Η Γη στο ηλιακό σύστημα
Περιστροφή, περιφορά, μέρα και νύχτα: πώς κινείται το σπίτι μας.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Γεωγραφία ΣΤ΄ Δημοτικού, 4 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις το ηλιακό σύστημα και τη θέση της Γης σε αυτό.
- Να δίνεις στοιχεία που δείχνουν ότι η Γη είναι σφαιρική.
- Να ξεχωρίζεις την περιστροφή από την περιφορά της Γης και τη διάρκεια της καθεμιάς.
- Να εξηγείς με τις κινήσεις της Γης τη μέρα και τη νύχτα, το έτος και το δίσεκτο έτος.
Ένα αστέρι και οκτώ πλανήτες
Ο Ήλιος είναι ένα αστέρι: μια τεράστια σφαίρα από καυτά αέρια, που βγάζει φως και θερμότητα. Γύρω του κινούνται οκτώ πλανήτες, από τον πιο κοντινό στον πιο μακρινό:
Ερμής · Αφροδίτη · Γη · Άρης · Δίας · Κρόνος · Ουρανός · Ποσειδώνας.
Όλοι μαζί, με τα φεγγάρια τους και πολλά μικρότερα σώματα, φτιάχνουν το ηλιακό σύστημα. Η Γη είναι ο τρίτος πλανήτης και απέχει από τον Ήλιο περίπου εκατομμύρια χιλιόμετρα. Το φως του Ήλιου κάνει περίπου οκτώ λεπτά για να φτάσει ως εδώ.
Οι τέσσερις πρώτοι είναι μικροί και βραχώδεις. Οι τέσσερις τελευταίοι είναι τεράστιοι και φτιαγμένοι κυρίως από αέρια ή πάγους. Ο Πλούτωνας, που παλιότερα μετρούσε ως ένατος πλανήτης, από το λέγεται νάνος πλανήτης, γιατί είναι πολύ μικρός.

Η Σελήνη δεν είναι πλανήτης: είναι ο δορυφόρος της Γης και γυρίζει γύρω από αυτήν.
Πώς ξέρουμε ότι η Γη είναι σφαίρα
Οι αρχαίοι Έλληνες το είχαν καταλάβει πολύ πριν από τα διαστημόπλοια:
- Ένα πλοίο που φεύγει δεν μικραίνει απλώς· χάνεται από κάτω προς τα πάνω, πρώτα το σκαρί και τελευταίο το κατάρτι, γιατί η θάλασσα καμπυλώνει.
- Στις εκλείψεις Σελήνης η σκιά της Γης πάνω στη Σελήνη είναι πάντα στρογγυλή. Ο Αριστοτέλης το χρησιμοποίησε ως απόδειξη.
- Ο Ερατοσθένης, τον ο αιώνα π.Χ., μέτρησε τις σκιές σε δύο πόλεις της Αιγύπτου και υπολόγισε πόσο μεγάλη είναι η Γη, με εκπληκτική ακρίβεια.
Σήμερα το βλέπουμε και στις φωτογραφίες από το διάστημα.

Δύο κινήσεις ταυτόχρονα
Η Γη κάνει δύο κινήσεις μαζί, σαν σβούρα που γυρίζει γύρω από ένα τραπέζι.
Περιστροφή. Η Γη γυρίζει γύρω από τον άξονά της, μια νοητή γραμμή από τον Βόρειο στον Νότιο Πόλο. Μια ολόκληρη στροφή κρατάει περίπου ώρες, δηλαδή μία μέρα. Η μισή Γη που κοιτάζει τον Ήλιο έχει μέρα, η άλλη μισή νύχτα.
Η Γη γυρίζει από τη δύση προς την ανατολή. Γι' αυτό μας φαίνεται ότι ο Ήλιος «ανατέλλει» στα ανατολικά και «δύει» στα δυτικά. Στην πραγματικότητα κινούμαστε εμείς.
Περιφορά. Ταυτόχρονα η Γη κάνει έναν μεγάλο γύρο γύρω από τον Ήλιο. Ένας ολόκληρος γύρος κρατάει περίπου μέρες και ώρες, δηλαδή ένα έτος.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γιατί ο Φεβρουάριος του 2028 θα έχει 29 μέρες;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ένας γύρος της Γης γύρω από τον Ήλιο κρατάει μέρες και περίπου ώρες. Το ημερολόγιο όμως έχει μόνο ολόκληρες μέρες: .
Κάθε χρόνο λοιπόν περισσεύουν περίπου ώρες.
Σε τέσσερα χρόνια: ώρες, δηλαδή μία ολόκληρη μέρα.
Αυτή η μέρα μπαίνει στο τέλος του Φεβρουαρίου. Το ήταν δίσεκτο, άρα επόμενο είναι το : μέρες, με 29 Φεβρουαρίου.
Παράδειγμα 2
Στην Αθήνα είναι 12 το μεσημέρι. Γιατί στη Νέα Υόρκη είναι ακόμα πρωί;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η Γη γυρίζει από τη δύση προς την ανατολή.
Γι' αυτό ο Ήλιος φωτίζει πρώτα τους τόπους που είναι πιο ανατολικά.
Η Νέα Υόρκη είναι πολύ πιο δυτικά από την Αθήνα, πέρα από τον Ατλαντικό.
Ο Ήλιος θα φτάσει ψηλά στον ουρανό της ώρες αργότερα. Κάθε τόπος ρυθμίζει τα ρολόγια του με τον δικό του Ήλιο, και η Νέα Υόρκη είναι συνήθως ώρες πίσω από την Αθήνα: εκεί είναι το πρωί.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Γράψε με τη σειρά τους τέσσερις πλανήτες που είναι πιο κοντά στον Ήλιο.
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις το ηλιακό σύστημα και τη θέση της Γης σε αυτό.
- Να δίνεις στοιχεία που δείχνουν ότι η Γη είναι σφαιρική.
- Να ξεχωρίζεις την περιστροφή από την περιφορά της Γης και τη διάρκεια της καθεμιάς.
- Να εξηγείς με τις κινήσεις της Γης τη μέρα και τη νύχτα, το έτος και το δίσεκτο έτος.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.