργεί μαγνητικό πεδίο.
- Να αναγνωρίζεις τι δυναμώνει έναν ηλεκτρομαγνήτη.
- Να ξεχωρίζεις ηλεκτρομαγνήτη από μόνιμο μαγνήτη.
- Να περιγράφεις πώς δουλεύει ένας κινητήρας και μια γεννήτρια.
Μία ανακάλυψη που άλλαξε τα πάντα
Το ο Δανός Έρστεντ πρόσεξε κάτι τυχαία στο μάθημά του: όταν άναβε το ρεύμα, η βελόνα μιας πυξίδας δίπλα κουνιόταν.
Ο ηλεκτρισμός και ο μαγνητισμός, που φαίνονταν άσχετα, ήταν συνδεδεμένα.
Κάθε ηλεκτρικό ρεύμα δημιουργεί γύρω του μαγνητικό πεδίο.
Τρία πράγματα τον δυναμώνουν
Η κρίσιμη διαφορά από τον μόνιμο μαγνήτη
| Μόνιμος μαγνήτης | Ηλεκτρομαγνήτης | |
|---|---|---|
| Μαγνητισμός | πάντα | μόνο όταν περνάει ρεύμα |
| Ένταση | σταθερή | ρυθμιζόμενη |
| Πόλοι | σταθεροί | αντιστρέφονται αλλάζοντας τη φορά |

Και το αντίστροφο: η γεννήτρια
Ο Φαραντέι ανακάλυψε το αντίστροφο έντεκα χρόνια αργότερα:
Ένας μαγνήτης που κινείται μέσα σε πηνίο δημιουργεί ρεύμα.
Οι δύο ανακαλύψεις μαζί δίνουν δύο μηχανές που κρατάνε τον σύγχρονο κόσμο:
| Μηχανή | Δίνεις | Παίρνεις |
|---|---|---|
| Κινητήρας | ρεύμα | κίνηση |
| Γεννήτρια | κίνηση | ρεύμα |
Είναι ουσιαστικά η ίδια συσκευή, δουλεμένη ανάποδα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένας ηλεκτρομαγνήτης είναι πολύ αδύναμος. Τι δοκιμάζεις;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Περισσότερες σπείρες: τυλίγω περισσότερες στροφές σύρματος γύρω από τον πυρήνα.
Περισσότερο ρεύμα: προσθέτω μπαταρία. Προσοχή: το σύρμα ζεσταίνεται.
Σιδερένιος πυρήνας: αν δεν έχει, βάζω ένα καρφί στο κέντρο του πηνίου.
Το τρίτο δίνει τη μεγαλύτερη διαφορά — συχνά εκατονταπλασιάζει την ισχύ.
Η σειρά που τα δοκιμάζεις έχει σημασία: ξεκίνα από αυτό που αλλάζει περισσότερο.
Παράδειγμα 2
Γιατί ο γερανός της μάντρας χρησιμοποιεί ηλεκτρομαγνήτη και όχι μόνιμο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Και οι δύο μπορούν να σηκώσουν το σίδερο.
Το πρόβλημα είναι το ξεφόρτωμα.
Ο μόνιμος μαγνήτης δεν σβήνει ποτέ — το φορτίο θα έμενε κολλημένο.
Ο ηλεκτρομαγνήτης σβήνει με έναν διακόπτη και το φορτίο πέφτει αμέσως.
Το πλεονέκτημα δεν είναι η δύναμη — είναι ο έλεγχος.
Παράδειγμα 3
Γυρίζεις γρήγορα με το χέρι τον άξονα ενός μικρού μοτέρ από παιχνίδι, και ένα λαμπάκι LED δεμένο πάνω του ανάβει. Πώς;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το μοτέρ είναι ένας μικρός κινητήρας: έχει μέσα πηνίο και μαγνήτη.
Κανονικά δίνεις ρεύμα και παίρνεις κίνηση.
Γυρίζοντάς τον με το χέρι, κάνεις το αντίθετο: δίνεις κίνηση.
Το πηνίο γυρίζει δίπλα στον μαγνήτη και παράγεται ρεύμα — αρκετό για ένα λαμπάκι.
Ο κινητήρας μόλις λειτούργησε ως γεννήτρια. Είναι η ίδια μηχανή ανάποδα.
Ακριβώς έτσι φορτίζουν τη μπαταρία τους τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα όταν φρενάρουν.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Ποιος ανακάλυψε ότι ένας μαγνήτης που κινείται μέσα σε πηνίο δημιουργεί ρεύμα;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς ότι το ρεύμα δημιουργεί μαγνητικό πεδίο.
- Να αναγνωρίζεις τι δυναμώνει έναν ηλεκτρομαγνήτη.
- Να ξεχωρίζεις ηλεκτρομαγνήτη από μόνιμο μαγνήτη.
- Να περιγράφεις πώς δουλεύει ένας κινητήρας και μια γεννήτρια.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.