Ενέργεια και οι μορφές της
Δεν χάνεται και δεν φτιάχνεται — αλλάζει ρούχα.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσικά Ε΄ Δημοτικού, §3
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τις βασικές μορφές ενέργειας.
- Να περιγράφεις μια συσκευή ως μετατροπή ενέργειας από μορφή σε μορφή.
- Να εξηγείς ότι η ενέργεια δεν δημιουργείται και δεν καταστρέφεται.
- Να αναγνωρίζεις πού πάει η ενέργεια που «χάνεται».
Η ενέργεια αλλάζει ρούχα
Η ενέργεια είναι η ικανότητα να γίνει κάτι: να κινηθεί, να ζεσταθεί, να ανάψει, να ακουστεί.
Δεν είναι ένα υλικό. Είναι κάτι που περνάει από αντικείμενο σε αντικείμενο και αλλάζει μορφή.
| Μορφή | Πού τη βλέπεις |
|---|---|
| Κινητική | ό,τι κινείται: ποδήλατο, άνεμος, νερό |
| Δυναμική | ό,τι είναι ψηλά ή τεντωμένο: βιβλίο σε ράφι, τεντωμένο λάστιχο |
| Θερμική | ζέστη: φωτιά, καλοριφέρ |
| Φωτεινή | φως: ήλιος, λάμπα |
| Ηχητική | ήχος: ηχείο, φωνή |
| Ηλεκτρική | ρεύμα: πρίζα, μπαταρία |
| Χημική | αποθηκευμένη σε τροφή, καύσιμα, μπαταρίες |
Κάθε συσκευή είναι ένας μετατροπέας

Η αρχή διατήρησης
Πού «χάνεται» η ενέργεια

Αλυσίδες μετατροπών
Σπάνια υπάρχει μία μόνο μετατροπή. Συνήθως υπάρχει αλυσίδα:
ήλιος → φυτό → τροφή → εσύ → κίνηση
Φωτεινή (ήλιος) → χημική (στο φυτό, στην τροφή, στο σώμα σου) → κινητική (όταν τρέχεις).
Ή σε ένα υδροηλεκτρικό φράγμα:
νερό ψηλά → νερό που πέφτει → τουρμπίνα → ρεύμα
Δυναμική → κινητική → κινητική → ηλεκτρική.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Τι μετατροπές γίνονται όταν ανάβεις έναν φακό;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Είσοδος: η μπαταρία κρατάει χημική ενέργεια.
Η μπαταρία τη μετατρέπει σε ηλεκτρική και τη στέλνει στο καλώδιο.
Ο λαμπτήρας μετατρέπει την ηλεκτρική σε φωτεινή — και σε λίγη θερμική.
χημική → ηλεκτρική → φωτεινή + θερμική
Η θερμική είναι η απώλεια. Γι' αυτό ο φακός ζεσταίνεται αν τον αφήσεις αναμμένο.
Παράδειγμα 2
Ένα βιβλίο στο ράφι έχει ενέργεια. Τι είδους, και πώς το αποδεικνύεις;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το βιβλίο δεν κινείται, δεν είναι ζεστό, δεν λάμπει. Φαίνεται να μην έχει τίποτα.
Έχει όμως δυναμική ενέργεια, επειδή βρίσκεται ψηλά.
Η απόδειξη: σπρώξ' το. Πέφτοντας, η δυναμική γίνεται κινητική — και όσο πιο ψηλά ήταν, τόσο πιο δυνατά προσγειώνεται.
Και στο πάτωμα; Ο κρότος είναι ηχητική ενέργεια, και η κρούση παράγει λίγη θερμότητα.
Η ενέργεια ταξίδεψε από μορφή σε μορφή, χωρίς να χαθεί καθόλου.
Παράδειγμα 3
Ένα ποδήλατο σταματάει όταν φρενάρεις. Πού πήγε η κινητική ενέργεια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πριν το φρενάρισμα, το ποδήλατο είχε κινητική ενέργεια.
Μετά, είναι ακίνητο. Η κινητική ενέργεια είναι μηδέν.
Καταστράφηκε; Όχι — αυτό θα παραβίαζε τη διατήρηση.
Άγγιξε τα φρένα (προσεκτικά): είναι ζεστά.
Η κινητική ενέργεια έγινε θερμότητα στην τριβή — και λίγος ήχος, το τρίξιμο.
Γι' αυτό τα φρένα των φορτηγών ζεσταίνονται επικίνδυνα σε μεγάλες κατηφόρες: όλη η ενέργεια της κατάβασης καταλήγει εκεί.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Τι μετατροπή ενέργειας κάνει ένα ηχείο;
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τις βασικές μορφές ενέργειας.
- Να περιγράφεις μια συσκευή ως μετατροπή ενέργειας από μορφή σε μορφή.
- Να εξηγείς ότι η ενέργεια δεν δημιουργείται και δεν καταστρέφεται.
- Να αναγνωρίζεις πού πάει η ενέργεια που «χάνεται».
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.