Η Φιλική Εταιρεία
Τρεις έμποροι στην Οδησσό οργανώνουν μια επανάσταση στα κρυφά.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να αναφέρεις πότε, πού και από ποιους ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία.
- Να εξηγείς γιατί η Εταιρεία δούλευε με μυστικότητα και βαθμούς μύησης.
- Να περιγράφεις τον ρόλο του Αλέξανδρου Υψηλάντη.
- Να τοποθετείς στη σωστή σειρά τα γεγονότα από το 1814 ως την έναρξη της Επανάστασης.
Τρεις έμποροι στην Οδησσό
Στις αρχές του 19ου αιώνα η Οδησσός, λιμάνι της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα, είχε μεγάλη και πλούσια ελληνική παροικία. Εκεί, το 1814, τρεις νέοι Έλληνες έμποροι ίδρυσαν μια μυστική οργάνωση, τη Φιλική Εταιρεία:
| Ιδρυτής | Καταγωγή |
|---|---|
| Νικόλαος Σκουφάς | από την περιοχή της Άρτας |
| Εμμανουήλ Ξάνθος | από την Πάτμο |
| Αθανάσιος Τσακάλωφ | από τα Ιωάννινα |
Κανένας τους δεν ήταν πλούσιος ή διάσημος. Είχαν όμως έναν καθαρό στόχο: να προετοιμάσουν μια ένοπλη επανάσταση για την απελευθέρωση του Γένους.

Είχαν δει ότι ούτε οι μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης ούτε η παιδεία μόνη της θα έφερναν την ελευθερία. Οι Έλληνες έπρεπε να οργανωθούν οι ίδιοι.
Μυστικότητα και μύηση
Μια οργάνωση που ετοίμαζε επανάσταση μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία έπρεπε να κρατά τα πάντα κρυφά. Γι' αυτό:
- κάθε νέο μέλος έδινε όρκο σε μια μυστική τελετή, τη μύηση,
- τα μέλη χρησιμοποιούσαν ψευδώνυμα και κρυπτογραφημένα γράμματα,
- κανείς δεν ήξερε ποιοι ήταν οι αρχηγοί. Η ηγεσία λεγόταν Αόρατη Αρχή.
Τα μέλη χωρίζονταν σε βαθμούς. Όσο ψηλότερος ο βαθμός, τόσο περισσότερα μάθαινε κανείς για τα σχέδια:
| Βαθμός | Ποιοι ήταν |
|---|---|
| Αδελφοποιητοί ή Βλάμηδες | απλοί άνθρωποι, συχνά αγράμματοι· ήξεραν ελάχιστα |
| Συστημένοι | ήξεραν ότι ετοιμάζεται κάτι για την πατρίδα |
| Ιερείς | μπορούσαν να μυούν νέα μέλη |
| Ποιμένες | μυούσαν τους Ιερείς και είχαν περισσότερες ευθύνες |
Αργότερα προστέθηκαν και ανώτεροι βαθμοί, όπως οι Αρχιποιμένες.
Η Εταιρεία μεγαλώνει
Τα πρώτα χρόνια η Εταιρεία είχε λίγα μέλη. Από το 1818 όμως μεγάλωσε γρήγορα και η έδρα της μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Την ίδια χρονιά πέθανε ο Σκουφάς.
Φιλικοί έγιναν έμποροι, κληρικοί, δάσκαλοι, προεστοί, καπεταναίοι και οπλαρχηγοί, όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Παπαφλέσσας. Οι απόστολοι της Εταιρείας γύριζαν σε πόλεις και νησιά για να μυήσουν νέα μέλη και να μαζέψουν χρήματα και όπλα.
Ένας αρχηγός: ο Αλέξανδρος Υψηλάντης
Οι Φιλικοί χρειάζονταν έναν αρχηγό με κύρος. Πρότειναν πρώτα την αρχηγία στον Ιωάννη Καποδίστρια, που ήταν τότε υπουργός Εξωτερικών του τσάρου. Εκείνος αρνήθηκε.
Το 1820 αρχηγός έγινε ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, αξιωματικός του ρωσικού στρατού, που είχε χάσει το δεξί του χέρι σε μάχη εναντίον του Ναπολέοντα. Ο Υψηλάντης κατάρτισε σχέδιο:
- επανάσταση στη Μολδαβία και Βλαχία, για να τραβήξει εκεί οθωμανικό στρατό,
- και ταυτόχρονα ξεσηκωμό στην Πελοπόννησο και στα νησιά.
Τον Φεβρουάριο του 1821 πέρασε τον ποταμό Προύθο, έφτασε στο Ιάσιο, την πρωτεύουσα της Μολδαβίας, και κήρυξε την Επανάσταση με την προκήρυξη «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος». Ο αγώνας στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες δεν πέτυχε: τον Ιούνιο του 1821 ο στρατός του Υψηλάντη νικήθηκε στο Δραγατσάνι. Είχε όμως ήδη ξεσηκωθεί, τον Μάρτιο του 1821, η Πελοπόννησος.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένας Βλάμης μαθαίνει ότι η Εταιρεία ετοιμάζει κάτι, αλλά όχι τι ακριβώς. Γιατί οι αρχηγοί το ήθελαν έτσι;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ο Βλάμης βρίσκεται στον πιο χαμηλό βαθμό. Συχνά είναι ένας απλός άνθρωπος που δεν έχει ελεγχθεί ακόμα.
Αν τον συλλάμβαναν οι οθωμανικές αρχές, δεν θα μπορούσε να προδώσει ονόματα και σχέδια, αφού δεν τα ήξερε.
Οι βαθμοί μύησης λοιπόν προστάτευαν την οργάνωση: κάθε μέλος ήξερε μόνο όσα χρειαζόταν.
Παράδειγμα 2
Γιατί οι Φιλικοί αναζήτησαν αρχηγό έναν Έλληνα με υψηλή θέση στη Ρωσία;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Οι ιδρυτές ήταν άγνωστοι έμποροι. Για να τους ακολουθήσουν οπλαρχηγοί και πλοιοκτήτες, χρειαζόταν ένα όνομα με κύρος.
Ένας αρχηγός κοντά στον τσάρο έκανε πολλούς να ελπίζουν ότι η Ρωσία θα βοηθούσε.
Γι' αυτό πρότειναν την αρχηγία πρώτα στον Καποδίστρια και, όταν εκείνος αρνήθηκε, στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, στρατηγό του ρωσικού στρατού.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Στη γραμμή του χρόνου λείπει τι έγινε το 1818. Σε ποια πόλη μεταφέρθηκε τότε η έδρα της Φιλικής Εταιρείας;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να αναφέρεις πότε, πού και από ποιους ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία.
- Να εξηγείς γιατί η Εταιρεία δούλευε με μυστικότητα και βαθμούς μύησης.
- Να περιγράφεις τον ρόλο του Αλέξανδρου Υψηλάντη.
- Να τοποθετείς στη σωστή σειρά τα γεγονότα από το 1814 ως την έναρξη της Επανάστασης.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.