Μετάβαση στο περιεχόμενο

Παράλληλοι, μεσημβρινοί και γεωγραφικές συντεταγμένες

Ισημερινός, πόλοι, πλάτος και μήκος: πώς δίνεις με δύο αριθμούς τη διεύθυνση κάθε σημείου της Γης.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γεωγραφία ΣΤ΄ Δημοτικού, 2 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τους πόλους, τον Ισημερινό, τους παράλληλους και τους μεσημβρινούς, και τα τέσσερα ημισφαίρια που ορίζουν.
  2. Να εξηγείς γιατί οι παράλληλοι μικραίνουν προς τους πόλους, ενώ οι μεσημβρινοί είναι όλοι ίσοι και συναντιούνται στους πόλους.
  3. Να διαβάζεις και να γράφεις τις γεωγραφικές συντεταγμένες μιας πόλης του κόσμου, με πλάτος από 0° ως 90° και μήκος από 0° ως 180°.
  4. Να βρίσκεις ποια από δύο πόλεις είναι βορειότερα ή ανατολικότερα από τις συντεταγμένες τους.

Ένα δίχτυ από φανταστικές γραμμές

Η Γη γυρίζει γύρω από έναν νοητό άξονα. Τα δύο σημεία όπου ο άξονας «βγαίνει» από την επιφάνεια είναι οι πόλοι: ο Βόρειος Πόλος, το βορειότερο σημείο της Γης, και ο Νότιος Πόλος, το νοτιότερο.

Πάνω στην υδρόγειο είναι ζωγραφισμένες δύο οικογένειες από γραμμές που δεν υπάρχουν στο έδαφος. Μαζί σχηματίζουν ένα δίχτυ, το δίκτυο των συντεταγμένων:

  • Παράλληλοι κύκλοι: οριζόντιοι κύκλοι γύρω από τη Γη, ο ένας πάνω από τον άλλο, σαν στεφάνια. Ο μεγαλύτερος είναι ο Ισημερινός, που απέχει το ίδιο από τους δύο πόλους και χωρίζει τη Γη σε βόρειο και νότιο ημισφαίριο.
  • Μεσημβρινοί: ημικύκλια που πηγαίνουν από τον έναν πόλο στον άλλο. Ο Πρώτος Μεσημβρινός περνά από το αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς, στο Λονδίνο, και μαζί με τον μεσημβρινό των 180°180°, στην άλλη πλευρά της Γης, χωρίζει τη Γη σε ανατολικό και δυτικό ημισφαίριο.

Η Ελλάδα, όπως είδες στην ενότητα Η Γη: ήπειροι και ωκεανοί, είναι στο βόρειο και στο ανατολικό ημισφαίριο. Μία ήπειρος όμως απλώνεται και στα τέσσερα: η Αφρική, που την κόβουν και ο Ισημερινός και ο Πρώτος Μεσημβρινός.

Δύο πόδια με μαύρα παπούτσια, το ένα δεξιά και το άλλο αριστερά από μια μεταλλική λωρίδα στο έδαφος. Στις πλάκες γύρω είναι χαραγμένα ονόματα πόλεων με αριθμούς.
Η γραμμή του Πρώτου Μεσημβρινού στο αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς. Ο επισκέπτης έχει το ένα πόδι στο ανατολικό ημισφαίριο και το άλλο στο δυτικό. Οι αριθμοί στις πλάκες δείχνουν το γεωγραφικό μήκος μεγάλων πόλεων.Φωτογραφία: LondonHistoryatHome · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Γιατί στο Γκρίνουιτς; Ο Πρώτος Μεσημβρινός θα μπορούσε να περνάει από οπουδήποτε. Το 18841884 ένα διεθνές συνέδριο τον όρισε εκεί, κυρίως γιατί η Βρετανία ήταν τότε η μεγαλύτερη ναυτική δύναμη του κόσμου, και οι περισσότεροι ναυτικοί χάρτες είχαν ήδη το Γκρίνουιτς ως αφετηρία. Ήταν μια συμφωνία, όχι κάτι που ορίζει η φύση. Ο Ισημερινός, αντίθετα, δεν διαλέχτηκε: τον ορίζουν οι πόλοι.

