Αναπτύγματα και επιφάνεια στερεών
Ανοίγεις κύβο, κουτί και κύλινδρο στο επίπεδο και μετράς πόσο χαρτί χρειάζεται για να τα ντύσεις.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά ΣΤ΄ Δημοτικού, §6.66, 6.68
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις αν ένα ανάπτυγμα διπλώνει σε κύβο ή σε ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο.
- Να ξεχωρίζεις βάσεις, παράπλευρη και ολική επιφάνεια ενός στερεού.
- Να υπολογίζεις την επιφάνεια κύβου και ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου από τις διαστάσεις τους.
- Να εξηγείς γιατί η παράπλευρη επιφάνεια του κυλίνδρου ξετυλίγεται σε ορθογώνιο και να υπολογίζεις την ολική του επιφάνεια.
Ανοίγω το κουτί
Πάρε ένα άδειο κουτί δημητριακών και κόψε το σε μερικές ακμές, ώστε να ανοίξει και να απλώσει στο τραπέζι σε ένα κομμάτι. Αυτό το σχέδιο λέγεται ανάπτυγμα του στερεού: όλες οι έδρες του, η μία κολλημένη στην άλλη, που αν τις διπλώσεις ξαναφτιάχνουν το στερεό.
| Κύβος | Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο | |
|---|---|---|
| Έδρες | ||
| Σχήμα εδρών | τετράγωνα, όλα ίσα | ορθογώνια, ίσα ανά δύο οι απέναντι |
| Παράδειγμα | ζάρι | κουτί δημητριακών |
Η έδρα πάνω στην οποία στέκεται το στερεό και η απέναντί της λέγονται βάσεις. Οι υπόλοιπες μαζί είναι η παράπλευρη επιφάνεια. Βάσεις και παράπλευρη μαζί κάνουν την ολική επιφάνεια.
Ο κύβος δεν έχει ένα μόνο ανάπτυγμα: έχει διαφορετικά. Δεν διπλώνει όμως σε κύβο οποιαδήποτε σειρά από έξι τετράγωνα. Έξι τετράγωνα στη σειρά, σαν τρένο, κάνουν γύρο και ξαναπέφτουν στην πρώτη έδρα, ενώ δύο έδρες μένουν ανοιχτές. Τέσσερα τετράγωνα στη σειρά με ένα από πάνω και ένα από κάτω, σαν σταυρός, κλείνουν σωστά.
Πόσο χαρτί χρειάζεται
Για να «ντύσεις» ένα στερεό χρειάζεσαι τόσο χαρτί όσο το εμβαδόν του αναπτύγματός του. Άρα βρίσκεις το εμβαδόν κάθε έδρας και τα προσθέτεις.
Ο κύλινδρος ξετυλίγεται σε ορθογώνιο
Ο κύλινδρος έχει δύο ίσες, παράλληλες βάσεις που είναι κυκλικοί δίσκοι, και μια καμπύλη παράπλευρη επιφάνεια. Δεν έχει κορυφές.
Ξεκόλλησε την ετικέτα από ένα κουτάκι αναψυκτικού και άπλωσέ τη: είναι ορθογώνιο.
- Η μία πλευρά του είναι το ύψος του κυλίνδρου.
- Η άλλη τύλιγε τον κύκλο της βάσης μία φορά ακριβώς, άρα είναι ίση με το μήκος του κύκλου: .
Το ανάπτυγμα του κυλίνδρου είναι λοιπόν ένα ορθογώνιο και δύο κύκλοι κολλημένοι στις μακριές του πλευρές.
Όταν σχεδιάζεις κύλινδρο στο χαρτί, οι βάσεις δεν φαίνονται σαν κύκλοι γιατί τις βλέπεις λοξά: τις σχεδιάζεις σαν πλατιές ελλείψεις, «πεπλατυσμένους» κύκλους, και ενώνεις τις άκρες τους με δύο ίσες κάθετες γραμμές.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Πόσο ύφασμα χρειάζεται για να ντύσουμε έναν ξύλινο κύβο με ακμή εκ.; Και πόσο μόνο για την παράπλευρη επιφάνεια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Θέλω την απάντηση σε τετραγωνικά μέτρα, άρα η ακμή σε μέτρα: εκ. μ.
Μία έδρα: τ.μ.
Ολική: τ.μ. Παράπλευρη: τ.μ.
Χρειάζεται τ.μ. ύφασμα, και τ.μ. μόνο για την παράπλευρη.
Παράδειγμα 2
Ένα κουτί δημητριακών έχει μήκος εκ., πλάτος εκ. και ύψος εκ. Πόσο χαρτόνι χρειάζεται, χωρίς τα πτερύγια για το κόλλημα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τρία ζευγάρια εδρών:
- μπροστά και πίσω: τ.εκ. η καθεμία
- πλάγιες: τ.εκ. η καθεμία
- πάνω και κάτω: τ.εκ. η καθεμία
Κάθε ζευγάρι μετράει δύο φορές: .
Χρειάζονται τ.εκ. χαρτόνι.
Παράδειγμα 3
Ένα κουτάκι αναψυκτικού έχει ύψος εκ. και διάμετρο βάσης εκ. Πόσο αλουμίνιο χρειάζεται;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Βάση: η ακτίνα είναι εκ., άρα εμβαδόν τ.εκ.
Παράπλευρη: το ορθογώνιο έχει πλευρές το μήκος του κύκλου, εκ., και το ύψος, εκ.
τ.εκ.
Ολική: τ.εκ.
Χρειάζονται περίπου τ.εκ. αλουμίνιο. «Περίπου», γιατί πήραμε το ίσο με .
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Πόση είναι η παράπλευρη επιφάνεια ενός κύβου με ακμή εκ.;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις αν ένα ανάπτυγμα διπλώνει σε κύβο ή σε ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο.
- Να ξεχωρίζεις βάσεις, παράπλευρη και ολική επιφάνεια ενός στερεού.
- Να υπολογίζεις την επιφάνεια κύβου και ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου από τις διαστάσεις τους.
- Να εξηγείς γιατί η παράπλευρη επιφάνεια του κυλίνδρου ξετυλίγεται σε ορθογώνιο και να υπολογίζεις την ολική του επιφάνεια.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.