Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η ύλη και οι καταστάσεις της

Στερεό, υγρό, αέριο — και τι κάνουν τα μόρια σε καθεμιά.

15 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά Ε΄ Δημοτικού, §1, 5

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τη διάταξη των σωματιδίων σε στερεό, υγρό και αέριο.
  2. Να εξηγείς σχήμα και όγκο κάθε κατάστασης από τα σωματίδια.
  3. Να ονομάζεις τις αλλαγές κατάστασης.
  4. Να καταλαβαίνεις ότι η αλλαγή κατάστασης δεν αλλάζει το υλικό.

Η ύλη είναι φτιαγμένη από σωματίδια

Ό,τι αγγίζεις αποτελείται από πάρα πολύ μικρά σωματίδια που κινούνται συνέχεια.

Η διαφορά ανάμεσα σε πάγο, νερό και ατμό δεν είναι το υλικό. Είναι πόσο κοντά είναι τα σωματίδια και πόσο ελεύθερα κινούνται.

Τα ίδια σωματίδια, τρεις διατάξεις

Διάλεξε κατάσταση και δες πώς αλλάζει η διάταξη. Πρόσεξε τον αριθμό των σωματιδίων: μένει ίδιος και στις τρεις.

Διάλεξε κατάσταση

Τα σωματίδια είναι πολύ κοντά, σε τακτική διάταξη, και μόνο δονούνται στη θέση τους. Γι' αυτό το στερεό έχει σταθερό σχήμα και σταθερό όγκο.Σωματίδια: 24

Γιατί τα αέρια συμπιέζονται

Ανάμεσα στα σωματίδια ενός αερίου υπάρχει πολύς κενός χώρος. Πιέζοντας, τα φέρνεις πιο κοντά.

Στα υγρά και τα στερεά τα σωματίδια ήδη ακουμπάνε — δεν υπάρχει χώρος να μαζευτούν.

Γι' αυτό:

  • Μια σύριγγα με αέρα συμπιέζεται όταν κλείσεις το άκρο.
  • Η ίδια σύριγγα με νερό δεν συμπιέζεται σχεδόν καθόλου.

Και γι' αυτό τα φρένα των αυτοκινήτων δουλεύουν με υγρό: η πίεση μεταφέρεται ακέραιη στις δαγκάνες.

Οι αλλαγές κατάστασης

ΣΤΕΡΕΟ → (τήξη) → ΥΓΡΟ → (εξάτμιση ή βρασμός) → ΑΕΡΙΟ

ΑΕΡΙΟ → (υγροποίηση) → ΥΓΡΟ → (πήξη) → ΣΤΕΡΕΟ

  • Θερμαίνεις → τα σωματίδια κινούνται πιο γρήγορα, απομακρύνονται, ελευθερώνονται.
  • Ψύχεις → επιβραδύνουν, πλησιάζουν, δένονται.

Δοκίμασε να ξεχωρίσεις: φτιάχτηκε καινούργια ουσία ή όχι;

Φυσική ή χημική μεταβολή;

Ρώτα: στο τέλος έχω το ίδιο υλικό σε άλλη μορφή, ή κάτι καινούργιο;

Τι μεταβολή είναι;

βράζει το νερό

0 από 8

Γιατί θολώνουν τα τζάμια

Ο αέρας περιέχει πάντα λίγους υδρατμούς — αόρατους.

Όταν συναντήσουν ένα κρύο τζάμι, τα σωματίδια χάνουν ενέργεια, επιβραδύνουν και πλησιάζουν: γίνονται σταγονίδια νερού.

Αυτό είναι υγροποίηση, και είναι η ίδια διαδικασία που φτιάχνει τη δροσιά το πρωί και τα σύννεφα στον ουρανό.

Από πολύ κοντά, η βάση ενός πλαστικού μπουκαλιού με νερό πάνω σε ξύλινο τραπέζι. Η εξωτερική του επιφάνεια είναι γεμάτη μικρές και μεγάλες σταγόνες.
Ένα κρύο μπουκάλι νερό σε ζεστό αέρα. Οι σταγόνες είναι απ' έξω, όχι μέσα. Ήρθαν από τους υδρατμούς του αέρα, που κρύωσαν πάνω στο μπουκάλι και έγιναν υγρό. Είναι υγροποίηση, όπως στο θολωμένο τζάμι.Φωτογραφία: Acdx · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γιατί το υγρό παίρνει το σχήμα του δοχείου αλλά δεν αλλάζει όγκο;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Μια σύριγγα με αέρα συμπιέζεται· με νερό όχι. Γιατί;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Βγάζεις ένα κρύο μπουκάλι από το ψυγείο και μετά από λίγο στάζει. Από πού ήρθε το νερό;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Γιατί ένα αέριο γεμίζει ολόκληρο το δοχείο του;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Ποια κατάσταση της ύλης έχει και σταθερό σχήμα και σταθερό όγκο;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τη διάταξη των σωματιδίων σε στερεό, υγρό και αέριο.
  • Να εξηγείς σχήμα και όγκο κάθε κατάστασης από τα σωματίδια.
  • Να ονομάζεις τις αλλαγές κατάστασης.
  • Να καταλαβαίνεις ότι η αλλαγή κατάστασης δεν αλλάζει το υλικό.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;