Προσδιορισμοί

Ο σκελετός και οι λεπτομέρειες

Στο προηγούμενο μάθημα βρήκες τους κύριους όρους της πρότασης: το υποκείμενο, το ρήμα, το αντικείμενο και το κατηγορούμενο. Αυτοί είναι ο σκελετός της.

Διάβασε: Ο σκύλος γάβγιζε. Η πρόταση είναι σωστή, αλλά λέει λίγα. Ποιος σκύλος; Πού γάβγιζε;

Τώρα διάβασε: Ο μικρός σκύλος του γείτονα γάβγιζε δυνατά στην αυλή. Ο σκελετός έμεινε ίδιος. Οι λέξεις που προστέθηκαν κολλάνε σε έναν όρο και τον κάνουν πιο συγκεκριμένο. Λέγονται προσδιορισμοί.

Ο επιθετικός προσδιορισμός

Είναι ένα επίθετο που στέκεται δίπλα σε ουσιαστικό και λέει μια ιδιότητά του: ο ψηλός άντρας, μια ζεστή μέρα, τα κόκκινα μήλα.

Ακολουθεί το ουσιαστικό του σε γένος, αριθμό και πτώση. Όταν αλλάζει το ουσιαστικό, αλλάζει μαζί του:

Επιθετικός προσδιορισμός μπορεί να είναι και ένα αριθμητικό (τρία παιδιά) ή μια μετοχή (το σπασμένο τζάμι). Ένα ουσιαστικό μπορεί να έχει και δύο: δύο μικρά γατάκια.

Επιθετικός ή κατηγορούμενο;

Σύγκρινε τις δύο προτάσεις:

• Ο ψηλός άντρας άνοιξε την πόρτα.
• Ο άντρας είναι ψηλός.

Η λέξη είναι ίδια και συμφωνεί με το «άντρας» και στις δύο. Η διαφορά είναι πώς ενώνεται μαζί του. Στην πρώτη κολλάει κατευθείαν στο ουσιαστικό: είναι επιθετικός προσδιορισμός. Στη δεύτερη ενώνεται μέσα από το ρήμα «είναι»: είναι κατηγορούμενο. Το ίδιο κάνουν και τα άλλα συνδετικά ρήματα, όπως το «γίνομαι» και το «φαίνομαι».

Ο έλεγχος είναι να σβήσεις τη λέξη. Το Ο άντρας άνοιξε την πόρτα. στέκει, άρα το «ψηλός» ήταν προσδιορισμός. Το Ο άντρας είναι. μένει λειψό, άρα το «ψηλός» ήταν κύριος όρος.

Επιθετικός ή κατηγορούμενο;

Κοίτα τη λέξη μετά το βελάκι. Κολλάει στο ουσιαστικό ή ενώνεται μαζί του με ρήμα όπως «είναι», «γίνεται», «φαίνεται»;

Τι είναι η λέξη;

Φόρεσε το ζεστό μπουφάν. → ζεστό

ΕπιθετικόςΚατηγορούμενο

0 / 10

Η γενική

Ένα ουσιαστικό σε γενική πτώση μπορεί να συνοδεύει ένα άλλο ουσιαστικό: το σπίτι του παππού, η πόρτα της τάξης, το τραγούδι των πουλιών.

Συνήθως λέει σε ποιον ανήκει κάτι. Τότε λέγεται γενική κτητική και απαντά στην ερώτηση «τίνος;». Τίνος είναι το σπίτι; Του παππού.

Την ίδια δουλειά κάνει και η κτητική αντωνυμία, που είναι κι αυτή σε γενική: το σπίτι μου, η τσάντα της.

Η γενική έχει μια διαφορά από τον επιθετικό: δεν αλλάζει όταν αλλάζει το ουσιαστικό της. Λέμε το σπίτι του παππού, στο σπίτι του παππού, τα σπίτια του παππού. Το «του παππού» μένει ίδιο.

Η παράθεση

Η παράθεση είναι ένα ουσιαστικό που μπαίνει δίπλα σε άλλο ουσιαστικό για να πει ποιος ή τι είναι:

Ο Νίκος, ο γείτονάς μας, παίζει κιθάρα.

Δύο πράγματα την κάνουν να ξεχωρίζει:

• Είναι στην ίδια πτώση με το ουσιαστικό που εξηγεί. Ο Νίκος, ο γείτονάς μας (ονομαστική) αλλά Μίλησα με τον Νίκο, τον γείτονά μας (αιτιατική).
• Χωρίζεται με κόμματα. Αν είναι στη μέση της πρότασης, βάζεις κόμμα πριν και μετά. Αν είναι στο τέλος, κόμμα πριν και τελεία μετά.

Η παράθεση μπορεί να έχει τους δικούς της προσδιορισμούς: Η Αθήνα, η πρωτεύουσα της Ελλάδας, έχει πολλά μουσεία.

Οι επιρρηματικοί προσδιορισμοί

Αυτοί δεν συνοδεύουν ουσιαστικό. Συνοδεύουν το ρήμα και απαντούν σε μια ερώτηση που του κάνεις:

Ο επιρρηματικός προσδιορισμός μπορεί να είναι ένα επίρρημα (εδώ, χθες, ήρεμα), μια φράση με πρόθεση (στην αυλή, με προσοχή) ή ένα ουσιαστικό σε αιτιατική (το πρωί, την Κυριακή). Υπάρχουν κι άλλα είδη, όπως της αιτίας, που θα τα βρεις σε επόμενες τάξεις.

Το το πρωί μοιάζει με αντικείμενο, γιατί είναι σε αιτιατική. Ρώτα όμως το ρήμα: πότε φτάσαμε; Το πρωί. Αφού απαντά στο «πότε;», είναι χρόνου.

Ποιος προσδιορισμός είναι;

Κοίτα τα λόγια μετά το βελάκι. Κολλάνε σε ουσιαστικό ή απαντούν στο πού, πότε, πώς του ρήματος;

Τι είναι;

Ανεβήκαμε στην ταράτσα της πολυκατοικίας. → της πολυκατοικίας

ΕπιθετικόςΓενικήΠαράθεσηΕπιρρηματικός

0 / 13

Ας το δούμε σε προτάσεις

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση