Ομόηχα και παρώνυμα
Λίρα και λύρα, κλίνω και κλείνω: ίδιος ήχος, άλλη λέξη.
25 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς τι είναι τα ομόηχα και τι τα παρώνυμα, με παραδείγματα.
- Να διαλέγεις τη σωστή γραφή ενός ομόηχου από το νόημα της πρότασης.
- Να βρίσκεις την ορθογραφία μιας λέξης από την οικογένειά της, όπως κλειδί → κλείνω και κλίση → κλίνω.
- Να ξεχωρίζεις ζευγάρια που μπερδεύονται συχνά, όπως πιο και ποιο, βάζω και βάζο.
Ίδιος ήχος, άλλη λέξη
Διάβασε δυνατά αυτές τις δύο προτάσεις:
- Στο πανηγύρι ο παππούς έπαιξε λύρα.
- Στον κουμπαρά βρήκαμε μια παλιά χρυσή λίρα.
Οι δύο λέξεις ακούγονται ακριβώς ίδιες. Γράφονται όμως αλλιώς, και σημαίνουν άλλο πράγμα. Η λύρα είναι μουσικό όργανο. Η λίρα είναι νόμισμα.
Λέξεις που προφέρονται ίδια, αλλά γράφονται διαφορετικά και έχουν άλλη σημασία, λέγονται ομόηχα. Το όνομα τα λέει: «ομο-» σημαίνει «ίδιος», και τα ομόηχα έχουν τον ίδιο ήχο.
| Λέξη | Τι σημαίνει | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| λίρα | νόμισμα | Βρήκαμε μια χρυσή λίρα. |
| λύρα | μουσικό όργανο | Ο λυράρης κούρδισε τη λύρα του. |
| κλείνω | το αντίθετο του «ανοίγω» | Κλείνω την πόρτα. |
| κλίνω | γέρνω· αλλάζω τις καταλήξεις μιας λέξης | Κλίνουμε το ουσιαστικό σε όλες τις πτώσεις. |
| τοίχος | ο τοίχος ενός δωματίου ή ενός σπιτιού | Κρέμασα το ρολόι στον τοίχο. |
| τείχος | το ψηλό οχυρό γύρω από μια πόλη | Τα τείχη της Θεσσαλονίκης είναι βυζαντινά. |
| κλήμα | το φυτό που κάνει τα σταφύλια | Το κλήμα σκαρφάλωσε ως το μπαλκόνι. |
| κλίμα | ο καιρός που κάνει συνήθως σε έναν τόπο | Η Κρήτη έχει ζεστό κλίμα. |
| φύλλο | το φύλλο του δέντρου ή του τετραδίου | Έπεσαν τα φύλλα της μουριάς. |
| φίλο | ο φίλος, στην αιτιατική | Περιμένω τον φίλο μου. |
Στο τελευταίο ζευγάρι το λλ ακούγεται σαν ένα λ. Γι' αυτό το «φύλλο» και το «φίλο» προφέρονται ακριβώς ίδια.
Η οικογένεια δείχνει τον δρόμο
Πώς θυμάσαι ποια γραφή πάει με ποια σημασία; Ψάξε μια συγγενική λέξη που την ξέρεις σίγουρα. Οι λέξεις της ίδιας οικογένειας κρατάνε συνήθως το ίδιο γράμμα στη ρίζα τους.
| Αν σημαίνει… | Συγγενικές λέξεις | Γράφεται |
|---|---|---|
| το αντίθετο του «ανοίγω» | κλειδί, κλειστός, κλειδαριά | κλείνω, με ει |
| γέρνω ή αλλάζω καταλήξεις | κλίση, κλιτός, απόκλιση | κλίνω, με ι |
| το φυτό με τα σταφύλια | κληματαριά | κλήμα, με η |
| ο καιρός ενός τόπου | κλιματιστικό, κλιματικός | κλίμα, με ι |
| ο τοίχος του σπιτιού | τοιχογραφία, τοίχοι | τοίχος, με οι |
| το οχυρό γύρω από την πόλη | τειχισμένος, τείχη | τείχος, με ει |
| το φύλλο του δέντρου | φυλλωσιά, φυλλάδιο | φύλλο, με υ και λλ |
| ο φίλος | φιλία, φιλικός | φίλος, με ι και ένα λ |
Υπάρχει και ένα τρίτο «κλ-» που ακούγεται ίδιο. Η κλήση, με η, έρχεται από το «καλώ»: μια κλήση στο κινητό, μια πρόσκληση σε γιορτή. Η κλίση, με ι, έρχεται από το «κλίνω»: η κλίση του δρόμου, η κλίση του ουσιαστικού.
