Μετάβαση στο περιεχόμενο

Τα ζώα: σπονδυλωτά και ασπόνδυλα

Πώς ταξινομούμε τα ζώα, και τι κοινό έχουν τα ψάρια, τα αμφίβια, τα ερπετά, τα πουλιά και τα θηλαστικά.

15 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τα σπονδυλωτά από τα ασπόνδυλα ζώα, και να ξέρεις ότι τα περισσότερα είδη είναι ασπόνδυλα.
  2. Να κατατάσσεις ένα σπονδυλωτό σε ψάρια, αμφίβια, ερπετά, πτηνά ή θηλαστικά από τα χαρακτηριστικά του.
  3. Να χωρίζεις τα θηλαστικά σε φυτοφάγα, σαρκοφάγα και παμφάγα, και να αναγνωρίζεις τις «παράξενες» περιπτώσεις, όπως η φάλαινα και η νυχτερίδα.
  4. Να δίνεις παραδείγματα προσαρμογής των ζώων στο περιβάλλον τους.

Ενάμισι εκατομμύριο είδη σε ράφια

Στη Γη ζουν περισσότερα από ενάμισι εκατομμύριο γνωστά είδη ζώων, και κάθε χρόνο οι επιστήμονες βρίσκουν καινούργια. Για να τα μελετήσουν, τα βάζουν σε ομάδες, όπως βάζεις τα βιβλία σε ράφια: ζώα με κοινά χαρακτηριστικά μπαίνουν μαζί. Αυτό λέγεται ταξινόμηση.

Το πρώτο και μεγαλύτερο χώρισμα είναι ένα ερώτημα: έχει το ζώο σπονδυλική στήλη;

  • Αν ναι, είναι σπονδυλωτό: έχει εσωτερικό σκελετό με σπονδυλική στήλη, όπως εσύ.
  • Αν όχι, είναι ασπόνδυλο.

Τα ασπόνδυλα: οι πραγματικοί κυρίαρχοι

Μοιάζει απίστευτο, αλλά εννιά στα δέκα είδη ζώων είναι ασπόνδυλα. Τα περισσότερα ζουν στο νερό, κάποια όμως, όπως τα σκουλήκια και τα έντομα, ζουν στη στεριά. Οι κύριες ομάδες τους είναι έξι:

ΟμάδαΤι τα ξεχωρίζειΠαραδείγματα
Σπόγγοισώμα γεμάτο πόρους, κολλημένο σε βράχουςτο σφουγγάρι
Κνιδόζωαζουν στη θάλασσα και τσιμπούν με δηλητήριοη τσούχτρα, το κοράλλι
Σκώληκεςμακρύ, μαλακό σώμα χωρίς πόδιαο γαιοσκώληκας
Μαλάκιαμαλακό σώμα, συνήθως με όστρακοτο σαλιγκάρι, το μύδι, το χταπόδι
Εχινόδερμαπέντε όμοια μέρη και αγκαθωτό δέρμαο αστερίας, ο αχινός
Αρθρόποδαπόδια χωρισμένα σε κομμάτια, σαν αρθρώσειςη μέλισσα, η αράχνη, ο κάβουρας

Τα αρθρόποδα είναι η μεγαλύτερη ομάδα όλου του ζωικού βασιλείου. Μόνο τα έντομα ξεπερνούν τα 900.000900.000 είδη, ενώ όλα τα πουλιά του κόσμου είναι περίπου 10.00010.000.

Μην υποτιμάς τον γαιοσκώληκα. Καθώς σέρνεται μέσα στο χώμα, ανοίγει στοές από όπου περνάει αέρας και νερό, και το χώμα γίνεται καλύτερο για τα φυτά. Γι' αυτό τον λένε φίλο του γεωργού.

Τα σπονδυλωτά: πέντε ομάδες

Τα σπονδυλωτά είναι πολύ λιγότερα είδη, και χωρίζονται σε πέντε ομάδες. Για να τα ξεχωρίσεις, κοίτα τρία πράγματα: τι σκεπάζει το σώμα, πώς αναπνέει, και πώς γεννιούνται τα μικρά.

ΟμάδαΣώμαΑναπνοήΜικρά
Ψάριαγλιστερά λέπιαβράγχιασυνήθως από αυγά, στο νερό
Αμφίβιαγυμνό, υγρό δέρμαβράγχια όταν είναι μικρά, μετά πνεύμονεςαπό αυγά, στο νερό
Ερπετάστεγνές φολίδεςπνεύμονεςσυνήθως από αυγά, στη στεριά
Πτηνάφτερά με πούπουλαπνεύμονεςαπό αυγά με σκληρό τσόφλι
Θηλαστικάτρίχωμαπνεύμονεςθηλάζουν με γάλα

Τα αμφίβια, όπως ο βάτραχος, ζουν «διπλή ζωή», όπως λέει και το όνομά τους. Ο γυρίνος ζει στο νερό και αναπνέει με βράγχια σαν ψάρι. Μεγαλώνοντας αποκτά πνεύμονες και πόδια, και βγαίνει στη στεριά, πάντα κοντά σε υγρασία.

Μαύρη σαλαμάνδρα με κίτρινες κηλίδες περπατά πάνω σε ξερά φύλλα και πευκοβελόνες.
Σαλαμάνδρα σε υγρό δάσος. Μοιάζει με σαύρα, αλλά το δέρμα της είναι γυμνό και υγρό, χωρίς φολίδες. Είναι αμφίβιο, όχι ερπετό.Φωτογραφία: Uoaei1 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Σε ποια ομάδα σπονδυλωτών;

Μην κρίνεις από το πού ζει, αν πετάει ή με τι μοιάζει. Κοίτα το σώμα, την αναπνοή και πώς τρέφονται τα μικρά.

