Προσδιορισμοί
Λέξεις που κολλάνε σε ένα όνομα και το κάνουν πιο συγκεκριμένο.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Γραμματική Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τον επιθετικό προσδιορισμό, τη γενική και την παράθεση δίπλα σε ένα ουσιαστικό.
- Να ξεχωρίζεις τον επιθετικό προσδιορισμό από το κατηγορούμενο.
- Να γράφεις την παράθεση στη σωστή πτώση και με τα κόμματά της.
- Να βρίσκεις τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς τόπου, χρόνου και τρόπου.
Ο σκελετός και οι λεπτομέρειες
Στην προηγούμενη ενότητα βρήκες τους κύριους όρους της πρότασης: το υποκείμενο, το ρήμα, το αντικείμενο και το κατηγορούμενο. Αυτοί είναι ο σκελετός της.
Διάβασε: Ο σκύλος γάβγιζε. Η πρόταση είναι σωστή, αλλά λέει λίγα. Ποιος σκύλος; Πού γάβγιζε;
Τώρα διάβασε: Ο μικρός σκύλος του γείτονα γάβγιζε δυνατά στην αυλή. Ο σκελετός έμεινε ίδιος. Οι λέξεις που προστέθηκαν κολλάνε σε έναν όρο και τον κάνουν πιο συγκεκριμένο. Λέγονται προσδιορισμοί.
Ο επιθετικός προσδιορισμός
Είναι ένα επίθετο που στέκεται δίπλα σε ουσιαστικό και λέει μια ιδιότητά του: ο ψηλός άντρας, μια ζεστή μέρα, τα κόκκινα μήλα.
Ακολουθεί το ουσιαστικό του σε γένος, αριθμό και πτώση. Όταν αλλάζει το ουσιαστικό, αλλάζει μαζί του:
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | ο ψηλός άντρας | οι ψηλοί άντρες |
| Γενική | του ψηλού άντρα | των ψηλών αντρών |
| Αιτιατική | τον ψηλό άντρα | τους ψηλούς άντρες |
Επιθετικός προσδιορισμός μπορεί να είναι και ένα αριθμητικό (τρία παιδιά) ή μια μετοχή (το σπασμένο τζάμι). Ένα ουσιαστικό μπορεί να έχει και δύο: δύο μικρά γατάκια.
Επιθετικός ή κατηγορούμενο;
Σύγκρινε τις δύο προτάσεις:
- Ο ψηλός άντρας άνοιξε την πόρτα.
- Ο άντρας είναι ψηλός.
Η λέξη είναι ίδια και συμφωνεί με το «άντρας» και στις δύο. Η διαφορά είναι πώς ενώνεται μαζί του. Στην πρώτη κολλάει κατευθείαν στο ουσιαστικό: είναι επιθετικός προσδιορισμός. Στη δεύτερη ενώνεται μέσα από το ρήμα «είναι»: είναι κατηγορούμενο. Το ίδιο κάνουν και τα άλλα συνδετικά ρήματα, όπως το «γίνομαι» και το «φαίνομαι».
Ο έλεγχος είναι να σβήσεις τη λέξη. Το Ο άντρας άνοιξε την πόρτα. στέκει, άρα το «ψηλός» ήταν προσδιορισμός. Το Ο άντρας είναι. μένει λειψό, άρα το «ψηλός» ήταν κύριος όρος.
Η γενική
Ένα ουσιαστικό σε γενική πτώση μπορεί να συνοδεύει ένα άλλο ουσιαστικό: το σπίτι του παππού, η πόρτα της τάξης, το τραγούδι των πουλιών.
Συνήθως λέει σε ποιον ανήκει κάτι. Τότε λέγεται γενική κτητική και απαντά στην ερώτηση «τίνος;». Τίνος είναι το σπίτι; Του παππού.
Την ίδια δουλειά κάνει και η κτητική αντωνυμία, που είναι κι αυτή σε γενική: το σπίτι μου, η τσάντα της.
Η γενική έχει μια διαφορά από τον επιθετικό: δεν αλλάζει όταν αλλάζει το ουσιαστικό της. Λέμε το σπίτι του παππού, στο σπίτι του παππού, τα σπίτια του παππού. Το «του παππού» μένει ίδιο.
Η παράθεση
Η παράθεση είναι ένα ουσιαστικό που μπαίνει δίπλα σε άλλο ουσιαστικό για να πει ποιος ή τι είναι:
Ο Νίκος, ο γείτονάς μας, παίζει κιθάρα.
