Μετάβαση στο περιεχόμενο

Μοτίβα και ακολουθίες

Βρίσκεις τον κανόνα, τον ελέγχεις σε όλους τους όρους, και φτάνεις στον εκατοστό χωρίς να ζωγραφίσεις τους ενενήντα εννιά.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά ΣΤ΄ Δημοτικού, §5.53, 5.54, 5.55

Θα μάθεις να

  1. Να βρίσκεις το κομμάτι που επαναλαμβάνεται σε ένα γεωμετρικό μοτίβο και να προβλέπεις τη συνέχεια.
  2. Να βρίσκεις τον κανόνα μιας αριθμητικής ακολουθίας από τις διαφορές ή τα πηλίκα των όρων.
  3. Να ελέγχεις έναν κανόνα σε όλους τους όρους, όχι μόνο στους δύο πρώτους.
  4. Να καταγράφεις ένα σχέδιο που μεγαλώνει σε πίνακα και να βρίσκεις τον όρο που ζητάς χωρίς να τους σχεδιάσεις όλους.

Το κομμάτι που επαναλαμβάνεται

Κοίτα έναν αρχαίο μαίανδρο σε αγγείο, μια κηρήθρα, ένα υφαντό της γιαγιάς. Σε όλα, ένα μικρό σχέδιο επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, και φτιάχνει το μεγάλο.

Αυτό το κομμάτι που επαναλαμβάνεται λέγεται γεωμετρικό μοτίβο. Στην κηρήθρα είναι ένα κανονικό εξάγωνο, με όλες τις πλευρές ίσες, και κάθε εξάγωνο ακουμπάει το διπλανό του σε μια ολόκληρη πλευρά, χωρίς να μένει κενό.

Για να συνεχίσεις ένα σχέδιο, σου αρκούν δύο πράγματα: το μοτίβο και πώς επαναλαμβάνεται. Δεν χρειάζεσαι να δεις όλο το σχέδιο.

Έτσι μπορείς να προβλέψεις και πολύ μακριά. Στη σειρά

△ ◯ □ △ ◯ □ △ …\triangle \ \bigcirc \ \square \ \triangle \ \bigcirc \ \square \ \triangle \ \ldots

το μοτίβο έχει 33 σχήματα. Ποιο είναι το 5050ό; Κάθε 33 θέσεις το μοτίβο ξαναρχίζει, άρα κοιτάς το υπόλοιπο της διαίρεσης με το 33: 50:3=1650 : 3 = 16 και υπόλοιπο 22. Το 5050ό σχήμα είναι το δεύτερο του μοτίβου, ο κύκλος.

Αριθμητικά μοτίβα: ο κανόνας

Μια σειρά αριθμών λέγεται ακολουθία, και κάθε αριθμός της όρος. Αν οι όροι φτιάχνονται με έναν σταθερό κανόνα, ο κανόνας αυτός είναι το αριθμητικό μοτίβο.

Πώς τον βρίσκεις; Κοιτάς τι γίνεται από τον έναν όρο στον επόμενο.

ΑκολουθίαΑπό όρο σε όροΚανόνας
2,9,16,23,…2, 9, 16, 23, \ldots (μια στήλη του ημερολογίου)+7,+7,+7+7, +7, +7προσθέτω 77
6,60,600,6.000,…6, 60, 600, 6.000, \ldots×10,×10,×10\times 10, \times 10, \times 10πολλαπλασιάζω με 1010
100,85,70,55,…100, 85, 70, 55, \ldots−15,−15,−15-15, -15, -15αφαιρώ 1515

Ποιος κανόνας;

Κάθε φορά βλέπεις μια ακολουθία. Κοίτα τι γίνεται από όρο σε όρο.