Όταν βοηθάει η γραμματική
Σε μερικά ομόηχα οι δύο λέξεις είναι διαφορετικά μέρη του λόγου ή έχουν διαφορετικό γένος. Τότε σε βοηθάει η γραμματική.
| Ομόηχα | Η πρώτη είναι… | Η δεύτερη είναι… |
|---|---|---|
| βάζω — βάζο | ρήμα: εγώ βάζω | ουσιαστικό: το βάζο |
| αυτή — αυτί | αντωνυμία: αυτή η ταινία | ουσιαστικό: το αυτί |
| μύλο — μήλο | ουσιαστικό αρσενικό: τον μύλο | ουσιαστικό ουδέτερο: το μήλο |
| πιο — ποιο | επίρρημα: πιο ψηλός | ερωτηματική αντωνυμία: ποιο βιβλίο; |
Ένας γρήγορος έλεγχος: βάλε μπροστά ένα άρθρο ή ένα πρόσωπο. Λέμε «εγώ βάζω», αλλά «το βάζο». Λέμε «αυτή η ταινία», αλλά «το αυτί».
Παρώνυμα: σχεδόν ίδιος ήχος
Άλλες λέξεις δεν ακούγονται εντελώς ίδιες, αλλά μοιάζουν πολύ. Διαφέρουν σε έναν ή δύο ήχους, και γι' αυτό τις μπερδεύουμε και όταν μιλάμε και όταν γράφουμε. Αυτές λέγονται παρώνυμα.
| Λέξη | Τι σημαίνει | Λέξη | Τι σημαίνει |
|---|---|---|---|
| πρόσκληση | κάλεσμα σε γιορτή ή εκδήλωση | πρόκληση | κάτι δύσκολο που σε δοκιμάζει |
| ύψος | πόσο ψηλό είναι κάτι | ύφος | ο τρόπος που μιλάει ή γράφει κάποιος |
| συμβουλή | ό,τι σου λένε ότι καλό είναι να κάνεις | συμβολή | η βοήθεια που δίνει κάποιος σε ένα κοινό έργο |
| επίδραση | η αλλαγή που φέρνει κάτι σε κάτι άλλο | επιδρομή | ξαφνική επίθεση |
Με τα παρώνυμα το λάθος δεν είναι ορθογραφικό. Είναι λάθος λέξη. Αν γράψεις «Πήραμε πρόκληση για τον γάμο», γράφεις άλλη λέξη από αυτήν που εννοείς. Εκεί ταιριάζει η πρόσκληση.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Συμπλήρωσε με «κλήμα» ή «κλίμα»: «Στο χωριό της γιαγιάς το … είναι ήπιο, και το … στην αυλή κάνει κάθε χρόνο γλυκά σταφύλια.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Βρες και διόρθωσε τα τρία λάθη: «Ποιο γρήγορα! Κλίσε την πόρτα, γιατί ο αέρας θα ρίξει το βάζω από το τραπέζι.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Πρόσκληση ή πρόκληση; «Ο προπονητής μάς είπε ότι ο τελικός με την καλύτερη ομάδα της πόλης θα είναι μεγάλη …»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς τι είναι τα ομόηχα και τι τα παρώνυμα, με παραδείγματα.
- Να διαλέγεις τη σωστή γραφή ενός ομόηχου από το νόημα της πρότασης.
- Να βρίσκεις την ορθογραφία μιας λέξης από την οικογένειά της, όπως κλειδί → κλείνω και κλίση → κλίνω.
- Να ξεχωρίζεις ζευγάρια που μπερδεύονται συχνά, όπως πιο και ποιο, βάζω και βάζο.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.