Μετάβαση στο περιεχόμενο

Εμβαδόν και όγκος

Δύο διαστάσεις ή τρεις — και τι αλλάζει στις μονάδες.

24 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά ΣΤ΄ Δημοτικού, §6.69, 6.70, 6.71

Θα μάθεις να

  1. Να επιλέγεις τύπο εμβαδού ανάλογα με το σχήμα.
  2. Να υπολογίζεις μήκος και εμβαδόν κύκλου με π ≈ 3,14.
  3. Να υπολογίζεις όγκο ως εμβαδόν βάσης επί ύψος.
  4. Να ξεχωρίζεις μήκος, εμβαδόν και όγκο από τις μονάδες.
  5. Να προβλέπεις τι γίνεται όταν διπλασιάζεις τις διαστάσεις.

Μία, δύο ή τρεις διαστάσεις

ΜετράςΔιαστάσειςΜονάδαΠαράδειγμα
Μήκος11mπερίμετρος οικοπέδου
Εμβαδόν22m²πλακάκια στο πάτωμα
Όγκος33m³νερό σε δεξαμενή

Ο εκθέτης μετράει τις διαστάσεις. Γι' αυτό το εμβαδόν γράφεται με το μικρό 22 και ο όγκος με το 33.

Διάλεξε σχήμα, δες τον τύπο

Η διακεκομμένη γραμμή είναι το ορθογώνιο με την ίδια βάση και το ίδιο ύψος — κάθε τύπος συγκρίνεται με αυτό. Άλλαξε βάση και ύψος με τα κουμπιά.

Ε = βάση × ύψοςΕμβαδόν24 cm²

Βάση

6

Ύψος

4

Ο κύκλος και ο αριθμός π

Ο κύκλος δεν έχει πλευρές, άρα κανένας από τους παραπάνω τύπους δεν του ταιριάζει. Πρώτα τρεις λέξεις:

  • Κέντρο: το σημείο στη μέση. Απέχει το ίδιο από κάθε σημείο του κύκλου.
  • Ακτίνα (ρ\rho): η απόσταση από το κέντρο ως τον κύκλο.
  • Διάμετρος (δ\delta): το ευθύγραμμο τμήμα από άκρη σε άκρη που περνά από το κέντρο. Είναι δύο ακτίνες: δ=2×ρ\delta = 2 \times \rho.

Από πού βγαίνει το 3,14

Πάρε ένα κουτάκι αναψυκτικού. Τύλιξε γύρω του έναν σπάγκο, σημάδεψε πού κλείνει ο γύρος και μέτρα τον με τον χάρακα: αυτό είναι το μήκος του κύκλου. Μέτρα μετά τη διάμετρο και κάνε τη διαίρεση μήκος :: διάμετρος.

Κάν' το με όποιον κύκλο βρεις:

ΑντικείμενοΜήκος κύκλουΔιάμετροςΜήκος :: διάμετρος
κουτάκι20,720{,}7 cm6,66{,}6 cmπερίπου 3,143{,}14
καπάκι βάζου25,125{,}1 cm88 cmπερίπου 3,143{,}14
ρόδα ποδηλάτου207207 cm6666 cmπερίπου 3,143{,}14

Μικρός ή μεγάλος κύκλος, η διάμετρος χωράει στο μήκος του πάντα λίγο πάνω από τρεις φορές: περίπου 3,143{,}14. Αυτός ο αριθμός έχει δικό του όνομα, π (πι). Τα δεκαδικά του δεν τελειώνουν ποτέ, γι' αυτό στους υπολογισμούς παίρνουμε π≈3,14\pi \approx 3{,}14.

Άλλαξε την ακτίνα και κοίτα την κάτω γραμμή: το μήκος του κύκλου μεγαλώνει, αλλά η διαίρεση με τη διάμετρο δίνει κάθε φορά το ίδιο.

