Γεγονός ή γνώμη;
Τι μπορεί να ελεγχθεί, και τι είναι αυτό που πιστεύει κάποιος.
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις το γεγονός, που μπορεί να ελεγχθεί, από τη γνώμη, που λέει τι πιστεύει κάποιος.
- Να αναγνωρίζεις τις λέξεις που φανερώνουν γνώμη: «πιστεύω», «κατά τη γνώμη μου», επίθετα που κρίνουν.
- Να χωρίζεις σε γεγονός και γνώμη μια πρόταση που τα έχει και τα δύο.
- Να διαβάζεις ειδήσεις, διαφημίσεις και αναρτήσεις ρωτώντας τι ελέγχεται και τι όχι.
Μπορώ να το ελέγξω;
Διάβασε δύο προτάσεις για την ίδια μέρα:
- Την Παρασκευή τα παιδιά του σχολείου φύτεψαν 40 δέντρα στην αυλή.
- Ήταν η πιο ωραία μέρα της χρονιάς.
Η πρώτη λέει κάτι που μπορεί να ελεγχθεί. Μπορείς να μετρήσεις τα δέντρα. Μπορείς να κοιτάξεις το ημερολόγιο ή να ρωτήσεις όσους ήταν εκεί. Αυτό είναι γεγονός.
Η δεύτερη λέει τι ένιωσε αυτός που γράφει. Ένας συμμαθητής του μπορεί να θυμάται ως πιο ωραία τη μέρα της εκδρομής, και δεν κάνει λάθος. Αυτό είναι γνώμη.
Δεν χρειάζεται να μπορείς να το ελέγξεις εσύ, τώρα. Το «ο παππούς μου γεννήθηκε το 1952» είναι γεγονός, ακόμα κι αν δεν έχεις μπροστά σου το πιστοποιητικό γέννησής του. Αρκεί να υπάρχει τρόπος να ελεγχθεί.
Οι λέξεις που φανερώνουν τη γνώμη
Η γνώμη συχνά έχει μέσα της μια λέξη που την προδίδει.
| Τι είδους λέξη | Παραδείγματα |
|---|---|
| Ρήματα σκέψης και αίσθησης | πιστεύω, νομίζω, θεωρώ, μου φαίνεται, μου αρέσει |
| Εκφράσεις | κατά τη γνώμη μου, κατά την άποψή μου, για μένα |
| Επίθετα που κρίνουν | ωραίος, βαρετός, υπέροχος, άσχημος, ο καλύτερος, ο χειρότερος |
| Επιρρήματα που κρίνουν | ευτυχώς, δυστυχώς |
| Λέξεις για το τι αξίζει | πρέπει, αξίζει, θα έπρεπε |
Τα επίθετα θέλουν προσοχή, γιατί δεν κρίνουν όλα.
- «Το σπίτι είναι τριώροφο.» Μετράς τους ορόφους: γεγονός.
- «Το σπίτι είναι όμορφο.» Κάποιος άλλος μπορεί να το βρίσκει άχαρο: γνώμη.
«Κόκκινος», «ξύλινος», «στρογγυλός» λένε κάτι που φαίνεται. «Τέλειος», «αστείος», «βαρετός» λένε πώς το κρίνει κάποιος.
Και κάτι ακόμα: μια γνώμη δεν έχει πάντα τέτοια λέξη. «Τα σκυλιά είναι καλύτερα κατοικίδια από τις γάτες» δεν αρχίζει με «πιστεύω». Είναι όμως γνώμη, γιατί δεν υπάρχει τρόπος να ελεγχθεί.
Γεγονός και γνώμη στην ίδια πρόταση
Πολλές προτάσεις έχουν και τα δύο. Τότε τις χωρίζεις σε κομμάτια.
«Το νέο κολυμβητήριο, που άνοιξε τον Μάιο, είναι το πιο όμορφο της περιοχής.»
- «άνοιξε τον Μάιο»: γεγονός, το βρίσκεις σε μια είδηση ή ρωτώντας τον δήμο.
- «το πιο όμορφο της περιοχής»: γνώμη, γιατί η ομορφιά δεν μετριέται.
«Δυστυχώς, ο αγώνας αναβλήθηκε λόγω βροχής.»
- «ο αγώνας αναβλήθηκε λόγω βροχής»: γεγονός.
- «δυστυχώς»: γνώμη. Για την αντίπαλη ομάδα, που είχε δύο παίκτες τραυματίες, μπορεί να ήταν «ευτυχώς».
Γιατί σε αφορά
Στις ειδήσεις, στις διαφημίσεις και στις αναρτήσεις του διαδικτύου, τα γεγονότα και οι γνώμες έρχονται ανακατεμένα. Η γνώμη δεν είναι κακό πράγμα· είναι χρήσιμο να ξέρεις τι πιστεύει ένας φίλος για μια ταινία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν μια γνώμη παρουσιάζεται σαν γεγονός, για να σε πείσει.
Όταν διαβάζεις κάτι, κάνε τρεις ερωτήσεις:
- Ποια κομμάτια ελέγχονται; Πού θα μπορούσα να τα ελέγξω;
- Ποια κομμάτια είναι γνώμη; Ποιος τη λέει;
- Συμφωνώ με αυτή τη γνώμη, και γιατί;
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Χώρισε τα γεγονότα από τις γνώμες σε αυτή την ανάρτηση: «Η δημοτική βιβλιοθήκη ανοίγει ξανά τη Δευτέρα, μετά από έξι μήνες εργασιών. Τα παιδικά βιβλία έγιναν 2.000. Είναι ο πιο ευχάριστος χώρος της πόλης για ένα απόγευμα.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Βρες το γεγονός και τη γνώμη στην πρόταση «Ο καινούργιος παιδότοπος, που κόστισε 30.000 ευρώ, είναι πανάκριβος.» και ξαναγράψε την ώστε να μείνει μόνο το γεγονός.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Η γνώμη «Η βόλτα μας ήταν ατελείωτη.» δεν λέει πόσο κράτησε η βόλτα. Γράψε ένα γεγονός που δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να κρίνει μόνος του.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις το γεγονός, που μπορεί να ελεγχθεί, από τη γνώμη, που λέει τι πιστεύει κάποιος.
- Να αναγνωρίζεις τις λέξεις που φανερώνουν γνώμη: «πιστεύω», «κατά τη γνώμη μου», επίθετα που κρίνουν.
- Να χωρίζεις σε γεγονός και γνώμη μια πρόταση που τα έχει και τα δύο.
- Να διαβάζεις ειδήσεις, διαφημίσεις και αναρτήσεις ρωτώντας τι ελέγχεται και τι όχι.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.