Δυνάμεις και δυνάμεις του 10
Το 2⁵ είναι πέντε δυάρια πολλαπλασιασμένα — και το 10⁶ ένα εκατομμύριο γραμμένο σύντομα.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά ΣΤ΄ Δημοτικού, §1.17, 1.18
Θα μάθεις να
- Να γράφεις ένα γινόμενο ίδιων παραγόντων ως δύναμη, και το ανάποδο.
- Να ξεχωρίζεις τη βάση από τον εκθέτη και να διαβάζεις σωστά μια δύναμη, μαζί με το «τετράγωνο» και τον «κύβο».
- Να υπολογίζεις δυνάμεις χωρίς να μπερδεύεις το 2³ με το 2 × 3.
- Να γράφεις μεγάλους αριθμούς με τη βοήθεια των δυνάμεων του 10, π.χ. 500.000.000 = 5 × 10⁸.
Ένας πολλαπλασιασμός που επαναλαμβάνεται
Σε έναν αρχαίο αιγυπτιακό πάπυρο, γραμμένο πριν από περίπου χρόνια, υπάρχει ένα παράξενο πρόβλημα: σε σπίτια ζουν από γάτες, κάθε γάτα τρώει ποντίκια, κάθε ποντίκι θα έτρωγε στάχυα, και κάθε στάχυ θα έδινε μέτρα σιτάρι.
Για να μετρήσεις το σιτάρι, πολλαπλασιάζεις το με τον εαυτό του ξανά και ξανά:
Ο πολλαπλασιασμός είναι μια σύντομη γραφή για την πρόσθεση ίδιων αριθμών: . Με τον ίδιο τρόπο, ο πολλαπλασιασμός ίδιων παραγόντων έχει τη δική του σύντομη γραφή, τη δύναμη:
Τετράγωνο και κύβος
Δύο εκθέτες έχουν και δεύτερο όνομα, που έρχεται από τη γεωμετρία.
Το διαβάζεται «πέντε στη δευτέρα» ή «πέντε στο τετράγωνο». Είναι το εμβαδόν ενός τετραγώνου με πλευρά : σειρές με τετραγωνάκια η καθεμία.
Το διαβάζεται «τέσσερα στην τρίτη» ή «τέσσερα στον κύβο». Είναι ο όγκος ενός κύβου με ακμή : στρώσεις, η καθεμία με κυβάκια.
Δύο ακόμα που αξίζει να ξέρεις: κάθε αριθμός στην πρώτη είναι ο ίδιος ο αριθμός, . Και το σε οποιαδήποτε δύναμη μένει : .
Οι δυνάμεις μεγαλώνουν πολύ γρήγορα. Δες τι γίνεται όταν το διπλασιάζεται ξανά και ξανά:
| Δύναμη | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Τιμή |
Στην ενότητα Πρώτοι αριθμοί και παραγοντοποίηση έγραψες ήδη το πιο σύντομα, ως . Αυτό ακριβώς ήταν: κάθε ομάδα ίδιων πρώτων παραγόντων γίνεται μία δύναμη.
Οι δυνάμεις του 10
Τη μεγαλύτερη δουλειά τους οι δυνάμεις την κάνουν με βάση το :
| Δύναμη | Γινόμενο | Αριθμός |
|---|---|---|
| έξι δεκάρια | ||
| εννιά δεκάρια |
Κάθε φορά που πολλαπλασιάζεις με το , προστίθεται ένα μηδενικό. Γι' αυτό δεν χρειάζεται να κάνεις τους πολλαπλασιασμούς.
Αυτό βοηθάει πολύ με τους τεράστιους αριθμούς της επιστήμης, που αλλιώς δύσκολα τους διαβάζεις με μια ματιά. Πάρε το . Τον σπας σε έναν μικρό αριθμό επί μια δύναμη του :
Μετράς τα μηδενικά που πέρασαν στη δύναμη: οκτώ. Ο αριθμός που μένει μπροστά δεν χρειάζεται να είναι μονοψήφιος: .
Με τις δυνάμεις του συγκρίνεις και πιο εύκολα. Το έχει τρία μηδενικά περισσότερα από το , οπότε είναι φορές μεγαλύτερο: ένα δισεκατομμύριο είναι χίλια εκατομμύρια.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γράψε το 3 × 3 × 3 × 3 ως δύναμη και υπολόγισέ το.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο παράγοντας που επαναλαμβάνεται είναι το : αυτή είναι η βάση.
Το μετράω: γράφεται φορές. Ο εκθέτης είναι το , και η δύναμη το .
Υπολογίζω ένα ένα: , , .
.
Παράδειγμα 2
Ποιο είναι μεγαλύτερο, το 2⁵ ή το 5²;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
.
.
Το είναι μεγαλύτερο. Βάση και εκθέτης είναι οι ίδιοι δύο αριθμοί, σε άλλη θέση, και η τιμή αλλάζει.
Παράδειγμα 3
Η απόσταση της Γης από τον Ήλιο είναι περίπου 150.000.000 χιλιόμετρα. Γράψε την με δύναμη του 10.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κρατάω μπροστά τα ψηφία πριν από τα μηδενικά: .
Μετράω τα μηδενικά που μένουν: , δηλαδή μηδενικά.
, οπότε η απόσταση είναι χιλιόμετρα.
Έλεγχος: το με μηδενικά από πίσω δίνει ✓
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Γράψε ως δύναμη το και υπολόγισέ το.
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να γράφεις ένα γινόμενο ίδιων παραγόντων ως δύναμη, και το ανάποδο.
- Να ξεχωρίζεις τη βάση από τον εκθέτη και να διαβάζεις σωστά μια δύναμη, μαζί με το «τετράγωνο» και τον «κύβο».
- Να υπολογίζεις δυνάμεις χωρίς να μπερδεύεις το 2³ με το 2 × 3.
- Να γράφεις μεγάλους αριθμούς με τη βοήθεια των δυνάμεων του 10, π.χ. 500.000.000 = 5 × 10⁸.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.