Ενεργητική και παθητική σύνταξη
Ο σεισμός γκρέμισε το σπίτι — το σπίτι γκρεμίστηκε από τον σεισμό.
25 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις την ενεργητική από την παθητική σύνταξη μιας πρότασης.
- Να μετατρέπεις μια πρόταση από ενεργητική σε παθητική σύνταξη και αντίστροφα, κρατώντας τον ίδιο χρόνο.
- Να αναγνωρίζεις το ποιητικό αίτιο και να το ξεχωρίζεις από άλλες φράσεις με «από».
- Να κρίνεις πότε ταιριάζει καλύτερα η καθεμιά σύνταξη.
Δύο προτάσεις για το ίδιο γεγονός
- Ο σεισμός γκρέμισε το σπίτι.
- Το σπίτι γκρεμίστηκε από τον σεισμό.
Οι δύο προτάσεις λένε ακριβώς το ίδιο: υπήρξε ένας σεισμός και ένα σπίτι έπεσε. Αυτό που αλλάζει είναι από πού ξεκινάμε.
Στην πρώτη ξεκινάμε από αυτόν που κάνει την πράξη, τον σεισμό. Το ρήμα είναι στην ενεργητική φωνή, και η πρόταση έχει ενεργητική σύνταξη.
Στη δεύτερη ξεκινάμε από αυτό που παθαίνει την πράξη, το σπίτι. Το ρήμα είναι στην παθητική φωνή, και η πρόταση έχει παθητική σύνταξη.
Τι αλλάζει θέση
Ας βάλουμε τους όρους της πρότασης τον έναν κάτω από τον άλλο:
| Ενεργητική σύνταξη | Παθητική σύνταξη | |
|---|---|---|
| Ποιος κάνει την πράξη | ο σεισμός (υποκείμενο) | από τον σεισμό (ποιητικό αίτιο) |
| Ρήμα | γκρέμισε (ενεργητική φωνή) | γκρεμίστηκε (παθητική φωνή) |
| Ποιος παθαίνει την πράξη | το σπίτι (αντικείμενο) | το σπίτι (υποκείμενο) |
Ο χρόνος μένει ίδιος
Το ρήμα αλλάζει φωνή, όχι χρόνο. Κάθε χρόνος της ενεργητικής έχει τον δικό του «δίδυμο» στην παθητική:
| Χρόνος | Ενεργητική | Παθητική |
|---|---|---|
| Ενεστώτας | γκρεμίζει | γκρεμίζεται |
| Παρατατικός | γκρέμιζε | γκρεμιζόταν |
| Αόριστος | γκρέμισε | γκρεμίστηκε |
| Μέλλοντας | θα γκρεμίσει | θα γκρεμιστεί |
| Παρακείμενος | έχει γκρεμίσει | έχει γκρεμιστεί |
Όχι κάθε ρήμα
Παθητική σύνταξη γίνεται μόνο όταν η ενεργητική πρόταση έχει αντικείμενο, δηλαδή όταν το ρήμα είναι μεταβατικό. Χωρίς αντικείμενο δεν υπάρχει τίποτα να γίνει υποκείμενο.
- «Ο παππούς περπατάει κάθε πρωί.» Δεν έχει αντικείμενο· δεν γίνεται παθητική.
- «Τα παιδιά γελούσαν δυνατά.» Ούτε αυτή.
- «Η Ελένη ζωγράφισε ένα τοπίο.» Έχει αντικείμενο· γίνεται: «Ένα τοπίο ζωγραφίστηκε από την Ελένη.»
Και ένα ρήμα σε -μαι δεν σημαίνει πάντα παθητική σύνταξη. Στο «ο σκύλος κοιμάται» ή στο «η Άννα ντύνεται» δεν υπάρχει κάποιος άλλος που κάνει την πράξη, και ποιητικό αίτιο δεν χωράει.
Δεν είναι κάθε «από» ποιητικό αίτιο
Το «από» κάνει πολλές δουλειές. Ποιητικό αίτιο είναι μόνο όταν απαντάει στην ερώτηση «ποιος το έκανε;» σε πρόταση με παθητική σύνταξη.
| Πρόταση | Τι δείχνει το «από» |
|---|---|
| Το γράμμα υπογράφτηκε από τη διευθύντρια. | ποιος το έκανε: ποιητικό αίτιο |
| Γύρισε από το ταξίδι. | από πού: τόπος |
| Έτρεμε από το κρύο. | για ποιο λόγο: αιτία |
| Είναι ψηλότερος από τον αδερφό του. | με ποιον συγκρίνουμε |
Πότε διαλέγουμε την καθεμιά
Καμία από τις δύο δεν είναι «πιο σωστή». Διαλέγουμε ανάλογα με το τι θέλουμε να τονίσουμε.
Την ενεργητική τη διαλέγουμε όταν μας ενδιαφέρει ποιος έκανε κάτι. Είναι και πιο σύντομη και πιο ζωντανή: «Η Μαρία έλυσε την άσκηση» διαβάζεται πιο άνετα από το «Η άσκηση λύθηκε από τη Μαρία».
Την παθητική τη διαλέγουμε όταν:
- δεν ξέρουμε ποιος το έκανε: «Το ποδήλατό μου κλάπηκε.»
- δεν έχει σημασία ή είναι αυτονόητο: «Ο νέος δρόμος εγκαινιάστηκε σήμερα.»
- θέλουμε να δώσουμε βάρος σε αυτό που έπαθε την πράξη, όπως κάνουν συχνά οι ειδήσεις: «Τρία σπίτια καταστράφηκαν από την πλημμύρα.»
Στις δύο πρώτες περιπτώσεις το ποιητικό αίτιο συχνά παραλείπεται εντελώς.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γύρισε σε παθητική σύνταξη την πρόταση «Οι πυροσβέστες έσβησαν τη φωτιά.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Γύρισε σε ενεργητική σύνταξη την πρόταση «Τα γράμματα μοιράζονταν από τον ταχυδρόμο.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Μπορεί να γίνει παθητική η πρόταση «Το τρένο έφτασε στην ώρα του.»;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις την ενεργητική από την παθητική σύνταξη μιας πρότασης.
- Να μετατρέπεις μια πρόταση από ενεργητική σε παθητική σύνταξη και αντίστροφα, κρατώντας τον ίδιο χρόνο.
- Να αναγνωρίζεις το ποιητικό αίτιο και να το ξεχωρίζεις από άλλες φράσεις με «από».
- Να κρίνεις πότε ταιριάζει καλύτερα η καθεμιά σύνταξη.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.