Δύο πράγματα την κάνουν να ξεχωρίζει:
- Είναι στην ίδια πτώση με το ουσιαστικό που εξηγεί. Ο Νίκος, ο γείτονάς μας (ονομαστική) αλλά Μίλησα με τον Νίκο, τον γείτονά μας (αιτιατική).
- Χωρίζεται με κόμματα. Αν είναι στη μέση της πρότασης, βάζεις κόμμα πριν και μετά. Αν είναι στο τέλος, κόμμα πριν και τελεία μετά.
Η παράθεση μπορεί να έχει τους δικούς της προσδιορισμούς: Η Αθήνα, η πρωτεύουσα της Ελλάδας, έχει πολλά μουσεία.
Οι επιρρηματικοί προσδιορισμοί
Αυτοί δεν συνοδεύουν ουσιαστικό. Συνοδεύουν το ρήμα και απαντούν σε μια ερώτηση που του κάνεις:
| Ερώτηση στο ρήμα | Προσδιορισμός | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| πού; | τόπου | Παίζουμε στην αυλή. Κάθισε εδώ. |
| πότε; | χρόνου | Φτάσαμε το πρωί. Έφυγε χθες. |
| πώς; | τρόπου | Μίλησε ήρεμα. Άνοιξε το κουτί με προσοχή. |
Ο επιρρηματικός προσδιορισμός μπορεί να είναι ένα επίρρημα (εδώ, χθες, ήρεμα), μια φράση με πρόθεση (στην αυλή, με προσοχή) ή ένα ουσιαστικό σε αιτιατική (το πρωί, την Κυριακή). Υπάρχουν κι άλλα είδη, όπως της αιτίας, που θα τα βρεις σε επόμενες τάξεις.
Το το πρωί μοιάζει με αντικείμενο, γιατί είναι σε αιτιατική. Ρώτα όμως το ρήμα: πότε φτάσαμε; Το πρωί. Αφού απαντά στο «πότε;», είναι χρόνου.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βρες τους προσδιορισμούς στην πρόταση «Η Ελένη, η ξαδέρφη μου, διάβασε χθες στην αυλή το καινούργιο βιβλίο του αδερφού της.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Βρίσκουμε πρώτα τον σκελετό. Το ρήμα είναι διάβασε. Ποιος διάβασε; Η Ελένη: υποκείμενο. Τι διάβασε; Το βιβλίο: αντικείμενο. Ό,τι μένει είναι προσδιορισμοί.
η ξαδέρφη μου: ουσιαστικό σε ονομαστική, όπως το «η Ελένη», ανάμεσα σε κόμματα. Λέει ποια είναι η Ελένη. Παράθεση.
καινούργιο: επίθετο κολλημένο στο «βιβλίο», στο ίδιο γένος, αριθμό και πτώση. Επιθετικός.
του αδερφού της: τίνος βιβλίο; Του αδερφού της. Γενική κτητική.
χθες: πότε διάβασε; Επιρρηματικός χρόνου.
στην αυλή: πού διάβασε; Επιρρηματικός τόπου.
Έλεγχος: σβήνουμε όλους τους προσδιορισμούς. Μένει Η Ελένη διάβασε το βιβλίο. Η πρόταση στέκει.
Παράδειγμα 2
Στις προτάσεις «Το κρύο νερό ξεδιψάει.» και «Το νερό της βρύσης είναι κρύο.», τι είναι κάθε φορά το «κρύο»;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Στην πρώτη πρόταση το ρήμα είναι ξεδιψάει. Το «κρύο» κολλάει κατευθείαν στο «νερό». Αν το σβήσουμε, μένει Το νερό ξεδιψάει. Η πρόταση στέκει: το «κρύο» είναι επιθετικός προσδιορισμός.
Στη δεύτερη το ρήμα είναι είναι. Το «κρύο» ενώνεται με το «νερό» μέσα από αυτό. Αν το σβήσουμε, μένει Το νερό της βρύσης είναι. Η πρόταση είναι λειψή: το «κρύο» είναι κατηγορούμενο.
Στη δεύτερη πρόταση υπάρχει και ένας προσδιορισμός: το της βρύσης. Τίνος νερό; Της βρύσης. Είναι γενική.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 10
Ασκήσεις
Βρες τον επιθετικό προσδιορισμό: «Φόρεσα το μάλλινο κασκόλ της μαμάς.»
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τον επιθετικό προσδιορισμό, τη γενική και την παράθεση δίπλα σε ένα ουσιαστικό.
- Να ξεχωρίζεις τον επιθετικό προσδιορισμό από το κατηγορούμενο.
- Να γράφεις την παράθεση στη σωστή πτώση και με τα κόμματά της.
- Να βρίσκεις τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς τόπου, χρόνου και τρόπου.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.