Πρώτοι αριθμοί και παραγοντοποίηση
Ποιοι αριθμοί δεν σπάνε σε μικρότερους παράγοντες, το κόσκινο, και η ανάλυση σε γινόμενο πρώτων.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά ΣΤ΄ Δημοτικού, §1.14, 1.15
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις τους πρώτους από τους σύνθετους αριθμούς από τους διαιρέτες τους.
- Να βρίσκεις τους πρώτους ως το 50 με το κόσκινο του Ερατοσθένη.
- Να αναλύεις έναν αριθμό σε γινόμενο πρώτων παραγόντων, με δέντρο ή με διαδοχικές διαιρέσεις.
- Να γράφεις την ανάλυση με δυνάμεις, π.χ. 72 = 2³ × 3².
Αριθμοί που δεν σπάνε
Έχεις καρέκλες και θέλεις να τις βάλεις σε σειρές, με τον ίδιο αριθμό σε κάθε σειρά. Μπορείς με πολλούς τρόπους: σειρές των , των , των , των .
Με καρέκλες δοκίμασε όσο θέλεις. Ο μόνος τρόπος είναι μία σειρά των (ή σειρές της μίας). Το δεν «σπάει» σε ίσες σειρές.
Το κόσκινο του Ερατοσθένη
Ο Ερατοσθένης, που διηύθυνε τη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας τον 3ο αιώνα π.Χ., βρήκε έναν τρόπο να «κοσκινίζει» τους αριθμούς ώστε να μένουν μόνο οι πρώτοι.
- Γράψε τους αριθμούς από το ως το .
- Κύκλωσε το και σβήσε όλα τα πολλαπλάσιά του:
- Ο πρώτος αριθμός που δεν σβήστηκε είναι το . Κύκλωσέ το και σβήσε τα πολλαπλάσιά του:
- Το ίδιο με το και με το .
- Ό,τι έμεινε είναι πρώτος.
Οι πρώτοι αριθμοί ως το είναι δεκαπέντε:
Γιατί αρκεί να σταματήσεις στο ; Το επόμενο κύκλωμα θα ήταν το , και το μικρότερο πολλαπλάσιό του που δεν έχει ήδη σβηστεί είναι το . Ως το λοιπόν δεν χρειάζεσαι άλλους.
Δοκίμασε τώρα εσύ. Μερικοί αριθμοί μοιάζουν πρώτοι αλλά δεν είναι.
Ανάλυση σε γινόμενο πρώτων
Κάθε σύνθετος αριθμός γράφεται ως γινόμενο πρώτων αριθμών. Οι πρώτοι είναι τα «τουβλάκια» από τα οποία χτίζονται όλοι οι άλλοι αριθμοί με πολλαπλασιασμό.
Δύο τρόποι για να βρεις τα τουβλάκια:
Με δέντρο. Σπάσε τον αριθμό σε δύο παράγοντες, όποιους βρεις. Ό,τι δεν είναι πρώτο, σπάσ' το ξανά, ώσπου να μείνουν μόνο πρώτοι.
Με διαδοχικές διαιρέσεις. Διαίρεσε με τον μικρότερο πρώτο που χωράει, και συνέχισε με το πηλίκο, ώσπου να φτάσεις στο :
| Αριθμός | Διαιρώ με |
|---|---|
Και οι δύο δρόμοι δίνουν το ίδιο: . Με δυνάμεις, .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Είναι το 87 πρώτος αριθμός;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το είναι μικρότερο από , άρα αρκεί να δοκιμάσω τα , , , .
Με το : όχι, τελειώνει σε , είναι περιττός.
Με το : το άθροισμα των ψηφίων είναι , που διαιρείται με το . Άρα και το διαιρείται: .
Το είναι σύνθετος. Δεν χρειάζεται να δοκιμάσω τα και : ένας διαιρέτης εκτός από το και τον εαυτό του αρκεί.
Παράδειγμα 2
Ανάλυσε το 72 σε γινόμενο πρώτων παραγόντων.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
και . Το δεν διαιρείται άλλο με το .
και . Τέλος.
Μάζεψα τους διαιρέτες: .
Έλεγχος: ✓
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Γράψε όλους τους πρώτους αριθμούς από το ως το .
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις τους πρώτους από τους σύνθετους αριθμούς από τους διαιρέτες τους.
- Να βρίσκεις τους πρώτους ως το 50 με το κόσκινο του Ερατοσθένη.
- Να αναλύεις έναν αριθμό σε γινόμενο πρώτων παραγόντων, με δέντρο ή με διαδοχικές διαιρέσεις.
- Να γράφεις την ανάλυση με δυνάμεις, π.χ. 72 = 2³ × 3².
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.