Εμβαδόν και όγκος
Δύο διαστάσεις ή τρεις — και τι αλλάζει στις μονάδες.
24 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά ΣΤ΄ Δημοτικού, §6.69, 6.70, 6.71
Θα μάθεις να
- Να επιλέγεις τύπο εμβαδού ανάλογα με το σχήμα.
- Να υπολογίζεις μήκος και εμβαδόν κύκλου με π ≈ 3,14.
- Να υπολογίζεις όγκο ως εμβαδόν βάσης επί ύψος.
- Να ξεχωρίζεις μήκος, εμβαδόν και όγκο από τις μονάδες.
- Να προβλέπεις τι γίνεται όταν διπλασιάζεις τις διαστάσεις.
Μία, δύο ή τρεις διαστάσεις
| Μετράς | Διαστάσεις | Μονάδα | Παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| Μήκος | m | περίμετρος οικοπέδου | |
| Εμβαδόν | m² | πλακάκια στο πάτωμα | |
| Όγκος | m³ | νερό σε δεξαμενή |
Ο εκθέτης μετράει τις διαστάσεις. Γι' αυτό το εμβαδόν γράφεται με το μικρό και ο όγκος με το .
Ο κύκλος και ο αριθμός π
Ο κύκλος δεν έχει πλευρές, άρα κανένας από τους παραπάνω τύπους δεν του ταιριάζει. Πρώτα τρεις λέξεις:
- Κέντρο: το σημείο στη μέση. Απέχει το ίδιο από κάθε σημείο του κύκλου.
- Ακτίνα (): η απόσταση από το κέντρο ως τον κύκλο.
- Διάμετρος (): το ευθύγραμμο τμήμα από άκρη σε άκρη που περνά από το κέντρο. Είναι δύο ακτίνες: .
Από πού βγαίνει το 3,14
Πάρε ένα κουτάκι αναψυκτικού. Τύλιξε γύρω του έναν σπάγκο, σημάδεψε πού κλείνει ο γύρος και μέτρα τον με τον χάρακα: αυτό είναι το μήκος του κύκλου. Μέτρα μετά τη διάμετρο και κάνε τη διαίρεση μήκος διάμετρος.
Κάν' το με όποιον κύκλο βρεις:
| Αντικείμενο | Μήκος κύκλου | Διάμετρος | Μήκος διάμετρος |
|---|---|---|---|
| κουτάκι | cm | cm | περίπου |
| καπάκι βάζου | cm | cm | περίπου |
| ρόδα ποδηλάτου | cm | cm | περίπου |
Μικρός ή μεγάλος κύκλος, η διάμετρος χωράει στο μήκος του πάντα λίγο πάνω από τρεις φορές: περίπου . Αυτός ο αριθμός έχει δικό του όνομα, π (πι). Τα δεκαδικά του δεν τελειώνουν ποτέ, γι' αυτό στους υπολογισμούς παίρνουμε .
Άλλαξε την ακτίνα και κοίτα την κάτω γραμμή: το μήκος του κύκλου μεγαλώνει, αλλά η διαίρεση με τη διάμετρο δίνει κάθε φορά το ίδιο.
Και το εμβαδόν;
Κόψε τον κύκλο σε πολλά λεπτά κομμάτια, σαν πίτσα, και βάλ' τα δίπλα δίπλα, ένα με τη μύτη πάνω κι ένα με τη μύτη κάτω. Σχηματίζουν σχεδόν ορθογώνιο:
- η βάση του είναι το μισό μήκος του κύκλου, δηλαδή ·
- το ύψος του είναι η ακτίνα .
Βάση επί ύψος: .
Ο όγκος είναι πάντα «βάση επί ύψος»
Τι γίνεται αν διπλασιάσεις τις διαστάσεις
Αυτό εκπλήσσει σχεδόν πάντα.
| Διπλασιάζεις | Μήκος | Εμβαδόν | Όγκος |
|---|---|---|---|
| κάθε διάσταση |
Γιατί; Στο εμβαδόν πολλαπλασιάζονται δύο διαστάσεις: .
Στον όγκο τρεις: .
Οι μονάδες είναι έλεγχος
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Τριγωνικό πρίσμα: βάση τριγώνου 6 cm, ύψος τριγώνου 4 cm, μήκος 10 cm.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα το εμβαδόν της βάσης — είναι τρίγωνο:
Μετά επί το μήκος του πρίσματος:
cm³.
Έλεγχος μονάδων: πολλαπλασίασα τρία μήκη (, , ) και διαίρεσα με . Τρία μήκη → κυβικά ✓
Παράδειγμα 2
Μια δεξαμενή 2 m × 1,5 m × 1 m. Πόσα λίτρα χωράει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Χρειάζομαι λίτρα. Ξέρω ότι m³ λίτρα.
(Γιατί; m cm, άρα m³ cm³, και cm³ λίτρο.)
λίτρα.
Παράδειγμα 3
Ένας κύβος με ακμή 3 cm μεγαλώνει σε ακμή 6 cm. Πόσες φορές μεγάλωσε ο όγκος;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πριν: cm³.
Μετά: cm³.
Οκταπλάσιος.
Χωρίς υπολογισμό: κάθε μία από τις τρεις διαστάσεις διπλασιάστηκε, άρα .
Το εμβαδόν κάθε έδρας, αντίθετα, τετραπλασιάστηκε: από σε cm².
Παράδειγμα 4
Ένα πιάτο έχει διάμετρο 20 cm. Πόσο είναι το μήκος του χείλους του και πόσο το εμβαδόν του;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μήκος κύκλου — θέλει τη διάμετρο:
Εμβαδόν — θέλει την ακτίνα. Η ακτίνα είναι η μισή διάμετρος: cm.
Έλεγχος μονάδων: στο μήκος μπήκε ένα μήκος → cm. Στο εμβαδόν δύο ( και ) → cm² ✓
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 10
Ασκήσεις
Κουτί με διαστάσεις cm, cm και cm. Πόσος είναι ο όγκος του;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να επιλέγεις τύπο εμβαδού ανάλογα με το σχήμα.
- Να υπολογίζεις μήκος και εμβαδόν κύκλου με π ≈ 3,14.
- Να υπολογίζεις όγκο ως εμβαδόν βάσης επί ύψος.
- Να ξεχωρίζεις μήκος, εμβαδόν και όγκο από τις μονάδες.
- Να προβλέπεις τι γίνεται όταν διπλασιάζεις τις διαστάσεις.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Εμβαδόν και όγκος στερεών
Κάθε φορά καινούργιες ερωτήσεις. Στην τάξη, πατήστε «Στον πίνακα».
Κύβος, Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο · εμβαδόν και όγκος · 10 ερωτήσεις