Πόσες διάμετροι χωράνε στο μήκος του κύκλου;

Η μπάρα από κάτω είναι ο κύκλος ξετυλιγμένος σε ευθεία, σαν τον σπάγκο. Οι γραμμές πάνω της χωρίζουν διαμέτρους. Οι αριθμοί βγαίνουν με π = 3,14, όπως και στις πράξεις σου.

Διάμετρος4

Μήκος κύκλου12,56

Εμβαδόν κύκλου12,56

12,56 : 4 = 3,14διάμετροι στο μήκος του κύκλου · όσο κι αν αλλάξεις την ακτίνα, ο λόγος μένει π

Και το εμβαδόν;

Κόψε τον κύκλο σε πολλά λεπτά κομμάτια, σαν πίτσα, και βάλ' τα δίπλα δίπλα, ένα με τη μύτη πάνω κι ένα με τη μύτη κάτω. Σχηματίζουν σχεδόν ορθογώνιο:

  • η βάση του είναι το μισό μήκος του κύκλου, δηλαδή π×ρ\pi \times \rho·
  • το ύψος του είναι η ακτίνα ρ\rho.

Βάση επί ύψος: π×ρ×ρ\pi \times \rho \times \rho.

Ο όγκος είναι πάντα «βάση επί ύψος»

Στρώση επί στρώσεις

Η πρώτη στρώση είναι το εμβαδόν της βάσης. Το ύψος λέει πόσες φορές επαναλαμβάνεται.

Εμβαδόν βάσης: 5 × 4 = 2020 × 3 = 60Όγκος60 cm³

Μήκος

5

Πλάτος

4

Ύψος

3

Τι γίνεται αν διπλασιάσεις τις διαστάσεις

Αυτό εκπλήσσει σχεδόν πάντα.

ΔιπλασιάζειςΜήκοςΕμβαδόνΌγκος
κάθε διάσταση×2\times 2×4\times 4×8\times 8

Γιατί; Στο εμβαδόν πολλαπλασιάζονται δύο διαστάσεις: 2×2=42 \times 2 = 4.

Στον όγκο τρεις: 2×2×2=82 \times 2 \times 2 = 8.

Οι μονάδες είναι έλεγχος

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Τριγωνικό πρίσμα: βάση τριγώνου 6 cm, ύψος τριγώνου 4 cm, μήκος 10 cm.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Μια δεξαμενή 2 m × 1,5 m × 1 m. Πόσα λίτρα χωράει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ένας κύβος με ακμή 3 cm μεγαλώνει σε ακμή 6 cm. Πόσες φορές μεγάλωσε ο όγκος;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Ένα πιάτο έχει διάμετρο 20 cm. Πόσο είναι το μήκος του χείλους του και πόσο το εμβαδόν του;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Πολλαπλασίασες τρία μήκη σε εκατοστά. Σε ποια μονάδα είναι η απάντηση;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 10

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Κουτί με διαστάσεις 55 cm, 33 cm και 22 cm. Πόσος είναι ο όγκος του;

Κουτί με διαστάσεις 5 cm, 3 cm και 2 cm, και δίπλα το ανάπτυγμά του.α = 5 cmβ = 3 cmγ = 2 cmα = 5β = 3γ = 2
Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να επιλέγεις τύπο εμβαδού ανάλογα με το σχήμα.
  • Να υπολογίζεις μήκος και εμβαδόν κύκλου με π ≈ 3,14.
  • Να υπολογίζεις όγκο ως εμβαδόν βάσης επί ύψος.
  • Να ξεχωρίζεις μήκος, εμβαδόν και όγκο από τις μονάδες.
  • Να προβλέπεις τι γίνεται όταν διπλασιάζεις τις διαστάσεις.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Εμβαδόν και όγκος στερεών

Κάθε φορά καινούργιες ερωτήσεις. Στην τάξη, πατήστε «Στον πίνακα».

Κύβος, Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο · εμβαδόν και όγκος · 10 ερωτήσεις

Βρήκες κάποιο λάθος;