Παράλληλοι, μεσημβρινοί και γεωγραφικές συντεταγμένες
Ισημερινός, πόλοι, πλάτος και μήκος: πώς δίνεις με δύο αριθμούς τη διεύθυνση κάθε σημείου της Γης.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Γεωγραφία ΣΤ΄ Δημοτικού, 2 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τους πόλους, τον Ισημερινό, τους παράλληλους και τους μεσημβρινούς, και τα τέσσερα ημισφαίρια που ορίζουν.
- Να εξηγείς γιατί οι παράλληλοι μικραίνουν προς τους πόλους, ενώ οι μεσημβρινοί είναι όλοι ίσοι και συναντιούνται στους πόλους.
- Να διαβάζεις και να γράφεις τις γεωγραφικές συντεταγμένες μιας πόλης του κόσμου, με πλάτος από 0° ως 90° και μήκος από 0° ως 180°.
- Να βρίσκεις ποια από δύο πόλεις είναι βορειότερα ή ανατολικότερα από τις συντεταγμένες τους.
Ένα δίχτυ από φανταστικές γραμμές
Η Γη γυρίζει γύρω από έναν νοητό άξονα. Τα δύο σημεία όπου ο άξονας «βγαίνει» από την επιφάνεια είναι οι πόλοι: ο Βόρειος Πόλος, το βορειότερο σημείο της Γης, και ο Νότιος Πόλος, το νοτιότερο.
Πάνω στην υδρόγειο είναι ζωγραφισμένες δύο οικογένειες από γραμμές που δεν υπάρχουν στο έδαφος. Μαζί σχηματίζουν ένα δίχτυ, το δίκτυο των συντεταγμένων:
- Παράλληλοι κύκλοι: οριζόντιοι κύκλοι γύρω από τη Γη, ο ένας πάνω από τον άλλο, σαν στεφάνια. Ο μεγαλύτερος είναι ο Ισημερινός, που απέχει το ίδιο από τους δύο πόλους και χωρίζει τη Γη σε βόρειο και νότιο ημισφαίριο.
- Μεσημβρινοί: ημικύκλια που πηγαίνουν από τον έναν πόλο στον άλλο. Ο Πρώτος Μεσημβρινός περνά από το αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς, στο Λονδίνο, και μαζί με τον μεσημβρινό των , στην άλλη πλευρά της Γης, χωρίζει τη Γη σε ανατολικό και δυτικό ημισφαίριο.
Η Ελλάδα, όπως είδες στην ενότητα Η Γη: ήπειροι και ωκεανοί, είναι στο βόρειο και στο ανατολικό ημισφαίριο. Μία ήπειρος όμως απλώνεται και στα τέσσερα: η Αφρική, που την κόβουν και ο Ισημερινός και ο Πρώτος Μεσημβρινός.

Γιατί στο Γκρίνουιτς; Ο Πρώτος Μεσημβρινός θα μπορούσε να περνάει από οπουδήποτε. Το ένα διεθνές συνέδριο τον όρισε εκεί, κυρίως γιατί η Βρετανία ήταν τότε η μεγαλύτερη ναυτική δύναμη του κόσμου, και οι περισσότεροι ναυτικοί χάρτες είχαν ήδη το Γκρίνουιτς ως αφετηρία. Ήταν μια συμφωνία, όχι κάτι που ορίζει η φύση. Ο Ισημερινός, αντίθετα, δεν διαλέχτηκε: τον ορίζουν οι πόλοι.
Πλάτος και μήκος: η διεύθυνση ενός τόπου
Για να πεις πού βρίσκεται ένας τόπος, χρειάζεσαι δύο αριθμούς, όπως σε ένα τετράδιο με τετραγωνάκια:
- Το γεωγραφικό πλάτος λέει πόσο απέχει ο τόπος από τον Ισημερινό, προς τα βόρεια ή προς τα νότια. Μετριέται σε μοίρες, από στον Ισημερινό ως στους πόλους. Όλοι οι τόποι πάνω στον ίδιο παράλληλο έχουν το ίδιο πλάτος.
- Το γεωγραφικό μήκος λέει πόσο απέχει ο τόπος από τον Πρώτο Μεσημβρινό, προς τα ανατολικά ή προς τα δυτικά. Μετριέται από ως ανατολικά και από ως δυτικά. Όλοι οι τόποι πάνω στον ίδιο μεσημβρινό έχουν το ίδιο μήκος.
Τα δύο μαζί είναι οι γεωγραφικές συντεταγμένες του τόπου. Η Αθήνα, για παράδειγμα, έχει περίπου Β και Α: γράφεις πρώτα το πλάτος και μετά το μήκος.
Γιατί «μοίρες», σαν τις γωνίες; Γιατί αυτό είναι: φαντάσου μια γραμμή από το κέντρο της Γης ως τον Ισημερινό, και μια δεύτερη από το κέντρο ως την Αθήνα. Η γωνία ανάμεσά τους είναι περίπου , και αυτό είναι το πλάτος της Αθήνας. Στον Βόρειο Πόλο η γωνία γίνεται ορθή, .
Μερικές πόλεις, με συντεταγμένες στρογγυλεμένες στη μοίρα:
| Πόλη | Πλάτος | Μήκος |
|---|---|---|
| Αθήνα | Β | Α |
| Κάιρο | Β | Α |
| Ρέικιαβικ (Ισλανδία) | Β | Δ |
| Κίτο (Ισημερινός) | Δ | |
| Μπουένος Άιρες | Ν | Δ |
| Καμπέρα | Ν | Α |
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Το Ηράκλειο έχει περίπου 35° Β, 25° Α και η Λευκωσία περίπου 35° Β, 33° Α. Ποια πόλη είναι βορειότερα, και ποια ανατολικότερα;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Κοιτάζω πρώτα το πλάτος: και οι δύο έχουν Β. Βρίσκονται σχεδόν πάνω στον ίδιο παράλληλο, άρα καμία δεν είναι αισθητά βορειότερα.
Κοιτάζω το μήκος: η Λευκωσία έχει Α, το Ηράκλειο Α. Στο ανατολικό ημισφαίριο, όσο μεγαλύτερος ο αριθμός, τόσο πιο ανατολικά.
Η Λευκωσία είναι ανατολικότερα, κατά μοίρες. Αν ταξιδέψεις από το Ηράκλειο προς τη Λευκωσία, πηγαίνεις σχεδόν ευθεία προς την ανατολή.
Παράδειγμα 2
Αν άνοιγες ένα τούνελ από την Αθήνα, ευθεία μέσα από το κέντρο της Γης, πού θα έβγαινες;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το σημείο στην ακριβώς αντίθετη πλευρά της Γης έχει το ίδιο πλάτος, αλλά στο άλλο ημισφαίριο: η Αθήνα έχει Β, άρα θα βγεις στις Ν.
Για το μήκος, πας στην άλλη μισή Γη: . Η Αθήνα είναι ανατολικά, άρα το αντίθετο σημείο είναι δυτικά: Δ.
Το σημείο Ν, Δ είναι στη μέση του Ειρηνικού Ωκεανού, ανατολικά της Νέας Ζηλανδίας. Θα έβγαινες στη θάλασσα, πράγμα λογικό, αφού το μεγαλύτερο μέρος της Γης είναι νερό.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Πόσο γεωγραφικό πλάτος έχει ο Νότιος Πόλος;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τους πόλους, τον Ισημερινό, τους παράλληλους και τους μεσημβρινούς, και τα τέσσερα ημισφαίρια που ορίζουν.
- Να εξηγείς γιατί οι παράλληλοι μικραίνουν προς τους πόλους, ενώ οι μεσημβρινοί είναι όλοι ίσοι και συναντιούνται στους πόλους.
- Να διαβάζεις και να γράφεις τις γεωγραφικές συντεταγμένες μιας πόλης του κόσμου, με πλάτος από 0° ως 90° και μήκος από 0° ως 180°.
- Να βρίσκεις ποια από δύο πόλεις είναι βορειότερα ή ανατολικότερα από τις συντεταγμένες τους.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.