Πλάτος και μήκος: η διεύθυνση ενός τόπου

Για να πεις πού βρίσκεται ένας τόπος, χρειάζεσαι δύο αριθμούς, όπως σε ένα τετράδιο με τετραγωνάκια:

  • Το γεωγραφικό πλάτος λέει πόσο απέχει ο τόπος από τον Ισημερινό, προς τα βόρεια ή προς τα νότια. Μετριέται σε μοίρες, από 0°0° στον Ισημερινό ως 90°90° στους πόλους. Όλοι οι τόποι πάνω στον ίδιο παράλληλο έχουν το ίδιο πλάτος.
  • Το γεωγραφικό μήκος λέει πόσο απέχει ο τόπος από τον Πρώτο Μεσημβρινό, προς τα ανατολικά ή προς τα δυτικά. Μετριέται από 0°0° ως 180°180° ανατολικά και από 0°0° ως 180°180° δυτικά. Όλοι οι τόποι πάνω στον ίδιο μεσημβρινό έχουν το ίδιο μήκος.

Τα δύο μαζί είναι οι γεωγραφικές συντεταγμένες του τόπου. Η Αθήνα, για παράδειγμα, έχει περίπου 38°38° Β και 24°24° Α: γράφεις πρώτα το πλάτος και μετά το μήκος.

Γιατί «μοίρες», σαν τις γωνίες; Γιατί αυτό είναι: φαντάσου μια γραμμή από το κέντρο της Γης ως τον Ισημερινό, και μια δεύτερη από το κέντρο ως την Αθήνα. Η γωνία ανάμεσά τους είναι περίπου 38°38°, και αυτό είναι το πλάτος της Αθήνας. Στον Βόρειο Πόλο η γωνία γίνεται ορθή, 90°90°.

Πόλεις του κόσμου στο δίχτυ

Κάθε βήμα είναι 10 μοίρες. Βρες πού πέφτει το Κάιρο (30° Β, 30° Α), η Καμπέρα της Αυστραλίας (35° Ν, 150° Α) και η Νέα Υόρκη (40° Β, 70° Δ περίπου). Πρόσεξε: γράφουμε πρώτα το πλάτος και μετά το μήκος.

Ο τόπος(4 Β, 2 Α)Βόρειο και ανατολικό ημισφαίριο: Ευρώπη, το μεγαλύτερο μέρος της Ασίας, η βόρεια Αφρική

πλάτος, σε δεκάδες μοιρών

4 Β

μήκος, σε δεκάδες μοιρών

2 Α

Μερικές πόλεις, με συντεταγμένες στρογγυλεμένες στη μοίρα:

ΠόληΠλάτοςΜήκος
Αθήνα38°38° Β24°24° Α
Κάιρο30°30° Β31°31° Α
Ρέικιαβικ (Ισλανδία)64°64° Β22°22° Δ
Κίτο (Ισημερινός)0°0°78°78° Δ
Μπουένος Άιρες35°35° Ν58°58° Δ
Καμπέρα35°35° Ν149°149° Α

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Το Ηράκλειο έχει περίπου 35° Β, 25° Α και η Λευκωσία περίπου 35° Β, 33° Α. Ποια πόλη είναι βορειότερα, και ποια ανατολικότερα;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Αν άνοιγες ένα τούνελ από την Αθήνα, ευθεία μέσα από το κέντρο της Γης, πού θα έβγαινες;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιος είναι ο μεγαλύτερος παράλληλος κύκλος;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Πόσο γεωγραφικό πλάτος έχει ο Νότιος Πόλος;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τους πόλους, τον Ισημερινό, τους παράλληλους και τους μεσημβρινούς, και τα τέσσερα ημισφαίρια που ορίζουν.
  • Να εξηγείς γιατί οι παράλληλοι μικραίνουν προς τους πόλους, ενώ οι μεσημβρινοί είναι όλοι ίσοι και συναντιούνται στους πόλους.
  • Να διαβάζεις και να γράφεις τις γεωγραφικές συντεταγμένες μιας πόλης του κόσμου, με πλάτος από 0° ως 90° και μήκος από 0° ως 180°.
  • Να βρίσκεις ποια από δύο πόλεις είναι βορειότερα ή ανατολικότερα από τις συντεταγμένες τους.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;