Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η Επανάσταση του 1821

Από την Πελοπόννησο και τη θάλασσα, στο Μεσολόγγι και στο Ναβαρίνο.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία ΣΤ΄ Δημοτικού, 16 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις πώς ξεκίνησε η Επανάσταση στην Πελοπόννησο τον Μάρτιο του 1821.
  2. Να εξηγείς τον ρόλο του στόλου και των πυρπολικών στον αγώνα στη θάλασσα.
  3. Να αφηγείσαι την πολιορκία και την Έξοδο του Μεσολογγίου.
  4. Να εξηγείς γιατί η ναυμαχία του Ναβαρίνου έκρινε την έκβαση του Αγώνα.

Ο ξεσηκωμός στην Πελοπόννησο

Στην προηγούμενη ενότητα είδες τον Υψηλάντη να περνά τον Προύθο. Το σχέδιο της Φιλικής Εταιρείας ήθελε τον κύριο αγώνα στον νότο, και έτσι έγινε.

Στα τέλη του Μαρτίου 1821 ξεσηκώθηκε η Πελοπόννησος:

  • στις 23 Μαρτίου ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης και ο Παπαφλέσσας μπήκαν στην Καλαμάτα,
  • στην Πάτρα και στα Καλάβρυτα ο μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός και οι προεστοί κάλεσαν τον λαό στον αγώνα.

Η επανάσταση απλώθηκε γρήγορα στη Στερεά Ελλάδα, στα νησιά και σε άλλες περιοχές. Η 25η Μαρτίου καθιερώθηκε αργότερα, το 1838, ως η εθνική επέτειος της Επανάστασης. Είναι συμβολική ημερομηνία: η Επανάσταση δεν ξεκίνησε μια μέρα σε ένα μέρος, και η 25η Μαρτίου διαλέχτηκε επειδή είναι η γιορτή του Ευαγγελισμού.

Τον Σεπτέμβριο του 1821 οι επαναστάτες κατέλαβαν την Τριπολιτσά, το κέντρο της οθωμανικής διοίκησης στον Μοριά. Στη Στερεά ο Αθανάσιος Διάκος σκοτώθηκε στη μάχη της Αλαμάνας και ο Οδυσσέας Ανδρούτσος αντιστάθηκε στο Χάνι της Γραβιάς.

Το 1822 ο Δράμαλης μπήκε στην Πελοπόννησο με μεγάλο στρατό για να σβήσει την Επανάσταση. Ο Κολοκοτρώνης τον παγίδευσε στα στενά περάσματα, στα Δερβενάκια, και ο οθωμανικός στρατός διαλύθηκε.

Την ίδια εποχή οι επαναστάτες οργάνωσαν και κυβέρνηση. Η Α΄ Εθνική Συνέλευση της Επιδαύρου (1821–1822) ψήφισε το πρώτο ελληνικό σύνταγμα.

Ο αγώνας στη θάλασσα

Τα νησιά Ύδρα, Σπέτσες και Ψαρά είχαν πολλά εμπορικά καράβια, που τώρα οπλίστηκαν και έγιναν πολεμικά. Ο οθωμανικός στόλος όμως είχε πολύ μεγαλύτερα πλοία.

Γι' αυτό οι Έλληνες χρησιμοποίησαν τα πυρπολικά: παλιά καράβια γεμάτα εύφλεκτα υλικά. Οι μπουρλοτιέρηδες τα κολλούσαν πάνω σε ένα εχθρικό πλοίο, τους έβαζαν φωτιά και έφευγαν με μια βάρκα.

ΠρόσωποΤι θυμόμαστε
Ανδρέας Μιαούληςναύαρχος του ελληνικού στόλου, από την Ύδρα
Κωνσταντίνος ΚανάρηςΨαριανός μπουρλοτιέρης· το 1822 έκαψε τη ναυαρχίδα στη Χίο
Λασκαρίνα ΜπουμπουλίναΣπετσιώτισσα πλοιοκτήτρια· έδωσε τα καράβια και την περιουσία της στον Αγώνα
Πίνακας ζωγραφικής: μια βάρκα με κωπηλάτες απομακρύνεται, ενώ πίσω τους ένα μεγάλο πολεμικό πλοίο τυλίγεται στις φλόγες και στον καπνό.
Το πυρπολικό του Κανάρη στη Χίο, σε πίνακα του Νικηφόρου Λύτρα, ζωγραφισμένο αρκετές δεκαετίες αργότερα. Οι μπουρλοτιέρηδες έχουν ήδη βάλει φωτιά και φεύγουν με τη βάρκα, ενώ η ναυαρχίδα καίγεται πίσω τους.Φωτογραφία: Nikiforos Lytras · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Ο πόλεμος είχε και μεγάλο κόστος για τους αμάχους. Το 1822 η Χίος καταστράφηκε και πολλοί κάτοικοί της σκοτώθηκαν ή πουλήθηκαν ως σκλάβοι. Το 1824 καταστράφηκαν τα Ψαρά.

