Ισοδύναμα, ανάγωγα και η σειρά των κλασμάτων
Ο έλεγχος «χιαστί», το ανάγωγο σε ένα βήμα με τον ΜΚΔ, και η σύγκριση με το νου ή με το ΕΚΠ.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά ΣΤ΄ Δημοτικού, §1.19, 1.21, 1.22
Θα μάθεις να
- Να μετατρέπεις κλάσμα μεγαλύτερο από το 1 σε μεικτό αριθμό και αντίστροφα.
- Να ελέγχεις αν δύο κλάσματα είναι ισοδύναμα με τα «χιαστί» γινόμενα.
- Να κάνεις ένα κλάσμα ανάγωγο σε ένα βήμα με τον ΜΚΔ των όρων του.
- Να συγκρίνεις και να διατάσσεις κλάσματα, με το νου ή με το ΕΚΠ των παρονομαστών.
- Να βρίσκεις ένα κλάσμα ανάμεσα σε δύο άλλα.
Ένας αριθμός, πολλά ονόματα
Το κλάσμα λέει μέρος ενός όλου: ο παρονομαστής σε πόσα ίσα κομμάτια κόπηκε το όλο, ο αριθμητής πόσα πήραμε.
Με τους δύο όρους καταλαβαίνεις αμέσως πού βρίσκεται σε σχέση με το :
| Αν ο αριθμητής είναι… | Το κλάσμα είναι… | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| μικρότερος από τον παρονομαστή | μικρότερο από | |
| ίσος με τον παρονομαστή | ίσο με | |
| μεγαλύτερος από τον παρονομαστή | μεγαλύτερο από |
Ένα κλάσμα μεγαλύτερο από το γράφεται και ως μεικτός αριθμός: βγάζεις έξω τις ολόκληρες μονάδες.
Και ανάποδα: στο κάθε μονάδα είναι , άρα πέμπτα, δηλαδή .
Ισοδύναμα: ο έλεγχος «χιαστί»
Το και το λένε το ίδιο μέρος του όλου: είναι ισοδύναμα. Στην Ε΄ τα έβρισκες πολλαπλασιάζοντας ή διαιρώντας και τους δύο όρους με τον ίδιο αριθμό.
Υπάρχει και ένας γρήγορος έλεγχος, όταν σου δίνουν δύο έτοιμα κλάσματα.
Δεν είναι μαγικό κόλπο. Αν φέρεις τα δύο κλάσματα στον παρονομαστή , οι νέοι αριθμητές είναι ακριβώς αυτά τα δύο γινόμενα. Ίσοι αριθμητές με ίδιο παρονομαστή σημαίνει ίσα κλάσματα.
Ανάγωγο σε ένα βήμα
Ένα κλάσμα λέγεται ανάγωγο όταν δεν απλοποιείται άλλο: ο μόνος κοινός διαιρέτης των όρων του είναι το .
Οι μέρες είναι τα ενός μήνα των ημερών. Ισοδύναμα ονόματα υπάρχουν πολλά: , , . Ανάγωγο είναι μόνο το .
Για να φτάσεις εκεί σε ένα βήμα, διαιρείς και τους δύο όρους με τον ΜΚΔ τους. Ο ΜΚΔ είναι το :
Σύγκριση: τρεις περιπτώσεις
Ίδιος παρονομαστής. Τα κομμάτια έχουν το ίδιο μέγεθος, άρα μεγαλύτερο είναι εκείνο με τα περισσότερα κομμάτια: .
Ίδιος αριθμητής. Παίρνεις ίδιο αριθμό κομματιών, άρα κερδίζει εκείνο με τα μεγαλύτερα κομμάτια, δηλαδή τον μικρότερο παρονομαστή: .
Τίποτα κοινό. Κάνεις τα κλάσματα ομώνυμα, με κοινό παρονομαστή, και συγκρίνεις τους αριθμητές.
Για τρία ή περισσότερα κλάσματα, ο πιο οικονομικός κοινός παρονομαστής είναι το ΕΚΠ όλων των παρονομαστών. Διαιρείς το ΕΚΠ με κάθε παρονομαστή, και το πηλίκο σού λέει με τι πολλαπλασιάζεις τους όρους εκείνου του κλάσματος.
Με το νου: κοντά στο 0, στο μισό ή στο 1;
Πολλές φορές δεν χρειάζεται καν κοινός παρονομαστής. Κοιτάς πόσο μεγάλος είναι ο αριθμητής σε σχέση με τον παρονομαστή:
- : ο αριθμητής είναι πολύ μικρότερος, άρα κοντά στο .
- : ο αριθμητής είναι περίπου ο μισός του παρονομαστή, άρα κοντά στο .
- : ο αριθμητής σχεδόν ίσος με τον παρονομαστή, άρα κοντά στο .
Άρα , χωρίς καμία πράξη.
Ανάμεσα σε δύο κλάσματα
Ποιο κλάσμα βρίσκεται ανάμεσα στο και στο ;
Με κοινό παρονομαστή γίνονται και , και ανάμεσα δεν χωράει κανένας αριθμητής. Δεν πειράζει: πάρε έναν μεγαλύτερο κοινό παρονομαστή.
Τώρα ανάμεσα χωράει το . Πάνω σε μια αριθμογραμμή από το ως το , κομμένη σε δωδέκατα, το είναι η γραμμούλα ανάμεσα στο και στο .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε ένα πάρτι κάθε μερίδα μηλόπιτας είναι το του ταψιού. Μοιράστηκαν μερίδες. Πόσα ταψιά άνοιξαν;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
μερίδες του είναι του ταψιού.
Βγάζω τις ολόκληρες μονάδες: και μένουν .
Φαγώθηκαν ταψιά. Άρα άνοιξαν ταψιά, και από το τέταρτο περίσσεψε .
Έλεγχος: ✓
Παράδειγμα 2
Είναι ισοδύναμα τα κλάσματα και ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
«Χιαστί» γινόμενα: και .
Ίσα, άρα ναι, είναι ισοδύναμα.
Έλεγχος με τα ανάγωγα: ΜΚΔ δίνει , και ΜΚΔ δίνει πάλι ✓
Παράδειγμα 3
Διάταξε από το μεγαλύτερο στο μικρότερο: , , .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
ΕΚΠ.
Με τι πολλαπλασιάζω κάθε κλάσμα: , , .
Ίδιος παρονομαστής, άρα συγκρίνω αριθμητές: .
Έλεγχος με το νου: το είναι ακριβώς μισό, ενώ τα άλλα δύο έχουν αριθμητή πάνω από τον μισό παρονομαστή. Το είναι πράγματι το μικρότερο ✓
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Γράψε το ως μεικτό αριθμό.
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να μετατρέπεις κλάσμα μεγαλύτερο από το 1 σε μεικτό αριθμό και αντίστροφα.
- Να ελέγχεις αν δύο κλάσματα είναι ισοδύναμα με τα «χιαστί» γινόμενα.
- Να κάνεις ένα κλάσμα ανάγωγο σε ένα βήμα με τον ΜΚΔ των όρων του.
- Να συγκρίνεις και να διατάσσεις κλάσματα, με το νου ή με το ΕΚΠ των παρονομαστών.
- Να βρίσκεις ένα κλάσμα ανάμεσα σε δύο άλλα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.