Αυτό είναι…

Δελφίνι

0 από 9

Τα θηλαστικά από πιο κοντά

Τα θηλαστικά τα χωρίζουμε και με βάση την τροφή τους:

  • φυτοφάγα, που τρώνε φυτά: η αγελάδα, το άλογο, ο ελέφαντας,
  • σαρκοφάγα, που τρώνε άλλα ζώα: ο λύκος, η αλεπού, το λιοντάρι,
  • παμφάγα, που τρώνε και τα δύο: η αρκούδα, το γουρούνι, ο άνθρωπος.

Τα περισσότερα θηλαστικά γεννούν μικρά που έχουν σχηματιστεί πλήρως. Υπάρχουν όμως δύο εξαιρέσεις. Το καγκουρό γεννάει ένα πολύ μικρό, ανολοκλήρωτο μωρό, που μεγαλώνει μέσα σε έναν σάκο στην κοιλιά της μητέρας, τον μάρσιππο. Και ο πλατύποδας της Αυστραλίας γεννάει αυγά, αλλά μετά θηλάζει τα μικρά του.

Πλατύποδας κολυμπά στην επιφάνεια πράσινου νερού: καφέ τριχωτό σώμα, πλατιά ουρά, πόδια με μεμβράνες και γκρίζο ράμφος σαν πάπιας.
Πλατύποδας στην Τασμανία. Έχει ράμφος σαν πάπιας και γεννάει αυγά, αλλά έχει τρίχωμα και θηλάζει. Γι' αυτό είναι θηλαστικό.Φωτογραφία: Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Τα υπόλοιπα θηλαστικά τα χωρίζουμε σε μικρότερες ομάδες. Ανάμεσά τους: τα τρωκτικά, με κοφτερά μπροστινά δόντια (ο σκίουρος, ο ποντικός), τα οπληφόρα, με οπλές στα πόδια (το άλογο, η κατσίκα), τα χειρόπτερα, δηλαδή οι νυχτερίδες, τα κητώδη, δηλαδή οι φάλαινες και τα δελφίνια, και τα πρωτεύοντα, με τον πιο αναπτυγμένο εγκέφαλο, όπου ανήκουν οι πίθηκοι και ο άνθρωπος.

Κάθε ζώο ταιριάζει εκεί που ζει

Τα χαρακτηριστικά ενός ζώου το βοηθούν να επιβιώνει στο δικό του περιβάλλον. Αυτό λέγεται προσαρμογή.

  • Το ράμφος λέει τι τρως. Το σπουργίτι έχει κοντό, σκληρό ράμφος που σπάει σπόρους. Ο πελεκάνος έχει σακούλα κάτω από το ράμφος για τα ψάρια. Ο αετός έχει γαμψό ράμφος για να κόβει κρέας.
  • Ενάντια στο κρύο. Η φώκια και η φάλαινα έχουν κάτω από το δέρμα παχύ στρώμα λίπους. Η πολική αρκούδα έχει και πυκνή γούνα.
  • Σχήμα για το νερό και τον αέρα. Τα ψάρια, τα δελφίνια και τα πουλιά έχουν μυτερό, λείο σώμα, που «σκίζει» εύκολα το νερό ή τον αέρα. Η πάπια έχει μεμβράνη ανάμεσα στα δάχτυλα για κουπί.
  • Χρώμα για να κρύβεσαι. Ο λαγός του χιονιού ασπρίζει τον χειμώνα, και πολλές πεταλούδες μοιάζουν με ξερά φύλλα.
  • Συμπεριφορά. Τα αποδημητικά πουλιά ταξιδεύουν σε ζεστότερες χώρες όταν έρχεται κρύο. Το γλαρόνι της Αρκτικής πετάει κάθε χρόνο από τον έναν πόλο ως τον άλλο και πίσω. Άλλα ζώα, όπως η αρκούδα, περνούν τον χειμώνα σε χειμερία νάρκη, έναν βαθύ ύπνο με αργούς χτύπους της καρδιάς.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Η φάλαινα ζει στη θάλασσα και έχει πτερύγια. Γιατί δεν είναι ψάρι;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Βρίσκεις στην παραλία ένα ζώο με πέντε «μπράτσα» και σκληρό, αγκαθωτό δέρμα. Σε ποια ομάδα ανήκει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιο είναι το πρώτο, μεγάλο χώρισμα στην ταξινόμηση των ζώων;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Γράψε τις πέντε ομάδες των σπονδυλωτών.

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τα σπονδυλωτά από τα ασπόνδυλα ζώα, και να ξέρεις ότι τα περισσότερα είδη είναι ασπόνδυλα.
  • Να κατατάσσεις ένα σπονδυλωτό σε ψάρια, αμφίβια, ερπετά, πτηνά ή θηλαστικά από τα χαρακτηριστικά του.
  • Να χωρίζεις τα θηλαστικά σε φυτοφάγα, σαρκοφάγα και παμφάγα, και να αναγνωρίζεις τις «παράξενες» περιπτώσεις, όπως η φάλαινα και η νυχτερίδα.
  • Να δίνεις παραδείγματα προσαρμογής των ζώων στο περιβάλλον τους.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;