Εμφύλιοι, Ιμπραήμ και Μεσολόγγι

Το 1823–1824 οι Έλληνες χωρίστηκαν σε αντίπαλες ομάδες και έγιναν εμφύλιοι πόλεμοι. Ο Κολοκοτρώνης μάλιστα φυλακίστηκε για λίγο. Η διχόνοια αποδυνάμωσε τον Αγώνα τη χειρότερη στιγμή.

Ο σουλτάνος ζήτησε βοήθεια από τον ηγεμόνα της Αιγύπτου. Το 1825 ο γιος του, ο Ιμπραήμ, αποβιβάστηκε στην Πελοπόννησο με οργανωμένο στρατό. Ο Παπαφλέσσας έπεσε μαχόμενος στο Μανιάκι, και ο Ιμπραήμ κατέστρεψε χωριά και σοδειές.

Το Μεσολόγγι πολιορκούνταν από το 1825. Οι κάτοικοι άντεξαν πολλούς μήνες, ώσπου τελείωσαν τα τρόφιμα. Τη νύχτα της 10ης προς 11η Απριλίου 1826 επιχείρησαν την Έξοδο: άνδρες, γυναίκες και παιδιά όρμησαν να περάσουν μέσα από τις εχθρικές γραμμές. Λίγοι σώθηκαν, αλλά η θυσία τους συγκλόνισε την Ευρώπη.

Το Ναβαρίνο

Η κοινή γνώμη στην Ευρώπη πίεζε τις κυβερνήσεις. Η Αγγλία, η Γαλλία και η Ρωσία συμφώνησαν να σταματήσει ο πόλεμος και να γίνει η Ελλάδα αυτόνομη. Έστειλαν τους στόλους τους στην Πελοπόννησο.

Στις 20 Οκτωβρίου 1827, στον όρμο του Ναβαρίνου (Πύλος), οι τρεις στόλοι συγκρούστηκαν με τον οθωμανοαιγυπτιακό στόλο και τον κατέστρεψαν. Ο Ιμπραήμ έμεινε χωρίς ενισχύσεις από τη θάλασσα και αργότερα έφυγε από τον Μοριά. Η έκβαση του Αγώνα είχε πια κριθεί.

Πίνακας ζωγραφικής: ένας μεγάλος κόλπος γεμάτος ιστιοφόρα πολεμικά πλοία μέσα σε καπνούς από κανονιές, βουνά στο βάθος, και μπροστά στην ακτή άνθρωποι και μια κόκκινη σημαία.
Η ναυμαχία του Ναβαρίνου σε πίνακα του Γάλλου ζωγράφου Αμβρουάζ Γκαρνερέ. Μέσα στον όρμο οι στόλοι πολεμούν ανάμεσα σε καπνούς. Πρόσεξε πόσα πλοία χωρούσαν στον κόλπο της Πύλου.Φωτογραφία: Ambroise Louis Garneray · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Από την Καλαμάτα στο Ναβαρίνο

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Ξεσηκωμός στον Μοριά · Μάρτιος 1821Κολοκοτρώνης, Μαυρομιχάλης και Παπαφλέσσας μπαίνουν στην Καλαμάτα.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ένα μικρό πυρπολικό μπορούσε να καταστρέψει ένα τεράστιο πολεμικό πλοίο. Γιατί οι Έλληνες βασίστηκαν σε αυτό το όπλο;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Το 1826 το Μεσολόγγι έπεσε, αλλά το 1827 οι Μεγάλες Δυνάμεις πολέμησαν στο Ναβαρίνο. Πώς συνδέονται αυτά τα δύο;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Σε ποια πόλη μπήκαν ο Κολοκοτρώνης, ο Μαυρομιχάλης και ο Παπαφλέσσας στις 23 Μαρτίου 1821;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ποιος Ψαριανός μπουρλοτιέρης έκαψε την οθωμανική ναυαρχίδα στη Χίο το 1822;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις πώς ξεκίνησε η Επανάσταση στην Πελοπόννησο τον Μάρτιο του 1821.
  • Να εξηγείς τον ρόλο του στόλου και των πυρπολικών στον αγώνα στη θάλασσα.
  • Να αφηγείσαι την πολιορκία και την Έξοδο του Μεσολογγίου.
  • Να εξηγείς γιατί η ναυμαχία του Ναβαρίνου έκρινε την έκβαση του Αγώνα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Παιχνίδια

Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.

Βρήκες κάποιο λάθος;