Οι Έλληνες στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας

Μια αυτοκρατορία με πολλούς λαούς

Το 1453 οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη. Μέσα στα επόμενα χρόνια πέρασαν στα χέρια τους σχεδόν όλες οι περιοχές όπου ζούσαν Έλληνες. Η οθωμανική κυριαρχία κράτησε σε πολλά μέρη σχεδόν τέσσερις αιώνες.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν τεράστια: απλωνόταν σε τρεις ηπείρους και ζούσαν σε αυτήν Τούρκοι, Έλληνες, Άραβες, Σέρβοι, Βούλγαροι, Αρμένιοι, Εβραίοι και πολλοί άλλοι. Επικεφαλής ήταν ο σουλτάνος.

Για να κυβερνήσουν τόσους λαούς, οι Οθωμανοί δεν τους χώριζαν με βάση τη γλώσσα, αλλά με βάση τη θρησκεία.

Το μιλλέτ και το Πατριαρχείο

Κάθε θρησκευτική ομάδα ονομαζόταν μιλλέτ. Όλοι οι ορθόδοξοι χριστιανοί — Έλληνες, Σέρβοι, Βούλγαροι, Ρουμάνοι και άλλοι — ανήκαν στο ίδιο μιλλέτ, το Ρουμ μιλλέτ.

Επικεφαλής του ήταν ο Οικουμενικός Πατριάρχης στην Κωνσταντινούπολη. Ο σουλτάνος Μωάμεθ Β΄ διόρισε πρώτο Πατριάρχη μετά την Άλωση τον Γεννάδιο Σχολάριο. Το Πατριαρχείο δεν ήταν μόνο θρησκευτικό κέντρο:

• δίκαζε υποθέσεις γάμων, προικών και κληρονομιών των ορθοδόξων,
• φρόντιζε για εκκλησίες και σχολεία,
• ήταν υπεύθυνο απέναντι στον σουλτάνο για τη νομιμοφροσύνη των πιστών.

Φόροι και παιδομάζωμα

Οι χριστιανοί υπήκοοι λέγονταν ραγιάδες. Πλήρωναν διάφορους φόρους:

Βαρύτερο από όλα ήταν το παιδομάζωμα. Οι αρχές έπαιρναν από χριστιανικές οικογένειες αγόρια, τα έκαναν μουσουλμάνους και τα εκπαίδευαν. Τα περισσότερα γίνονταν γενίτσαροι, στρατιώτες του σουλτάνου, ενώ λίγα έφταναν σε υψηλές θέσεις της διοίκησης. Για τις οικογένειες ήταν μεγάλος πόνος. Το παιδομάζωμα σταμάτησε σταδιακά μέσα στον 17ο αιώνα.

Για να γλιτώσουν από τους φόρους ή τις πιέσεις, κάποιοι άλλαξαν θρησκεία (εξισλαμισμός), ενώ άλλοι έφυγαν σε ορεινά χωριά ή σε άλλες χώρες.

Κοινότητες και προεστοί

Σε κάθε χωριό ή πόλη οι χριστιανοί είχαν τη δική τους κοινότητα. Κάθε χρόνο διάλεγαν τους προεστούς (ή κοτζαμπάσηδες), συνήθως τους πιο πλούσιους και σεβαστούς κατοίκους. Οι προεστοί:

• μοίραζαν και μάζευαν τους φόρους για λογαριασμό των Οθωμανών,
• εκπροσωπούσαν το χωριό μπροστά στις αρχές,
• φρόντιζαν δρόμους, βρύσες, εκκλησίες και σχολεία.

Κάποιες κοινότητες έγιναν ονομαστές για τον πλούτο και την οργάνωσή τους, όπως τα Αμπελάκια στη Θεσσαλία και τα χωριά του Ζαγορίου στην Ήπειρο.

Κλέφτες και αρματολοί

Στα βουνά ζούσαν ένοπλες ομάδες χριστιανών.

• Οι κλέφτες είχαν ανέβει στα βουνά για να μην υποταχθούν ή επειδή τους καταδίωκαν. Ζούσαν έξω από τον νόμο και χτυπούσαν Οθωμανούς αξιωματούχους αλλά και πλούσιους.
• Οι αρματολοί ήταν ένοπλοι χριστιανοί που οι ίδιες οι οθωμανικές αρχές προσλάμβαναν για να φυλάνε τα περάσματα και να κυνηγούν τους κλέφτες. Η περιοχή τους λεγόταν αρματολίκι.

Τα όρια ανάμεσά τους ήταν ρευστά: ένας αρματολός που έχανε το αρματολίκι του γινόταν κλέφτης, και ένας κλέφτης μπορούσε να γίνει αρματολός. Τη ζωή τους την τραγούδησαν τα κλέφτικα τραγούδια, και πολλοί από αυτούς πολέμησαν αργότερα στην Επανάσταση του 1821.

Ποιος το έκανε;

Διάλεξε μια περιγραφή και μετά ένα πρόσωπο. Θα δεις αν ταιριάζουν.

Η περιγραφή

Ζούσε στα βουνά, έξω από τον νόμοΦύλαγε ένα πέρασμα με άδεια των ΟθωμανώνΜάζευε τους φόρους του χωριούΉταν επικεφαλής όλων των ορθοδόξων

Το πρόσωπο

ΚλέφτηςΑρματολόςΠροεστόςΠατριάρχης

ΤαιριάζειΣωστά. Οι κλέφτες δεν δέχονταν την εξουσία και ζούσαν στα βουνά.

Οι περιοχές των Βενετών

Δεν πέρασαν όλοι οι Έλληνες στους Οθωμανούς την ίδια εποχή. Η Βενετία κράτησε για πολύ καιρό νησιά και λιμάνια.

• Η Κρήτη έμεινε βενετική ως το 1669, όταν έπεσε ο Χάνδακας (το σημερινό Ηράκλειο) ύστερα από πολιορκία πάνω από είκοσι χρόνια. Εκεί άνθισαν η ζωγραφική και η λογοτεχνία: ο Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου γράφτηκε στη βενετοκρατούμενη Κρήτη.
• Τα Επτάνησα δεν έγιναν ποτέ οθωμανικά, εκτός από τη Λευκάδα για ένα διάστημα. Έμειναν στους Βενετούς ως το 1797. Γι' αυτό έχουν ως σήμερα ιταλικές επιρροές στη μουσική, στην αρχιτεκτονική και στη γλώσσα.

Από την Άλωση ως το τέλος της Βενετίας

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Άλωση της ΠόληςΠρώτος ΠατριάρχηςΚύπροςΠτώση του ΧάνδακαΤέλος της Βενετίας

Άλωση της Πόλης · 1453 μ.Χ.Οι Οθωμανοί καταλαμβάνουν την Κωνσταντινούπολη. Τελειώνει η Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Ας το σκεφτούμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση