Αναζήτηση και αξιόπιστες πηγές
Πώς ψάχνεις σωστά, και πώς καταλαβαίνεις αν κάτι είναι αλήθεια.
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να διαλέγεις λίγες, συγκεκριμένες λέξεις-κλειδιά για μια αναζήτηση.
- Να εξηγείς ότι μια μηχανή αναζήτησης βρίσκει σελίδες, αλλά δεν ελέγχει αν λένε αλήθεια.
- Να ελέγχεις μια πηγή με τέσσερις ερωτήσεις: ποιος, πότε, γιατί, το λένε κι άλλοι;
- Να χρησιμοποιείς όσα βρίσκεις με δικά σου λόγια, αναφέροντας από πού τα πήρες.
Τι κάνει στ' αλήθεια μια μηχανή αναζήτησης
Γράφεις λίγες λέξεις, πατάς αναζήτηση, και σε μισό δευτερόλεπτο εμφανίζονται χιλιάδες αποτελέσματα. Πώς γίνεται;
Η μηχανή αναζήτησης έχει ήδη «διαβάσει» δισεκατομμύρια σελίδες και έχει φτιάξει έναν τεράστιο κατάλογο: ποια λέξη βρίσκεται σε ποια σελίδα. Όταν ψάχνεις, κοιτάει στον κατάλογο ποιες σελίδες έχουν τις λέξεις σου και σου τις δείχνει με μια σειρά — πρώτα όσες θεωρεί πιο σχετικές ή πιο δημοφιλείς.
Υπάρχει όμως κάτι που δεν κάνει: δεν ελέγχει αν όσα γράφει η σελίδα είναι αληθινά. Μια σελίδα με λάθη μπορεί να βγει πρώτη, αν έχει τις σωστές λέξεις και την επισκέπτονται πολλοί. Και συχνά τα πρώτα αποτελέσματα είναι διαφημίσεις, που έχουν πληρώσει για να είναι εκεί.
Ψάξε έξυπνα: οι λέξεις-κλειδιά
Η μηχανή δεν μαντεύει τι θέλεις· βασίζεται στις λέξεις που γράφεις. Γι' αυτό βοηθάει να γράφεις λίγες, συγκεκριμένες λέξεις — τις λέξεις-κλειδιά — και όχι μια ολόκληρη πρόταση.
| Θέλω να μάθω… | Λιγότερο καλό | Καλύτερο |
|---|---|---|
| πόσα πόδια έχει η αράχνη | «θα ήθελα να μάθω πόσα πόδια έχει μια αράχνη» | «αράχνη πόδια» |
| τι τρώνε οι πιγκουίνοι | «ζώα» | «πιγκουίνος τροφή» |
| ποιος ζωγράφισε έναν πίνακα | «ωραίος πίνακας» | το όνομα του πίνακα + «ζωγράφος» |
Μερικές ακόμα συμβουλές:
- Αν τα αποτελέσματα είναι πάρα πολλά και άσχετα, πρόσθεσε μια λέξη που το στενεύει (για παράδειγμα «Ελλάδα»).
- Αν είναι πολύ λίγα, βγάλε μια λέξη ή γράψε μια πιο γενική.
- Σε πολλές μηχανές αναζήτησης, αν βάλεις λέξεις μέσα σε εισαγωγικά, ψάχνει ακριβώς αυτή τη φράση, με αυτή τη σειρά.
Είναι αλήθεια; Τέσσερις ερωτήσεις
Στο διαδίκτυο μπορεί να γράψει οποιοσδήποτε οτιδήποτε. Πριν πιστέψεις — και πριν χρησιμοποιήσεις — κάτι που βρήκες, κάνε στη σελίδα τέσσερις ερωτήσεις:
| Ερώτηση | Τι ψάχνεις |
|---|---|
| Ποιος το έγραψε; | Ένα μουσείο, ένα πανεπιστήμιο, μια εφημερίδα με όνομα; Ή κάποιος άγνωστος χωρίς όνομα; |
| Πότε γράφτηκε; | Μια πληροφορία πριν από δέκα χρόνια μπορεί να μην ισχύει σήμερα. |
| Γιατί γράφτηκε; | Για να σε ενημερώσει, ή για να σου πουλήσει κάτι, να σε θυμώσει, να σε κάνει να πατήσεις; |
| Το λένε κι άλλοι; | Το βρίσκεις και σε δύο-τρεις άλλες αξιόπιστες πηγές, που δεν αντιγράφουν η μία την άλλη; |
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Η Ζωή κάνει εργασία για τη θαλάσσια χελώνα καρέτα και θέλει να μάθει πού φτιάχνει τις φωλιές της στην Ελλάδα. Γράφει «καρέτα» και παίρνει χιλιάδες αποτελέσματα, για τα πάντα. Τι μπορεί να κάνει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η λέξη «καρέτα» είναι σωστή, αλλά πολύ γενική. Φέρνει σελίδες για το τι τρώει, πόσο ζει, πού ταξιδεύει…
Προσθέτει λέξεις που στενεύουν την αναζήτηση: «καρέτα φωλιές Ελλάδα».
Τώρα τα αποτελέσματα είναι λιγότερα και πιο σχετικά. Ανάμεσά τους διαλέγει πρώτα σελίδες από περιβαλλοντικές οργανώσεις και επιστημονικούς φορείς — ξέρει ποιος τις έγραψε.
Κρατάει μόνο όσα βρίσκει ίδια σε δύο διαφορετικές πηγές, και τα γράφει στην εργασία με δικά της λόγια.
Παράδειγμα 2
Σε μια ομαδική συνομιλία κάποιος προωθεί: «ΕΚΤΑΚΤΟ!!! Από αύριο τα σχολεία κλείνουν για έναν μήνα! Στείλ' το σε όλους!». Είναι αλήθεια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ποιος; Δεν φαίνεται ποιος το έγραψε πρώτος. Κανένα όνομα, κανένας φορέας.
Γιατί; Τα κεφαλαία, τα θαυμαστικά και το «στείλ' το σε όλους» δείχνουν ότι θέλει να διαδοθεί γρήγορα, όχι να ενημερώσει.
Το λένε κι άλλοι; Ένας ενήλικας κοιτάζει μαζί σου την επίσημη σελίδα του σχολείου και του υπουργείου. Δεν γράφουν τίποτα τέτοιο.
Συμπέρασμα: δεν το πιστεύεις και δεν το προωθείς. Αν όλοι σταματούσαν εκεί, μια ψεύτικη είδηση δεν θα έφτανε ποτέ μακριά.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Γράψε δύο ή τρεις λέξεις-κλειδιά για την αναζήτηση: «Θέλω να μάθω πόσα χρόνια ζει ένας σκύλος».
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να διαλέγεις λίγες, συγκεκριμένες λέξεις-κλειδιά για μια αναζήτηση.
- Να εξηγείς ότι μια μηχανή αναζήτησης βρίσκει σελίδες, αλλά δεν ελέγχει αν λένε αλήθεια.
- Να ελέγχεις μια πηγή με τέσσερις ερωτήσεις: ποιος, πότε, γιατί, το λένε κι άλλοι;
- Να χρησιμοποιείς όσα βρίσκεις με δικά σου λόγια, αναφέροντας από πού τα πήρες.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.