Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η Γη στο ηλιακό σύστημα

Περιστροφή, περιφορά, μέρα και νύχτα: πώς κινείται το σπίτι μας.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γεωγραφία ΣΤ΄ Δημοτικού, 4 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις το ηλιακό σύστημα και τη θέση της Γης σε αυτό.
  2. Να δίνεις στοιχεία που δείχνουν ότι η Γη είναι σφαιρική.
  3. Να ξεχωρίζεις την περιστροφή από την περιφορά της Γης και τη διάρκεια της καθεμιάς.
  4. Να εξηγείς με τις κινήσεις της Γης τη μέρα και τη νύχτα, το έτος και το δίσεκτο έτος.

Ένα αστέρι και οκτώ πλανήτες

Ο Ήλιος είναι ένα αστέρι: μια τεράστια σφαίρα από καυτά αέρια, που βγάζει φως και θερμότητα. Γύρω του κινούνται οκτώ πλανήτες, από τον πιο κοντινό στον πιο μακρινό:

Ερμής · Αφροδίτη · Γη · Άρης · Δίας · Κρόνος · Ουρανός · Ποσειδώνας.

Όλοι μαζί, με τα φεγγάρια τους και πολλά μικρότερα σώματα, φτιάχνουν το ηλιακό σύστημα. Η Γη είναι ο τρίτος πλανήτης και απέχει από τον Ήλιο περίπου 150150 εκατομμύρια χιλιόμετρα. Το φως του Ήλιου κάνει περίπου οκτώ λεπτά για να φτάσει ως εδώ.

Πόσο απέχει κάθε πλανήτης από τον Ήλιο, σε εκατομμύρια km

Πηγή: NASA, μέσες αποστάσεις, στρογγυλεμένες. Δες πόσο κοντά είναι μεταξύ τους οι τέσσερις πρώτοι, και πόσο μακριά απλώνονται οι υπόλοιποι.

Ερμής: 58Αφροδίτη: 108Γη: 150Άρης: 228Δίας: 778Κρόνος: 1.434Ουρανός: 2.871Ποσειδώνας: 4.495
Ερμής58
Αφροδίτη108
Γη150
Άρης228
Δίας778
Κρόνος1.434
Ουρανός2.871
Ποσειδώνας4.495
Ο πιο μακρινός
Ποσειδώνας
Ο πιο κοντινός
Ερμής
Άθροισμα αποστάσεων
10.122
Από τον πρώτο ως τον τελευταίο
4.437

Οι τέσσερις πρώτοι είναι μικροί και βραχώδεις. Οι τέσσερις τελευταίοι είναι τεράστιοι και φτιαγμένοι κυρίως από αέρια ή πάγους. Ο Πλούτωνας, που παλιότερα μετρούσε ως ένατος πλανήτης, από το 20062006 λέγεται νάνος πλανήτης, γιατί είναι πολύ μικρός.

Ο πλανήτης Κρόνος, μια ανοιχτόχρωμη σφαίρα με ρίγες, μέσα σε πλατιά δαχτυλίδια, πάνω σε μαύρο φόντο.
Ο Κρόνος, από το διαστημόπλοιο Κασίνι το 2004. Είναι ένας από τους τέσσερις γίγαντες από αέρια: δεν έχει στέρεο έδαφος για να πατήσεις. Τα δαχτυλίδια του είναι φτιαγμένα από αμέτρητα κομμάτια πάγου και πέτρας.Φωτογραφία: NASA/JPL/Space Science Institute · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Η Σελήνη δεν είναι πλανήτης: είναι ο δορυφόρος της Γης και γυρίζει γύρω από αυτήν.

Πώς ξέρουμε ότι η Γη είναι σφαίρα

Οι αρχαίοι Έλληνες το είχαν καταλάβει πολύ πριν από τα διαστημόπλοια:

  • Ένα πλοίο που φεύγει δεν μικραίνει απλώς· χάνεται από κάτω προς τα πάνω, πρώτα το σκαρί και τελευταίο το κατάρτι, γιατί η θάλασσα καμπυλώνει.
  • Στις εκλείψεις Σελήνης η σκιά της Γης πάνω στη Σελήνη είναι πάντα στρογγυλή. Ο Αριστοτέλης το χρησιμοποίησε ως απόδειξη.
  • Ο Ερατοσθένης, τον 33ο αιώνα π.Χ., μέτρησε τις σκιές σε δύο πόλεις της Αιγύπτου και υπολόγισε πόσο μεγάλη είναι η Γη, με εκπληκτική ακρίβεια.

Σήμερα το βλέπουμε και στις φωτογραφίες από το διάστημα.

Εννιά φωτογραφίες της Σελήνης στη σειρά: αριστερά ολόκληρη και άσπρη, μετά τη σκεπάζει όλο και περισσότερο σκοτάδι, και στο τέλος γίνεται σκούρα κόκκινη.
Εννιά φωτογραφίες μιας έκλειψης Σελήνης, μέσα σε μία ώρα. Η σκιά της Γης προχωρά πάνω στη Σελήνη. Δες την άκρη της σκιάς: είναι πάντα καμπύλη, όπως το πρόσεξε ο Αριστοτέλης. Μόνο μια σφαίρα ρίχνει στρογγυλή σκιά από όποια μεριά κι αν τη φωτίσεις.Φωτογραφία: pedrik · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Δύο κινήσεις ταυτόχρονα

Η Γη κάνει δύο κινήσεις μαζί, σαν σβούρα που γυρίζει γύρω από ένα τραπέζι.

Περιστροφή. Η Γη γυρίζει γύρω από τον άξονά της, μια νοητή γραμμή από τον Βόρειο στον Νότιο Πόλο. Μια ολόκληρη στροφή κρατάει περίπου 2424 ώρες, δηλαδή μία μέρα. Η μισή Γη που κοιτάζει τον Ήλιο έχει μέρα, η άλλη μισή νύχτα.

Η Γη γυρίζει από τη δύση προς την ανατολή. Γι' αυτό μας φαίνεται ότι ο Ήλιος «ανατέλλει» στα ανατολικά και «δύει» στα δυτικά. Στην πραγματικότητα κινούμαστε εμείς.

Περιφορά. Ταυτόχρονα η Γη κάνει έναν μεγάλο γύρο γύρω από τον Ήλιο. Ένας ολόκληρος γύρος κρατάει περίπου 365365 μέρες και 66 ώρες, δηλαδή ένα έτος.

Ποια κίνηση το εξηγεί;

Διάλεξε ένα φαινόμενο και μετά την κίνηση που το προκαλεί. Ένα από αυτά θέλει δύο απαντήσεις.

Το φαινόμενο

Βρήκες 0 από 6

Η αιτία

Η αιτία

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γιατί ο Φεβρουάριος του 2028 θα έχει 29 μέρες;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Στην Αθήνα είναι 12 το μεσημέρι. Γιατί στη Νέα Υόρκη είναι ακόμα πρωί;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια είναι η θέση της Γης στο ηλιακό σύστημα, αν μετράς από τον Ήλιο;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Γράψε με τη σειρά τους τέσσερις πλανήτες που είναι πιο κοντά στον Ήλιο.

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις το ηλιακό σύστημα και τη θέση της Γης σε αυτό.
  • Να δίνεις στοιχεία που δείχνουν ότι η Γη είναι σφαιρική.
  • Να ξεχωρίζεις την περιστροφή από την περιφορά της Γης και τη διάρκεια της καθεμιάς.
  • Να εξηγείς με τις κινήσεις της Γης τη μέρα και τη νύχτα, το έτος και το δίσεκτο έτος.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;