Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ισοδύναμα, ανάγωγα και η σειρά των κλασμάτων

Ο έλεγχος «χιαστί», το ανάγωγο σε ένα βήμα με τον ΜΚΔ, και η σύγκριση με το νου ή με το ΕΚΠ.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά ΣΤ΄ Δημοτικού, §1.19, 1.21, 1.22

Θα μάθεις να

  1. Να μετατρέπεις κλάσμα μεγαλύτερο από το 1 σε μεικτό αριθμό και αντίστροφα.
  2. Να ελέγχεις αν δύο κλάσματα είναι ισοδύναμα με τα «χιαστί» γινόμενα.
  3. Να κάνεις ένα κλάσμα ανάγωγο σε ένα βήμα με τον ΜΚΔ των όρων του.
  4. Να συγκρίνεις και να διατάσσεις κλάσματα, με το νου ή με το ΕΚΠ των παρονομαστών.
  5. Να βρίσκεις ένα κλάσμα ανάμεσα σε δύο άλλα.

Ένας αριθμός, πολλά ονόματα

Το κλάσμα λέει μέρος ενός όλου: ο παρονομαστής σε πόσα ίσα κομμάτια κόπηκε το όλο, ο αριθμητής πόσα πήραμε.

Με τους δύο όρους καταλαβαίνεις αμέσως πού βρίσκεται σε σχέση με το 11:

Αν ο αριθμητής είναι…Το κλάσμα είναι…Παράδειγμα
μικρότερος από τον παρονομαστήμικρότερο από 1138\frac{3}{8}
ίσος με τον παρονομαστήίσο με 1188\frac{8}{8}
μεγαλύτερος από τον παρονομαστήμεγαλύτερο από 11178\frac{17}{8}

Ένα κλάσμα μεγαλύτερο από το 11 γράφεται και ως μεικτός αριθμός: βγάζεις έξω τις ολόκληρες μονάδες.

178=168+18=218\frac{17}{8} = \frac{16}{8} + \frac{1}{8} = 2\tfrac{1}{8}

Και ανάποδα: στο 3253\tfrac{2}{5} κάθε μονάδα είναι 55\frac{5}{5}, άρα 3×5+2=173 \times 5 + 2 = 17 πέμπτα, δηλαδή 175\frac{17}{5}.

Ισοδύναμα: ο έλεγχος «χιαστί»

Το 34\frac{3}{4} και το 912\frac{9}{12} λένε το ίδιο μέρος του όλου: είναι ισοδύναμα. Στην Ε΄ τα έβρισκες πολλαπλασιάζοντας ή διαιρώντας και τους δύο όρους με τον ίδιο αριθμό.

Υπάρχει και ένας γρήγορος έλεγχος, όταν σου δίνουν δύο έτοιμα κλάσματα.

Δεν είναι μαγικό κόλπο. Αν φέρεις τα δύο κλάσματα στον παρονομαστή 4×124 \times 12, οι νέοι αριθμητές είναι ακριβώς αυτά τα δύο γινόμενα. Ίσοι αριθμητές με ίδιο παρονομαστή σημαίνει ίσα κλάσματα.

Ανάγωγο σε ένα βήμα

Ένα κλάσμα λέγεται ανάγωγο όταν δεν απλοποιείται άλλο: ο μόνος κοινός διαιρέτης των όρων του είναι το 11.

Οι 66 μέρες είναι τα 630\frac{6}{30} ενός μήνα των 3030 ημερών. Ισοδύναμα ονόματα υπάρχουν πολλά: 210\frac{2}{10}, 1260\frac{12}{60}, 15\frac{1}{5}. Ανάγωγο είναι μόνο το 15\frac{1}{5}.

Για να φτάσεις εκεί σε ένα βήμα, διαιρείς και τους δύο όρους με τον ΜΚΔ τους. Ο ΜΚΔ(6,30)(6, 30) είναι το 66:

6:630:6=15\frac{6 : 6}{30 : 6} = \frac{1}{5}

Σύγκριση: τρεις περιπτώσεις

Ίδιος παρονομαστής. Τα κομμάτια έχουν το ίδιο μέγεθος, άρα μεγαλύτερο είναι εκείνο με τα περισσότερα κομμάτια: 58>38\frac{5}{8} > \frac{3}{8}.

Ίδιος αριθμητής. Παίρνεις ίδιο αριθμό κομματιών, άρα κερδίζει εκείνο με τα μεγαλύτερα κομμάτια, δηλαδή τον μικρότερο παρονομαστή: 36>38\frac{3}{6} > \frac{3}{8}.

Τίποτα κοινό. Κάνεις τα κλάσματα ομώνυμα, με κοινό παρονομαστή, και συγκρίνεις τους αριθμητές.

Σύγκρινε δύο κλάσματα

Ξεκινάς από τα 3/8 και 3/6: ίδιος αριθμητής. Άλλαξε τα κομμάτια και τα βαμμένα, και δοκίμασε μετά ένα ζευγάρι χωρίς τίποτα κοινό, όπως 5/8 και 4/6.

Πρώτο38

Βαμμένα

3

Κομμάτια

8
Δεύτερο36

Βαμμένα

3

Κομμάτια

6

Μεγαλύτερο: Δεύτερο

Για τρία ή περισσότερα κλάσματα, ο πιο οικονομικός κοινός παρονομαστής είναι το ΕΚΠ όλων των παρονομαστών. Διαιρείς το ΕΚΠ με κάθε παρονομαστή, και το πηλίκο σού λέει με τι πολλαπλασιάζεις τους όρους εκείνου του κλάσματος.

Με το νου: κοντά στο 0, στο μισό ή στο 1;

Πολλές φορές δεν χρειάζεται καν κοινός παρονομαστής. Κοιτάς πόσο μεγάλος είναι ο αριθμητής σε σχέση με τον παρονομαστή:

  • 118\frac{1}{18}: ο αριθμητής είναι πολύ μικρότερος, άρα κοντά στο 00.
  • 1736\frac{17}{36}: ο αριθμητής είναι περίπου ο μισός του παρονομαστή, άρα κοντά στο 12\frac{1}{2}.
  • 2527\frac{25}{27}: ο αριθμητής σχεδόν ίσος με τον παρονομαστή, άρα κοντά στο 11.

Άρα 118<1736<2527\frac{1}{18} < \frac{17}{36} < \frac{25}{27}, χωρίς καμία πράξη.

Αριθμογραμμή από το 0 ως το 1 με σημειωμένο το 1/2: το 1/18 κάθεται κοντά στο 0, το 17/36 λίγο πριν από το 1/2 και το 25/27 κοντά στο 1.01211/1817/3625/27

Ανάμεσα σε δύο κλάσματα

Ποιο κλάσμα βρίσκεται ανάμεσα στο 13\frac{1}{3} και στο 12\frac{1}{2};

Με κοινό παρονομαστή 66 γίνονται 26\frac{2}{6} και 36\frac{3}{6}, και ανάμεσα δεν χωράει κανένας αριθμητής. Δεν πειράζει: πάρε έναν μεγαλύτερο κοινό παρονομαστή.

13=41212=612\frac{1}{3} = \frac{4}{12} \qquad \frac{1}{2} = \frac{6}{12}

Τώρα ανάμεσα χωράει το 512\frac{5}{12}. Πάνω σε μια αριθμογραμμή από το 00 ως το 11, κομμένη σε δωδέκατα, το 512\frac{5}{12} είναι η γραμμούλα ανάμεσα στο 412\frac{4}{12} και στο 612\frac{6}{12}.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σε ένα πάρτι κάθε μερίδα μηλόπιτας είναι το 18\frac{1}{8} του ταψιού. Μοιράστηκαν 3131 μερίδες. Πόσα ταψιά άνοιξαν;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Είναι ισοδύναμα τα κλάσματα 1421\frac{14}{21} και 1015\frac{10}{15};

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Διάταξε από το μεγαλύτερο στο μικρότερο: 12\frac{1}{2}, 79\frac{7}{9}, 1115\frac{11}{15}.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Πώς γράφεται το 236\frac{23}{6} ως μεικτός αριθμός;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Γράψε το 294\frac{29}{4} ως μεικτό αριθμό.

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να μετατρέπεις κλάσμα μεγαλύτερο από το 1 σε μεικτό αριθμό και αντίστροφα.
  • Να ελέγχεις αν δύο κλάσματα είναι ισοδύναμα με τα «χιαστί» γινόμενα.
  • Να κάνεις ένα κλάσμα ανάγωγο σε ένα βήμα με τον ΜΚΔ των όρων του.
  • Να συγκρίνεις και να διατάσσεις κλάσματα, με το νου ή με το ΕΚΠ των παρονομαστών.
  • Να βρίσκεις ένα κλάσμα ανάμεσα σε δύο άλλα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;