Ποιος κανόνας;

3, 6, 12, 24, 48

0 από 6

Όχι μόνο ο επόμενος, αλλά οποιοσδήποτε

Στην ακολουθία 9,18,27,36,…9, 18, 27, 36, \ldots ο κανόνας «+9+9» σου δίνει τον επόμενο όρο. Αν θέλεις τον 100100ό, θα πρόσθετες ενενήντα εννιά φορές.

Υπάρχει πιο γρήγορος δρόμος: ο 11ος όρος είναι 9×19 \times 1, ο 22ος 9×29 \times 2, ο 33ος 9×39 \times 3. Ο όρος στη θέση ν\nu είναι 9×ν9 \times \nu, άρα ο 100100ός είναι 900900.

Σύνθετα μοτίβα: σχέδια που μεγαλώνουν

Κάποια πουλιά πετούν σε σχήμα V: ένα μπροστά και πίσω του ζευγάρια. Το σχέδιο έχει γεωμετρικό μοτίβο (το σχήμα V) και αριθμητικό (πόσα πουλιά). Για να δεις το αριθμητικό, φτιάχνεις πίνακα:

Ζευγάρια πίσω από τον αρχηγό11223344ν\nu
Πουλιά335577992×ν+12 \times \nu + 1

Κάθε νέο ζευγάρι φέρνει +2+2 πουλιά. Ο αρχηγός μένει πάντα 11. Άρα με ν\nu ζευγάρια τα πουλιά είναι 2×ν+12 \times \nu + 1, και με 1010 ζευγάρια 2×10+1=212 \times 10 + 1 = 21.

Δύο σχέδια μπορεί να μεγαλώνουν με το ίδιο βήμα και να είναι διαφορετικά. Ένα γράμμα Ο από τετραγωνάκια έχει 8,12,16,208, 12, 16, 20 τετραγωνάκια στα μεγέθη 11 έως 44, και ένα γράμμα Χ έχει 5,9,13,175, 9, 13, 17. Και τα δύο μεγαλώνουν κατά 44, αλλά ξεκινούν από άλλο σημείο: το Ο έχει 4×ν+44 \times \nu + 4, το Χ έχει 4×ν+14 \times \nu + 1.

Αυτό το «ν\nu» που περιμένει αριθμό είναι το ίδιο γράμμα-κουτί που είδες στις παραστάσεις και τις εξισώσεις.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σε μια διακόσμηση τα χρώματα επαναλαμβάνονται: κόκκινο, κόκκινο, μπλε, κίτρινο, κόκκινο, κόκκινο, μπλε, κίτρινο… Τι χρώμα έχει το 7070ό κουτάκι;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ο αστρονόμος Έντμοντ Χάλεϊ βρήκε ότι ένας κομήτης είχε φανεί το 15311531, το 16071607 και το 16821682. Πότε περίμενε να ξαναφανεί;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γύρω από ένα παρτέρι που είναι μια σειρά από τετραγωνάκια βάζουμε μια κορνίζα από πλάκες. Παρτέρι με 11 τετραγωνάκι θέλει 88 πλάκες, με 22 θέλει 1010, με 33 θέλει 1212. Πόσες πλάκες θέλει παρτέρι με 1010 τετραγωνάκια;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιος είναι ο επόμενος όρος της ακολουθίας 7,13,19,25,…7, 13, 19, 25, \ldots;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Γράψε τους δύο επόμενους όρους: 3,30,300,3.000,…3, 30, 300, 3.000, \ldots

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να βρίσκεις το κομμάτι που επαναλαμβάνεται σε ένα γεωμετρικό μοτίβο και να προβλέπεις τη συνέχεια.
  • Να βρίσκεις τον κανόνα μιας αριθμητικής ακολουθίας από τις διαφορές ή τα πηλίκα των όρων.
  • Να ελέγχεις έναν κανόνα σε όλους τους όρους, όχι μόνο στους δύο πρώτους.
  • Να καταγράφεις ένα σχέδιο που μεγαλώνει σε πίνακα και να βρίσκεις τον όρο που ζητάς χωρίς να τους σχεδιάσεις όλους.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;