Ευρωπαίοι πολίτες
Πολλοί λαοί, πολλές γλώσσες, ένα κοινό διαβατήριο: τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του Ευρωπαίου πολίτη.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή ΣΤ΄ Δημοτικού, 3 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τι χωρίζει και τι ενώνει τους λαούς της ΕΕ: γλώσσες, έθιμα, αλλά και κοινές αξίες και σύμβολα.
- Να δίνεις παραδείγματα συνεργασίας και αλληλεγγύης ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ, στον πολιτισμό, στην εκπαίδευση και στις καταστροφές.
- Να αναγνωρίζεις ποιο δικαίωμα του Ευρωπαίου πολίτη βοηθάει σε μια συγκεκριμένη κατάσταση.
- Να αναφέρεις τις υποχρεώσεις του Ευρωπαίου πολίτη, όπως τον σεβασμό στους νόμους της χώρας όπου ζει και στη διαφορετικότητα.
Ενωμένη στην πολυμορφία
Στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζουν περίπου 450 εκατομμύρια άνθρωποι. Μιλούν 24 επίσημες γλώσσες, και δεκάδες ακόμα σε περιοχές και νησιά. Γράφουν με τρία αλφάβητα: λατινικό, ελληνικό και κυριλλικό. Έχουν άλλα φαγητά, άλλες γιορτές, άλλη μουσική, άλλη ιστορία. Ο Πορτογάλος ψαράς και ο Φινλανδός ξυλοκόπος ζουν πολύ διαφορετικές ζωές.
Κι όμως, ζουν σε μια κοινή Ένωση. Τι τους ενώνει; Όχι η γλώσσα ή τα έθιμα, αλλά κάποιες κοινές αξίες: η δημοκρατία, η ελευθερία, η ισότητα, ο σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων και το κράτος δικαίου, δηλαδή ότι όλοι, και όσοι κυβερνούν, υπακούουν στους νόμους. Μόνο μια χώρα που σέβεται αυτές τις αξίες μπορεί να γίνει μέλος.
Γι' αυτό το σύνθημα της Ένωσης είναι «Ενωμένη στην πολυμορφία». Η ΕΕ δεν θέλει να κάνει όλους τους Ευρωπαίους ίδιους. Θέλει να ζουν μαζί, ειρηνικά, κρατώντας ο καθένας τη γλώσσα και τον πολιτισμό του. Σκέψου μια μεγάλη οικογένεια: τα μέλη της έχουν κάτι κοινό, αλλά το καθένα έχει τον δικό του χαρακτήρα.

Η Ένωση έχει και κοινά σύμβολα, που τα βλέπεις σε πινακίδες, διαβατήρια και κτίρια:
| Σύμβολο | Τι είναι |
|---|---|
| Η σημαία | χρυσά αστέρια σε κύκλο, σε μπλε φόντο. Τα αστέρια δεν είναι όσα οι χώρες: το είναι σύμβολο του ολοκληρωμένου. Ο κύκλος δείχνει την ενότητα. |
| Ο ύμνος | η «Ωδή στη Χαρά», από την Ένατη Συμφωνία του Μπετόβεν. Παίζεται χωρίς λόγια, για να μην προτιμηθεί καμία γλώσσα. |
| Η Ημέρα της Ευρώπης | η 9η Μαΐου. Θυμίζει την πρόταση του Γάλλου υπουργού Ρομπέρ Σουμάν το , από την οποία ξεκίνησε η ευρωπαϊκή ενοποίηση. |
| Το ευρώ | το κοινό νόμισμα από τις χώρες. |
Γείτονες που συνεργάζονται
Επί αιώνες οι χώρες της Ευρώπης πολεμούσαν μεταξύ τους, και στον 20ό αιώνα ξεκίνησαν από εδώ δύο παγκόσμιοι πόλεμοι. Από τότε που ιδρύθηκε η ευρωπαϊκή κοινότητα, καμία χώρα-μέλος δεν πολέμησε με άλλη. Τις διαφωνίες τους τις λύνουν πια γύρω από ένα τραπέζι. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα της Ένωσης.

Σήμερα οι χώρες συνεργάζονται σε πάρα πολλά:
- Στον πολιτισμό. Κάθε χρόνο κάποιες πόλεις γίνονται Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης, με εκθέσεις, συναυλίες και παραστάσεις. Η ιδέα ήταν της Ελληνίδας υπουργού Μελίνας Μερκούρη, και η πρώτη πρωτεύουσα ήταν η Αθήνα, το . Ακολούθησαν η Θεσσαλονίκη, η Πάτρα και η Ελευσίνα.
- Στην εκπαίδευση. Με το πρόγραμμα Έρασμους εκατομμύρια φοιτητές, μαθητές και δάσκαλοι έχουν περάσει ένα διάστημα σε σχολείο ή πανεπιστήμιο άλλης χώρας. Με το eTwinning τάξεις από διαφορετικές χώρες κάνουν μαζί εργασίες μέσω υπολογιστή.
