Η Επανάσταση του 1821
Από την Πελοπόννησο και τη θάλασσα, στο Μεσολόγγι και στο Ναβαρίνο.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού, 16 ενότητες
- 2. Η εξέγερση στη Μολδοβλαχία
- 3. Η επανάσταση στην Πελοπόννησο
- 4. Η επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα
- 5. Η επανάσταση στα νησιά του Αιγαίου
- 6. Η επανάσταση στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία
- 7. Η άλωση της Τριπολιτσάς
- 8. Οι αγώνες του Κανάρη
- 9. Η εκστρατεία του Δράμαλη - Δερβενάκια
- 10. Ο Μάρκος Μπότσαρης
- 11. Ο Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο - ο Παπαφλέσσας
- 12. Η δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου - ο Διονύσιος Σολωμός
- 13. Οι αγώνες του Καραϊσκάκη
- 14. Ο Φιλελληνισμός
- 15. Η παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων και η Ναυμαχία του Ναυαρίνου
- 16. Οι Εθνοσυνελεύσεις και η πολιτική οργάνωση του Αγώνα
- 18. Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις πώς ξεκίνησε η Επανάσταση στην Πελοπόννησο τον Μάρτιο του 1821.
- Να εξηγείς τον ρόλο του στόλου και των πυρπολικών στον αγώνα στη θάλασσα.
- Να αφηγείσαι την πολιορκία και την Έξοδο του Μεσολογγίου.
- Να εξηγείς γιατί η ναυμαχία του Ναβαρίνου έκρινε την έκβαση του Αγώνα.
Ο ξεσηκωμός στην Πελοπόννησο
Στην προηγούμενη ενότητα είδες τον Υψηλάντη να περνά τον Προύθο. Το σχέδιο της Φιλικής Εταιρείας ήθελε τον κύριο αγώνα στον νότο, και έτσι έγινε.
Στα τέλη του Μαρτίου 1821 ξεσηκώθηκε η Πελοπόννησος:
- στις 23 Μαρτίου ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης και ο Παπαφλέσσας μπήκαν στην Καλαμάτα,
- στην Πάτρα και στα Καλάβρυτα ο μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός και οι προεστοί κάλεσαν τον λαό στον αγώνα.
Η επανάσταση απλώθηκε γρήγορα στη Στερεά Ελλάδα, στα νησιά και σε άλλες περιοχές. Η 25η Μαρτίου καθιερώθηκε αργότερα, το 1838, ως η εθνική επέτειος της Επανάστασης. Είναι συμβολική ημερομηνία: η Επανάσταση δεν ξεκίνησε μια μέρα σε ένα μέρος, και η 25η Μαρτίου διαλέχτηκε επειδή είναι η γιορτή του Ευαγγελισμού.
Τον Σεπτέμβριο του 1821 οι επαναστάτες κατέλαβαν την Τριπολιτσά, το κέντρο της οθωμανικής διοίκησης στον Μοριά. Στη Στερεά ο Αθανάσιος Διάκος σκοτώθηκε στη μάχη της Αλαμάνας και ο Οδυσσέας Ανδρούτσος αντιστάθηκε στο Χάνι της Γραβιάς.
Το 1822 ο Δράμαλης μπήκε στην Πελοπόννησο με μεγάλο στρατό για να σβήσει την Επανάσταση. Ο Κολοκοτρώνης τον παγίδευσε στα στενά περάσματα, στα Δερβενάκια, και ο οθωμανικός στρατός διαλύθηκε.
Την ίδια εποχή οι επαναστάτες οργάνωσαν και κυβέρνηση. Η Α΄ Εθνική Συνέλευση της Επιδαύρου (1821–1822) ψήφισε το πρώτο ελληνικό σύνταγμα.
Ο αγώνας στη θάλασσα
Τα νησιά Ύδρα, Σπέτσες και Ψαρά είχαν πολλά εμπορικά καράβια, που τώρα οπλίστηκαν και έγιναν πολεμικά. Ο οθωμανικός στόλος όμως είχε πολύ μεγαλύτερα πλοία.
Γι' αυτό οι Έλληνες χρησιμοποίησαν τα πυρπολικά: παλιά καράβια γεμάτα εύφλεκτα υλικά. Οι μπουρλοτιέρηδες τα κολλούσαν πάνω σε ένα εχθρικό πλοίο, τους έβαζαν φωτιά και έφευγαν με μια βάρκα.
| Πρόσωπο | Τι θυμόμαστε |
|---|---|
| Ανδρέας Μιαούλης | ναύαρχος του ελληνικού στόλου, από την Ύδρα |
| Κωνσταντίνος Κανάρης | Ψαριανός μπουρλοτιέρης· το 1822 έκαψε τη ναυαρχίδα στη Χίο |
| Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα | Σπετσιώτισσα πλοιοκτήτρια· έδωσε τα καράβια και την περιουσία της στον Αγώνα |

Ο πόλεμος είχε και μεγάλο κόστος για τους αμάχους. Το 1822 η Χίος καταστράφηκε και πολλοί κάτοικοί της σκοτώθηκαν ή πουλήθηκαν ως σκλάβοι. Το 1824 καταστράφηκαν τα Ψαρά.
