Οξέα, βάσεις και άλατα
Το λεμόνι, το σαπούνι και ένας δείκτης από κόκκινο λάχανο.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις οξέα και βάσεις της καθημερινής ζωής.
- Να φτιάχνεις και να χρησιμοποιείς δείκτη από κόκκινο λάχανο.
- Να εξηγείς ότι ένα οξύ και μια βάση εξουδετερώνονται και δίνουν άλας και νερό.
- Να τηρείς τους κανόνες ασφάλειας με τα καθαριστικά του σπιτιού.
Ξινό και γλιστερό
Δάγκωσε μια φέτα λεμόνι: η γεύση είναι ξινή. Το ίδιο ξινό είναι το ξίδι, το πορτοκάλι, η ντομάτα. Όλα αυτά έχουν μέσα τους ουσίες που λέγονται οξέα. Το λεμόνι έχει κιτρικό οξύ, το ξίδι οξικό οξύ.
Τώρα σκέψου το σαπούνι, τη μαγειρική σόδα, τα απορρυπαντικά. Αυτά ανήκουν σε μια άλλη ομάδα, τις βάσεις. Τα διαλύματά τους, όπως το σαπουνόνερο, γλιστράνε στα δάχτυλα.
| Οξέα | Βάσεις | |
|---|---|---|
| Από την κουζίνα | λεμόνι, ξίδι, πορτοκάλι, ντομάτα | μαγειρική σόδα, σαπούνι |
| Από τα καθαριστικά | καθαριστικά για τα άλατα του μπάνιου | χλωρίνη, καθαριστικά για τις αποχετεύσεις |
Ένας δείκτης από την κουζίνα
Πώς ξέρουμε αν κάτι είναι οξύ ή βάση χωρίς να το δοκιμάσουμε; Με έναν δείκτη: μια ουσία που αλλάζει χρώμα ανάλογα με το αν τη ρίχνεις σε οξύ ή σε βάση.
Έναν καλό δείκτη τον φτιάχνεις από κόκκινο λάχανο:
- Κόψε μερικά φύλλα κόκκινο λάχανο σε κομματάκια και βάλ' τα σε ένα μπολ.
- Ένας μεγάλος ρίχνει από πάνω ζεστό νερό. Περίμενε να κρυώσει.
- Σούρωσε το υγρό. Έχει χρώμα μωβ: αυτός είναι ο δείκτης σου.
- Βάλε σε διάφανα ποτηράκια λίγο ξίδι, λίγο χυμό λεμονιού, λίγο νερό, λίγο νερό με σόδα. Ρίξε σε καθένα λίγο δείκτη.

Όταν ένα οξύ συναντά μια βάση
Ρίξε λίγη μαγειρική σόδα μέσα σε ξίδι (σε ένα μεγάλο ποτήρι, πάνω από τον νεροχύτη). Το μείγμα αφρίζει. Το οξύ και η βάση αντιδρούν και αλλάζουν και τα δύο: βγαίνει ένα αέριο, και αυτό που μένει στο ποτήρι δεν είναι πια ούτε ξίδι ούτε σόδα.
Όταν ένα οξύ και μια βάση αντιδρούν, «σβήνει» το ένα το άλλο. Αυτό λέγεται εξουδετέρωση, και δίνει άλας και νερό.
Την εξουδετέρωση τη χρησιμοποιούμε στην καθημερινή ζωή. Το ξίδι, που είναι οξύ, καθαρίζει τα άλατα από τον βραστήρα. Οι γεωργοί ρίχνουν ασβέστη, μια βάση, σε χωράφια με πολύ όξινο χώμα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ρίχνεις δείκτη κόκκινου λάχανου σε ένα άγνωστο διάφανο υγρό και γίνεται πρασινογάλαζο. Τι είναι το υγρό;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο δείκτης ξεκινά μωβ. Αν έμενε μωβ, το υγρό θα ήταν ουδέτερο.
Δεν έγινε κόκκινο ή ροζ, άρα δεν είναι οξύ.
Έγινε πρασινογάλαζο: το υγρό είναι βάση. Δεν το δοκιμάζουμε και δεν το πιάνουμε· μπορεί να είναι καθαριστικό.
Παράδειγμα 2
Σε ένα ποτήρι με ξίδι και δείκτη (κόκκινο-ροζ) ρίχνεις λίγη λίγη σόδα. Πώς θα αλλάζει το χρώμα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Στην αρχή υπάρχει μόνο οξύ: κόκκινο-ροζ.
Η σόδα είναι βάση και εξουδετερώνει σιγά σιγά το οξύ. Όταν το οξύ «σβήσει», το υγρό γίνεται ουδέτερο: μωβ.
Αν συνεχίσεις να ρίχνεις σόδα, περισσεύει βάση: το χρώμα γίνεται πρασινογάλαζο.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Το σαπούνι είναι οξύ ή βάση;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις οξέα και βάσεις της καθημερινής ζωής.
- Να φτιάχνεις και να χρησιμοποιείς δείκτη από κόκκινο λάχανο.
- Να εξηγείς ότι ένα οξύ και μια βάση εξουδετερώνονται και δίνουν άλας και νερό.
- Να τηρείς τους κανόνες ασφάλειας με τα καθαριστικά του σπιτιού.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.