- Στις καταστροφές. Όταν μια χώρα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της μια πυρκαγιά, μια πλημμύρα ή έναν σεισμό, ζητά βοήθεια από τις άλλες. Στις μεγάλες πυρκαγιές της Ελλάδας ήρθαν πυροσβέστες και αεροσκάφη από άλλες χώρες της Ένωσης. Αυτό είναι η αλληλεγγύη.
- Στην ανάπτυξη. Με χρήματα της Ένωσης χτίστηκαν σε όλη την Ευρώπη δρόμοι, γέφυρες, σχολεία και νοσοκομεία, πολλά από αυτά και στην Ελλάδα.
Δικαιώματα και υποχρεώσεις του Ευρωπαίου πολίτη
Όπως είδες στην ενότητα Η Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάθε Έλληνας είναι και πολίτης της Ένωσης, και αυτό του δίνει δικαιώματα: να ταξιδεύει, να μένει, να σπουδάζει και να δουλεύει σε όποια χώρα της ΕΕ θέλει, να ψηφίζει στις δημοτικές εκλογές και στις ευρωεκλογές εκεί όπου μένει, να ζητά βοήθεια από την πρεσβεία άλλης χώρας της ΕΕ. Υπάρχουν και μερικά ακόμα, που ίσως δεν ξέρεις:
- Με την Ευρωπαϊκή Κάρτα Ασφάλισης Ασθενείας παίρνεις ιατρική φροντίδα σε άλλη χώρα της ΕΕ, όπως οι κάτοικοί της, αν αρρωστήσεις σε ένα ταξίδι.
- Μπορείς να στείλεις αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή να παραπονεθείς στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή, αν ένα όργανο της ΕΕ σε αδίκησε.
- Με την Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών, αν μαζευτούν ένα εκατομμύριο υπογραφές από τουλάχιστον επτά χώρες, οι πολίτες ζητούν από την Ένωση να φτιάξει έναν νέο νόμο.
- Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, του , γράφει όλα τα δικαιώματα που πρέπει να σέβεται η Ένωση: από την αξιοπρέπεια και την ελευθερία ως την προστασία των παιδιών.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Η ΕΕ έχει 24 επίσημες γλώσσες, και κάθε κείμενο νόμου μεταφράζεται σε όλες. Δεν θα ήταν πιο απλό να μιλούν όλοι μία, για παράδειγμα τα αγγλικά;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Θα ήταν πιο φθηνό και πιο γρήγορο: λιγότεροι διερμηνείς, λιγότερες μεταφράσεις.
Οι νόμοι της Ένωσης όμως ισχύουν για κάθε πολίτη. Ένας αγρότης στην Κρήτη ή μια γιαγιά στην Πολωνία πρέπει να μπορούν να διαβάσουν τους κανόνες που τους αφορούν στη γλώσσα τους.
Η γλώσσα είναι και κομμάτι του πολιτισμού ενός λαού. Αν μία γλώσσα γινόταν η «σημαντική», οι υπόλοιποι λαοί θα ένιωθαν δεύτεροι.
Γι' αυτό η Ένωση πληρώνει το κόστος των μεταφράσεων: είναι ο τρόπος να είναι πραγματικά «ενωμένη στην πολυμορφία».
Παράδειγμα 2
Μια οικογένεια από την Ιταλία μετακομίζει στο χωριό σου. Ποια δικαιώματα έχουν εδώ, και ποιες υποχρεώσεις;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ως πολίτες της ΕΕ έχουν δικαίωμα να μένουν και να δουλεύουν στην Ελλάδα, και τα παιδιά τους να πηγαίνουν στο σχολείο όπως εσύ.
Μπορούν να ψηφίζουν στις δημοτικές εκλογές του δήμου σου και στις ευρωεκλογές, αν γραφτούν στους εκλογικούς καταλόγους. Για τη Βουλή όχι.
Έχουν και υποχρεώσεις: να τηρούν τους ελληνικούς νόμους και να πληρώνουν φόρους εδώ, αν δουλεύουν εδώ.
Κι εσύ έχεις μια υποχρέωση απέναντί τους: να σέβεσαι τη γλώσσα και τις συνήθειές τους. Κι αυτοί τις δικές σου.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Ποια μέρα γιορτάζεται κάθε χρόνο η Ημέρα της Ευρώπης;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τι χωρίζει και τι ενώνει τους λαούς της ΕΕ: γλώσσες, έθιμα, αλλά και κοινές αξίες και σύμβολα.
- Να δίνεις παραδείγματα συνεργασίας και αλληλεγγύης ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ, στον πολιτισμό, στην εκπαίδευση και στις καταστροφές.
- Να αναγνωρίζεις ποιο δικαίωμα του Ευρωπαίου πολίτη βοηθάει σε μια συγκεκριμένη κατάσταση.
- Να αναφέρεις τις υποχρεώσεις του Ευρωπαίου πολίτη, όπως τον σεβασμό στους νόμους της χώρας όπου ζει και στη διαφορετικότητα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.