Θερμότητα και η διάδοσή της
Αγωγή, ρεύματα, ακτινοβολία — τρεις τρόποι να ταξιδέψει.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις αγωγή, μεταφορά και ακτινοβολία.
- Να αναγνωρίζεις ποιος μηχανισμός δρα σε κάθε περίπτωση.
- Να εξηγείς γιατί τα ρεύματα χρειάζονται υγρό ή αέριο.
- Να εξηγείς πώς η μόνωση εμποδίζει και τους τρεις μηχανισμούς.
Η θερμότητα ταξιδεύει με τρεις τρόπους
Στην Ε΄ είδες ότι η θερμότητα πηγαίνει από το θερμό στο ψυχρό. Τώρα βλέπεις πώς.
| Μηχανισμός | Τι κινείται | Χρειάζεται ύλη; |
|---|---|---|
| Αγωγή | η δόνηση περνάει από μόριο σε μόριο | ναι, με επαφή |
| Μεταφορά | ολόκληρο το ζεστό υγρό ή αέριο κινείται | ναι, υγρό ή αέριο |
| Ακτινοβολία | τίποτα — ταξιδεύει ως κύμα | όχι |
Αγωγή: από μόριο σε μόριο
Ζεσταίνεις τη μία άκρη μιας μεταλλικής ράβδου. Τα μόρια εκεί δονούνται πιο έντονα, σπρώχνουν τα διπλανά, και η δόνηση ταξιδεύει ως την άλλη άκρη.
Τα ίδια τα μόρια δεν μετακινούνται — μένουν στη θέση τους και απλώς τρέμουν πιο δυνατά.
Αν καείς από κάτι ζεστό (σίδερο, κατσαρόλα, φούρνο), βάλε αμέσως το σημείο κάτω από δροσερό τρεχούμενο νερό για τουλάχιστον λεπτά. Το νερό που κυλάει παίρνει συνέχεια τη θερμότητα από το δέρμα. Όχι πάγο, βούτυρο ή οδοντόπαστα. Αν το έγκαυμα είναι μεγάλο ή κάνει φουσκάλες, πες το αμέσως σε έναν μεγάλο.
Μεταφορά: κυκλοφορεί η ίδια η ύλη
Ζεστό υγρό ή αέριο ανεβαίνει (γίνεται αραιότερο), ψυχρό κατεβαίνει. Δημιουργείται ένα ρεύμα που κυκλοφορεί συνέχεια.
Γι' αυτό:
- Τα καλοριφέρ μπαίνουν χαμηλά — για να ανεβαίνει ο ζεστός αέρας και να κυκλοφορεί.
- Τα κλιματιστικά μπαίνουν ψηλά — για να κατεβαίνει ο κρύος.
- Στο ψυγείο, ο κρύος αέρας από τα ψηλά ράφια κατεβαίνει και δροσίζει και τα χαμηλά.
Ακτινοβολία: δεν χρειάζεται τίποτα
Η μόνη μορφή που ταξιδεύει στο κενό. Έτσι φτάνει σε εμάς η ενέργεια του ήλιου, μέσα από εκατομμύρια χιλιόμετρα διαστήματος.
Οι σκούρες και ματ επιφάνειες απορροφούν περισσότερη ακτινοβολία. Οι γυαλιστερές και ανοιχτόχρωμες την ανακλούν.
Γι' αυτό τα καλοκαιρινά ρούχα είναι ανοιχτόχρωμα, και γι' αυτό το θερμός έχει καθρέφτη μέσα.
Το θερμός σταματάει και τους τρεις

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γιατί το μεταλλικό κάγκελο φαίνεται πιο κρύο από το ξύλινο, στην ίδια θερμοκρασία;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Και τα δύο είναι στη θερμοκρασία του δωματίου — ένα θερμόμετρο θα έδειχνε το ίδιο.
Το χέρι σου είναι θερμότερο, άρα θερμότητα φεύγει από εσένα προς το κάγκελο.
Το μέταλλο είναι καλός αγωγός: τραβάει τη θερμότητα από το δέρμα σου γρήγορα. Το ξύλο είναι μονωτής και την τραβάει αργά.
Δεν αισθάνεσαι τη θερμοκρασία τους — αισθάνεσαι πόσο γρήγορα χάνεις θερμότητα.
Γι' αυτό το μέταλλο φαίνεται πιο κρύο τον χειμώνα και πιο ζεστό το καλοκαίρι στον ήλιο: και στις δύο περιπτώσεις ανταλλάσσει ενέργεια γρηγορότερα.
Παράδειγμα 2
Γιατί το καλοριφέρ μπαίνει χαμηλά και το κλιματιστικό ψηλά;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο ζεστός αέρας είναι αραιότερος και ανεβαίνει. Ο ψυχρός είναι πυκνότερος και κατεβαίνει.
Καλοριφέρ χαμηλά: ο ζεστός αέρας ανεβαίνει, ο κρύος έρχεται από κάτω να πάρει τη θέση του. Το ρεύμα κυκλοφορεί σε όλο το δωμάτιο.
Κλιματιστικό ψηλά: ο κρύος αέρας κατεβαίνει και σπρώχνει τον ζεστό προς τα πάνω. Πάλι κυκλοφορία.
Αν τα βάζαμε ανάποδα, ο ζεστός θα έμενε κολλημένος στο ταβάνι και ο κρύος στο πάτωμα — χωρίς ρεύμα, χωρίς ανάμειξη.
Παράδειγμα 3
Πώς ζεσταίνεσαι δίπλα σε φωτιά χωρίς να την αγγίζεις;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δεν είναι αγωγή: δεν υπάρχει επαφή.
Δεν είναι κυρίως μεταφορά: ο ζεστός αέρας της φωτιάς ανεβαίνει κατακόρυφα, δεν έρχεται προς εσένα.
Είναι ακτινοβολία: η φωτιά εκπέμπει κύματα που ταξιδεύουν ευθεία σε κάθε κατεύθυνση.
Ο έλεγχος: βάλε το χέρι σου μπροστά. Νιώθεις αμέσως ψύχρα στο πρόσωπο — γιατί μπλόκαρες την ακτινοβολία, ακριβώς όπως μια σκιά μπλοκάρει το φως.
Ο ζεστός αέρας θα είχε στρίψει γύρω από το χέρι σου.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Ακουμπάς κατά λάθος ένα ζεστό σίδερο σιδερώματος. Με ποιον μηχανισμό σε καίει;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις αγωγή, μεταφορά και ακτινοβολία.
- Να αναγνωρίζεις ποιος μηχανισμός δρα σε κάθε περίπτωση.
- Να εξηγείς γιατί τα ρεύματα χρειάζονται υγρό ή αέριο.
- Να εξηγείς πώς η μόνωση εμποδίζει και τους τρεις μηχανισμούς.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.