Μετάβαση στο περιεχόμενο

Το κράτος και το πολίτευμα

Λαός, έδαφος, εξουσία, και οι μορφές που παίρνει ένα πολίτευμα.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή ΣΤ΄ Δημοτικού, 3 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να αναφέρεις τα τρία στοιχεία του κράτους: λαό, έδαφος και κρατική εξουσία.
  2. Να εξηγείς τι είναι πολίτευμα.
  3. Να διακρίνεις μοναρχία, δημοκρατία και δικτατορία, και τις παραλλαγές τους.
  4. Να διαβάζεις το άρθρο 1 του Συντάγματος και να εξηγείς τι είναι η λαϊκή κυριαρχία.

Τι χρειάζεται για να υπάρξει κράτος

Στον κόσμο υπάρχουν σήμερα 193 κράτη-μέλη του ΟΗΕ. Είναι πολύ διαφορετικά μεταξύ τους σε μέγεθος, πλούτο και γλώσσα, αλλά όλα έχουν τρία κοινά στοιχεία:

ΣτοιχείοΤι είναιΣτην Ελλάδα
λαόςοι άνθρωποι που είναι πολίτες τουοι Έλληνες πολίτες
έδαφοςη στεριά, η θάλασσα και ο αέρας πάνω τους, μέσα σε σύνοραηπειρωτική χώρα, νησιά, χωρικά ύδατα και εναέριος χώρος
κρατική εξουσίαμια οργανωμένη εξουσία που φτιάχνει νόμους και τους εφαρμόζει, χωρίς να εξαρτάται από άλλο κράτοςΒουλή, κυβέρνηση, δικαστήρια

Αν λείπει ένα από τα τρία, δεν έχουμε κράτος. Ένας λαός χωρίς δικό του έδαφος, ή ένα νησί χωρίς δική του εξουσία, δεν είναι κράτος.

Τι είναι πολίτευμα

Το πολίτευμα απαντά σε τρεις ερωτήσεις: ποιος έχει την εξουσία, πώς την πήρε, και ποια όρια έχει. Οι βασικές μορφές:

Μοναρχία. Αρχηγός του κράτους είναι ένας βασιλιάς ή μια βασίλισσα, και ο θρόνος περνά συνήθως από γονιό σε παιδί.

  • Στην απόλυτη μοναρχία ο μονάρχης κυβερνά μόνος του, χωρίς εκλεγμένη βουλή που να τον περιορίζει. Σήμερα είναι πολύ λίγες, π.χ. η Σαουδική Αραβία.
  • Στη βασιλευόμενη δημοκρατία ο βασιλιάς έχει κυρίως συμβολικό ρόλο· τους νόμους τους ψηφίζει η εκλεγμένη βουλή και κυβερνά ο πρωθυπουργός. Έτσι είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ισπανία, η Σουηδία, η Ολλανδία.

Δημοκρατία. Η εξουσία ανήκει στον λαό, που εκλέγει ελεύθερα όσους κυβερνούν και τους αλλάζει με τις εκλογές. Όταν δεν υπάρχει βασιλιάς τη λέμε αβασίλευτη:

  • προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία: ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει περιορισμένες εξουσίες και η κυβέρνηση χρειάζεται την εμπιστοσύνη της βουλής. Έτσι είναι η Ελλάδα, η Γερμανία, η Ιταλία.
  • προεδρική δημοκρατία: ο λαός εκλέγει απευθείας πρόεδρο, που είναι και αρχηγός της κυβέρνησης. Έτσι είναι οι ΗΠΑ και η Κύπρος.

Δικτατορία. Ένας άνθρωπος ή μια ομάδα παίρνει την εξουσία, συχνά με τη βία, και την κρατά χωρίς ελεύθερες εκλογές. Οι εφημερίδες λογοκρίνονται και όποιος διαφωνεί κινδυνεύει. Η Ελλάδα το έζησε με τη στρατιωτική δικτατορία του 1967–1974.

Ποιο πολίτευμα είναι;

Τα κράτη είναι φανταστικά. Διάβασε πώς κυβερνώνται και διάλεξε το πολίτευμα.

Το κράτος

Βρήκες 0 από 5

Το πολίτευμα

Το πολίτευμα

Το πολίτευμα της Ελλάδας

Το πρώτο άρθρο του Συντάγματος λέει τρία πράγματα:

  • το πολίτευμα είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία,
  • θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία,
  • όλες οι εξουσίες πηγάζουν από τον λαό και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα.

Η Ελλάδα δεν έχει βασιλιά από το 1974: μετά την πτώση της δικτατορίας, στο δημοψήφισμα της 8ης Δεκεμβρίου 1974, οι πολίτες ψήφισαν περίπου 7 στους 10 για αβασίλευτη δημοκρατία.

Ένα μεγάλο λευκό κτίριο, μισοκρυμμένο πίσω από δέντρα, με την ελληνική σημαία στην κορυφή. Μπροστά, κήπος με γκαζόν, κουρεμένους θάμνους και ένα μαρμάρινο σιντριβάνι.
Το Προεδρικό Μέγαρο, στην Αθήνα. Παλιότερα ήταν ανάκτορο του βασιλιά. Σήμερα είναι η έδρα του Προέδρου της Δημοκρατίας: το κτίριο άλλαξε ρόλο μαζί με το πολίτευμα.Φωτογραφία: Άργος · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Η Σουηδία έχει βασιλιά. Μπορούμε να πούμε ότι είναι δημοκρατική χώρα;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Στη χούντα του 1967–1974 υπήρχε για ένα διάστημα και «πρόεδρος». Γιατί δεν ήταν δημοκρατία;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια είναι τα τρία στοιχεία κάθε κράτους;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Σε ποιο πολίτευμα ο λαός εκλέγει απευθείας πρόεδρο, που είναι και αρχηγός της κυβέρνησης;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να αναφέρεις τα τρία στοιχεία του κράτους: λαό, έδαφος και κρατική εξουσία.
  • Να εξηγείς τι είναι πολίτευμα.
  • Να διακρίνεις μοναρχία, δημοκρατία και δικτατορία, και τις παραλλαγές τους.
  • Να διαβάζεις το άρθρο 1 του Συντάγματος και να εξηγείς τι είναι η λαϊκή κυριαρχία.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;