Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η Φιλική Εταιρεία

Τρεις έμποροι στην Οδησσό οργανώνουν μια επανάσταση στα κρυφά.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να αναφέρεις πότε, πού και από ποιους ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία.
  2. Να εξηγείς γιατί η Εταιρεία δούλευε με μυστικότητα και βαθμούς μύησης.
  3. Να περιγράφεις τον ρόλο του Αλέξανδρου Υψηλάντη.
  4. Να τοποθετείς στη σωστή σειρά τα γεγονότα από το 1814 ως την έναρξη της Επανάστασης.

Τρεις έμποροι στην Οδησσό

Στις αρχές του 19ου αιώνα η Οδησσός, λιμάνι της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα, είχε μεγάλη και πλούσια ελληνική παροικία. Εκεί, το 1814, τρεις νέοι Έλληνες έμποροι ίδρυσαν μια μυστική οργάνωση, τη Φιλική Εταιρεία:

ΙδρυτήςΚαταγωγή
Νικόλαος Σκουφάςαπό την περιοχή της Άρτας
Εμμανουήλ Ξάνθοςαπό την Πάτμο
Αθανάσιος Τσακάλωφαπό τα Ιωάννινα

Κανένας τους δεν ήταν πλούσιος ή διάσημος. Είχαν όμως έναν καθαρό στόχο: να προετοιμάσουν μια ένοπλη επανάσταση για την απελευθέρωση του Γένους.

Ένα ροζ διώροφο σπίτι σε δρόμο πόλης, με ξύλινη αυλόπορτα, μπαλκόνι με σιδερένια κάγκελα και πλάκες με επιγραφές στον τοίχο.
Το σπίτι στην Οδησσό όπου είχε το κέντρο της η Φιλική Εταιρεία. Σήμερα είναι μουσείο, και οι πλάκες στον τοίχο θυμίζουν τι έγινε εδώ.Φωτογραφία: Yuriy Kvach · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Είχαν δει ότι ούτε οι μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης ούτε η παιδεία μόνη της θα έφερναν την ελευθερία. Οι Έλληνες έπρεπε να οργανωθούν οι ίδιοι.

Μυστικότητα και μύηση

Μια οργάνωση που ετοίμαζε επανάσταση μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία έπρεπε να κρατά τα πάντα κρυφά. Γι' αυτό:

  • κάθε νέο μέλος έδινε όρκο σε μια μυστική τελετή, τη μύηση,
  • τα μέλη χρησιμοποιούσαν ψευδώνυμα και κρυπτογραφημένα γράμματα,
  • κανείς δεν ήξερε ποιοι ήταν οι αρχηγοί. Η ηγεσία λεγόταν Αόρατη Αρχή.

Τα μέλη χωρίζονταν σε βαθμούς. Όσο ψηλότερος ο βαθμός, τόσο περισσότερα μάθαινε κανείς για τα σχέδια:

ΒαθμόςΠοιοι ήταν
Αδελφοποιητοί ή Βλάμηδεςαπλοί άνθρωποι, συχνά αγράμματοι· ήξεραν ελάχιστα
Συστημένοιήξεραν ότι ετοιμάζεται κάτι για την πατρίδα
Ιερείςμπορούσαν να μυούν νέα μέλη
Ποιμένεςμυούσαν τους Ιερείς και είχαν περισσότερες ευθύνες

Αργότερα προστέθηκαν και ανώτεροι βαθμοί, όπως οι Αρχιποιμένες.

Η Εταιρεία μεγαλώνει

Τα πρώτα χρόνια η Εταιρεία είχε λίγα μέλη. Από το 1818 όμως μεγάλωσε γρήγορα και η έδρα της μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Την ίδια χρονιά πέθανε ο Σκουφάς.

Φιλικοί έγιναν έμποροι, κληρικοί, δάσκαλοι, προεστοί, καπεταναίοι και οπλαρχηγοί, όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Παπαφλέσσας. Οι απόστολοι της Εταιρείας γύριζαν σε πόλεις και νησιά για να μυήσουν νέα μέλη και να μαζέψουν χρήματα και όπλα.

Ένας αρχηγός: ο Αλέξανδρος Υψηλάντης

Οι Φιλικοί χρειάζονταν έναν αρχηγό με κύρος. Πρότειναν πρώτα την αρχηγία στον Ιωάννη Καποδίστρια, που ήταν τότε υπουργός Εξωτερικών του τσάρου. Εκείνος αρνήθηκε.

Το 1820 αρχηγός έγινε ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, αξιωματικός του ρωσικού στρατού, που είχε χάσει το δεξί του χέρι σε μάχη εναντίον του Ναπολέοντα. Ο Υψηλάντης κατάρτισε σχέδιο:

  • επανάσταση στη Μολδαβία και Βλαχία, για να τραβήξει εκεί οθωμανικό στρατό,
  • και ταυτόχρονα ξεσηκωμό στην Πελοπόννησο και στα νησιά.

Τον Φεβρουάριο του 1821 πέρασε τον ποταμό Προύθο, έφτασε στο Ιάσιο, την πρωτεύουσα της Μολδαβίας, και κήρυξε την Επανάσταση με την προκήρυξη «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος». Ο αγώνας στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες δεν πέτυχε: τον Ιούνιο του 1821 ο στρατός του Υψηλάντη νικήθηκε στο Δραγατσάνι. Είχε όμως ήδη ξεσηκωθεί, τον Μάρτιο του 1821, η Πελοπόννησος.

Από τον Ρήγα ως τον ξεσηκωμό

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Θάνατος του Ρήγα · 1798Ο Ρήγας θανατώνεται στο Βελιγράδι. Το όραμά του εμπνέει τους επόμενους.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ένας Βλάμης μαθαίνει ότι η Εταιρεία ετοιμάζει κάτι, αλλά όχι τι ακριβώς. Γιατί οι αρχηγοί το ήθελαν έτσι;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Γιατί οι Φιλικοί αναζήτησαν αρχηγό έναν Έλληνα με υψηλή θέση στη Ρωσία;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Πότε και πού ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Στη γραμμή του χρόνου λείπει τι έγινε το 1818. Σε ποια πόλη μεταφέρθηκε τότε η έδρα της Φιλικής Εταιρείας;

Γραμμή του χρόνου της Φιλικής Εταιρείας από το 1814 ως το 1821· το γεγονός του 1818 είναι κενό.1812181418161818182018221814Ίδρυση στην Οδησσό18181820Αρχηγός ο Υψηλάντης1821Διάβαση του Προύθου
Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να αναφέρεις πότε, πού και από ποιους ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία.
  • Να εξηγείς γιατί η Εταιρεία δούλευε με μυστικότητα και βαθμούς μύησης.
  • Να περιγράφεις τον ρόλο του Αλέξανδρου Υψηλάντη.
  • Να τοποθετείς στη σωστή σειρά τα γεγονότα από το 1814 ως την έναρξη της Επανάστασης.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;