Ενέργεια — πηγές και μετατροπές
Από πού έρχεται το ρεύμα στην πρίζα.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις ανανεώσιμες από μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
- Να περιγράφεις την αλυσίδα μετατροπών από την πηγή ως την πρίζα.
- Να αναγνωρίζεις ότι σχεδόν κάθε πηγή ανάγεται στον ήλιο.
- Να συγκρίνεις πηγές με βάση τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους.
Από πού έρχεται το ρεύμα στην πρίζα
Η πρίζα δεν παράγει ενέργεια. Είναι ο τελευταίος κρίκος μιας αλυσίδας που ξεκινάει πολύ μακριά.
Σχεδόν κάθε εργοστάσιο ηλεκτρισμού κάνει το ίδιο πράγμα: γυρίζει μια γεννήτρια.
πηγή → κίνηση → γεννήτρια → ηλεκτρισμός
Αλλάζει μόνο τι γυρίζει τη γεννήτρια.

Ανανεώσιμες και μη ανανεώσιμες
| Παραδείγματα | Το πρόβλημα | |
|---|---|---|
| Ανανεώσιμες | ήλιος, άνεμος, νερό, γεωθερμία, βιομάζα | δεν είναι πάντα διαθέσιμες |
| Μη ανανεώσιμες | πετρέλαιο, κάρβουνο, φυσικό αέριο, ουράνιο | τελειώνουν, και ρυπαίνουν |
Σχεδόν όλα ξεκινούν από τον ήλιο
Αυτό εκπλήσσει, αλλά αντέχει στον έλεγχο:
- Άνεμος → ο ήλιος ζεσταίνει άνισα τον αέρα, ο αέρας κινείται
- Υδροηλεκτρικά → ο ήλιος εξατμίζει το νερό, που πέφτει ως βροχή στα βουνά
- Βιομάζα και τροφή → τα φυτά δεσμεύουν ηλιακή ενέργεια
- Κάρβουνο και πετρέλαιο → αρχαία φυτά και οργανισμοί, δηλαδή αποθηκευμένο ηλιακό φως
Οι εξαιρέσεις είναι λίγες: η γεωθερμία (θερμότητα από το εσωτερικό της Γης), η πυρηνική ενέργεια και η παλίρροια (που οφείλεται κυρίως στη Σελήνη).
Τίποτα δεν είναι δωρεάν
| Πηγή | Υπέρ | Κατά |
|---|---|---|
| Ήλιος | καθαρή, ανεξάντλητη | μόνο με φως, θέλει χώρο |
| Άνεμος | καθαρή | μόνο με αέρα, θόρυβος |
| Νερό | σταθερή, αποθηκεύσιμη | αλλάζει το τοπίο και τα ποτάμια |
| Κάρβουνο | φθηνό, πάντα διαθέσιμο | ρυπαίνει πολύ, τελειώνει |
| Πυρηνική | πολλή ενέργεια από λίγο καύσιμο, χωρίς CO₂ στη λειτουργία | επικίνδυνα απόβλητα |

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γράψε την αλυσίδα μετατροπών σε ένα υδροηλεκτρικό φράγμα.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το νερό είναι ψηλά στη λίμνη: έχει δυναμική ενέργεια.
Πέφτοντας, γίνεται κινητική.
Το νερό που πέφτει γυρίζει την τουρμπίνα: μηχανική κίνηση.
Η τουρμπίνα γυρίζει τη γεννήτρια, που δίνει ηλεκτρική ενέργεια.
δυναμική → κινητική → μηχανική → ηλεκτρική
Και σε κάθε βήμα χάνεται λίγη ως θερμότητα — η ενέργεια δεν εξαφανίζεται, αλλά δεν φτάνει όλη στην πρίζα.
Παράδειγμα 2
Είναι το κάρβουνο ηλιακή ενέργεια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το κάρβουνο προήλθε από φυτά που έζησαν πριν εκατομμύρια χρόνια.
Τα φυτά μεγάλωσαν δεσμεύοντας ηλιακό φως με τη φωτοσύνθεση.
Θάφτηκαν και πιέστηκαν, και η χημική τους ενέργεια έμεινε αποθηκευμένη.
Ναι, έμμεσα — είναι αποθηκευμένο ηλιακό φως εκατομμυρίων ετών.
Αλλά δεν είναι ανανεώσιμο: καίμε σε έναν αιώνα ό,τι χρειάστηκε εκατομμύρια χρόνια να σχηματιστεί.
Παράδειγμα 3
Γιατί μια χώρα δεν στηρίζεται μόνο στον ήλιο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τα φωτοβολταϊκά παράγουν μόνο όταν έχει φως: τη νύχτα μηδέν, με συννεφιά λίγο.
Η ζήτηση όμως δεν σταματάει τη νύχτα — τότε ακριβώς ανάβουν τα φώτα.
Χρειάζεται είτε αποθήκευση (μπαταρίες, αντλησιοταμίευση) είτε άλλες πηγές για να καλύψουν τα κενά.
Γι' αυτό υπάρχει ενεργειακό μείγμα.
Το ίδιο ισχύει για τον άνεμο: καθαρός αλλά απρόβλεπτος. Η αξιοπιστία έρχεται από τον συνδυασμό, όχι από μία τέλεια πηγή.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Είναι το ουράνιο ανανεώσιμη ή μη ανανεώσιμη πηγή;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις ανανεώσιμες από μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
- Να περιγράφεις την αλυσίδα μετατροπών από την πηγή ως την πρίζα.
- Να αναγνωρίζεις ότι σχεδόν κάθε πηγή ανάγεται στον ήλιο.
- Να συγκρίνεις πηγές με βάση τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.