Εμφύλιοι, Ιμπραήμ και Μεσολόγγι
Το 1823–1824 οι Έλληνες χωρίστηκαν σε αντίπαλες ομάδες και έγιναν εμφύλιοι πόλεμοι. Ο Κολοκοτρώνης μάλιστα φυλακίστηκε για λίγο. Η διχόνοια αποδυνάμωσε τον Αγώνα τη χειρότερη στιγμή.
Ο σουλτάνος ζήτησε βοήθεια από τον ηγεμόνα της Αιγύπτου. Το 1825 ο γιος του, ο Ιμπραήμ, αποβιβάστηκε στην Πελοπόννησο με οργανωμένο στρατό. Ο Παπαφλέσσας έπεσε μαχόμενος στο Μανιάκι, και ο Ιμπραήμ κατέστρεψε χωριά και σοδειές.
Το Μεσολόγγι πολιορκούνταν από το 1825. Οι κάτοικοι άντεξαν πολλούς μήνες, ώσπου τελείωσαν τα τρόφιμα. Τη νύχτα της 10ης προς 11η Απριλίου 1826 επιχείρησαν την Έξοδο: άνδρες, γυναίκες και παιδιά όρμησαν να περάσουν μέσα από τις εχθρικές γραμμές. Λίγοι σώθηκαν, αλλά η θυσία τους συγκλόνισε την Ευρώπη.
Το Ναβαρίνο
Η κοινή γνώμη στην Ευρώπη πίεζε τις κυβερνήσεις. Η Αγγλία, η Γαλλία και η Ρωσία συμφώνησαν να σταματήσει ο πόλεμος και να γίνει η Ελλάδα αυτόνομη. Έστειλαν τους στόλους τους στην Πελοπόννησο.
Στις 20 Οκτωβρίου 1827, στον όρμο του Ναβαρίνου (Πύλος), οι τρεις στόλοι συγκρούστηκαν με τον οθωμανοαιγυπτιακό στόλο και τον κατέστρεψαν. Ο Ιμπραήμ έμεινε χωρίς ενισχύσεις από τη θάλασσα και αργότερα έφυγε από τον Μοριά. Η έκβαση του Αγώνα είχε πια κριθεί.

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένα μικρό πυρπολικό μπορούσε να καταστρέψει ένα τεράστιο πολεμικό πλοίο. Γιατί οι Έλληνες βασίστηκαν σε αυτό το όπλο;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Τα ελληνικά καράβια ήταν οπλισμένα εμπορικά πλοία, μικρότερα και με λιγότερα κανόνια από τα οθωμανικά.
Σε μια κανονική ναυμαχία με κανόνια θα έχαναν. Τα καράβια όμως τότε ήταν ξύλινα, με πανιά και πίσσα, και έπιαναν εύκολα φωτιά.
Το πυρπολικό αξιοποιούσε αυτή την αδυναμία: με θάρρος και ταχύτητα, λίγοι ναύτες μπορούσαν να κάψουν ένα πλοίο πολύ μεγαλύτερο από το δικό τους.
Παράδειγμα 2
Το 1826 το Μεσολόγγι έπεσε, αλλά το 1827 οι Μεγάλες Δυνάμεις πολέμησαν στο Ναβαρίνο. Πώς συνδέονται αυτά τα δύο;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η Έξοδος έγινε γνωστή σε όλη την Ευρώπη από εφημερίδες, ποιήματα και πίνακες ζωγραφικής.
Ο φιλελληνισμός δυνάμωσε και οι πολίτες πίεζαν τις κυβερνήσεις τους να βοηθήσουν τους Έλληνες.
Οι κυβερνήσεις είχαν και δικά τους συμφέροντα στην περιοχή. Όταν συμφώνησαν μεταξύ τους, έστειλαν στόλους, και το Ναβαρίνο έκρινε τον πόλεμο. Μια ήττα βοήθησε έτσι στην τελική νίκη.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Ποιος Ψαριανός μπουρλοτιέρης έκαψε την οθωμανική ναυαρχίδα στη Χίο το 1822;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις πώς ξεκίνησε η Επανάσταση στην Πελοπόννησο τον Μάρτιο του 1821.
- Να εξηγείς τον ρόλο του στόλου και των πυρπολικών στον αγώνα στη θάλασσα.
- Να αφηγείσαι την πολιορκία και την Έξοδο του Μεσολογγίου.
- Να εξηγείς γιατί η ναυμαχία του Ναβαρίνου έκρινε την έκβαση του Αγώνα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.