Θερμότητα και θερμοκρασία
Δύο έννοιες που τις μπερδεύουμε συνέχεια, και δεν είναι το ίδιο.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά Ε΄ Δημοτικού, §5
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις τη θερμότητα από τη θερμοκρασία.
- Να διαβάζεις θερμοκρασίες με σημεία αναφοράς.
- Να εξηγείς ότι η θερμότητα πάει πάντα από το θερμό στο ψυχρό.
- Να συνδέεις τη θερμοκρασία με τις καταστάσεις του νερού.
Δύο λέξεις που δεν σημαίνουν το ίδιο
Στην καθημερινή γλώσσα τις μπερδεύουμε. Στη φυσική είναι εντελώς διαφορετικές.
| Τι είναι | Μονάδα | |
|---|---|---|
| Θερμοκρασία | πόσο ζεστό είναι ένα πράγμα | βαθμοί Κελσίου () |
| Θερμότητα | η ενέργεια που μεταφέρεται από το ζεστό στο κρύο | τζάουλ |
Διαβάζοντας το θερμόμετρο
Τα σημεία αναφοράς είναι το κλειδί. Το «» δεν σου λέει τίποτα μόνο του — αλλά αν ξέρεις ότι το σώμα σου είναι , καταλαβαίνεις αμέσως ότι είναι ζεστό νερό για μπάνιο, όχι καυτό.

Η θερμότητα πηγαίνει πάντα προς μία κατεύθυνση
Από το θερμότερο στο ψυχρότερο. Ποτέ ανάποδα, από μόνη της.
Βάζεις παγάκι σε ποτήρι νερό. Τι γίνεται;
Το ίδιο με το μπουφάν: δεν σε «ζεσταίνει». Εμποδίζει τη θερμότητα του σώματός σου να δραπετεύσει.
Οι τρεις καταστάσεις του νερού
πάγος → (στους 0 °C) → νερό → (στους 100 °C) → ατμός
- Κάτω από → στερεό (πάγος)
- Ανάμεσα σε και → υγρό
- Πάνω από → αέριο (ατμός)
Ο πάγος λιώνει (τήξη) στους , και το νερό παγώνει (πήξη) στην ίδια θερμοκρασία. Το νερό βράζει στους — σε μέρος κοντά στη θάλασσα· πάνω σε ψηλό βουνό βράζει λίγο πιο κάτω.
Το νερό γίνεται ατμός και πιο κάτω από , αλλά σιγά σιγά, μόνο από την επιφάνεια: αυτό είναι η εξάτμιση — έτσι στεγνώνουν τα ρούχα. Στον βρασμό γίνεται ατμός από παντού μέσα του, γι' αυτό βλέπεις φυσαλίδες.

Και αντίστροφα: ο ατμός που κρυώνει ξαναγίνεται νερό (συμπύκνωση) — γι' αυτό θολώνουν τα τζάμια.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ποιο δίνει περισσότερη θερμότητα στο δωμάτιο ώσπου να κρυώσει: φλιτζάνι τσάι στους 70°C ή μπανιέρα στους 40°C;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η θερμοκρασία του τσαγιού είναι μεγαλύτερη: .
Αλλά η ερώτηση ζητάει θερμότητα — πόση ενέργεια θα δώσει το καθένα, και αυτό εξαρτάται και από την ποσότητα.
Η μπανιέρα έχει εκατοντάδες φορές περισσότερο νερό από ένα φλιτζάνι.
Η μπανιέρα. Πολύ περισσότερο νερό, έστω και λιγότερο ζεστό, κρατάει πολύ περισσότερη ενέργεια — και τη δίνει ως θερμότητα καθώς κρυώνει.
Γι' αυτό μια μπανιέρα χλιαρού νερού ζεσταίνει το μπάνιο, ενώ ένα φλιτζάνι καυτό τσάι όχι.
Παράδειγμα 2
Αφήνεις ένα ζεστό ποτήρι γάλα στο τραπέζι. Τι θα γίνει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το γάλα είναι θερμότερο από τον αέρα του δωματίου.
Η θερμότητα πηγαίνει πάντα από το θερμό στο ψυχρό, άρα φεύγει από το γάλα προς τον αέρα.
Το γάλα κρυώνει. Ο αέρας ζεσταίνεται ελάχιστα — είναι τόσο πολύς που η αλλαγή δεν φαίνεται.
Πότε σταματάει; Όταν φτάσουν στην ίδια θερμοκρασία. Τότε δεν υπάρχει διαφορά, άρα δεν υπάρχει ροή.
Παράδειγμα 3
Γιατί βάζουμε παγάκια στο αναψυκτικό και όχι το αναψυκτικό στην κατάψυξη;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Και τα δύο δουλεύουν — αλλά με πολύ διαφορετική ταχύτητα.
Στην κατάψυξη, το αναψυκτικό δίνει θερμότητα στον αέρα, που είναι κακός αγωγός. Αργεί.
Με παγάκια, η θερμότητα περνάει κατευθείαν στον πάγο, που ακουμπάει παντού στο υγρό. Και το λιώσιμο απορροφά επιπλέον ενέργεια.
Γι' αυτό τα παγάκια κρυώνουν σε λίγα λεπτά ό,τι η κατάψυξη θα έκανε σε πάνω από μισή ώρα.
Το γενικό σημείο: η θερμότητα μεταφέρεται πιο γρήγορα με επαφή παρά μέσω αέρα.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Ποια είναι η κανονική θερμοκρασία του ανθρώπινου σώματος;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις τη θερμότητα από τη θερμοκρασία.
- Να διαβάζεις θερμοκρασίες με σημεία αναφοράς.
- Να εξηγείς ότι η θερμότητα πάει πάντα από το θερμό στο ψυχρό.
- Να συνδέεις τη θερμοκρασία με τις καταστάσεις του νερού.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.