Ο Ιουστινιανός και η Αγία Σοφία

Ένας αυτοκράτορας με μεγάλα σχέδια

Το 527 ανέβηκε στον θρόνο της Κωνσταντινούπολης ο Ιουστινιανός. Καταγόταν από ένα χωριό των Βαλκανίων και είχε μεγαλώσει κοντά στον θείο του, τον αυτοκράτορα Ιουστίνο. Κυβέρνησε σχεδόν σαράντα χρόνια, ως το 565.

Δίπλα του είχε τη σύζυγό του, την αυτοκράτειρα Θεοδώρα. Προερχόταν από φτωχή οικογένεια του Ιπποδρόμου και είχε δουλέψει ως ηθοποιός, όμως έγινε μία από τις πιο ισχυρές γυναίκες της βυζαντινής ιστορίας. Ο Ιουστινιανός τη συμβουλευόταν στις σημαντικές αποφάσεις.

Ο Ιουστινιανός είχε ένα όνειρο: να ξαναγίνει η αυτοκρατορία μεγάλη και ενωμένη, όπως ήταν στα χρόνια της Ρώμης. Για να το πετύχει δούλεψε σε τρία μέτωπα: νόμοι, κτίρια, πόλεμοι.

Η στάση του Νίκα (532)

Στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης γίνονταν αρματοδρομίες. Οι θεατές χωρίζονταν σε δύο μεγάλες ομάδες, τους Βένετους (γαλάζιους) και τους Πράσινους, κάτι σαν τους οπαδούς των σημερινών ομάδων — αλλά με πολιτική δύναμη.

Τον Ιανουάριο του 532 οι δύο ομάδες, θυμωμένες με τους βαριούς φόρους και με σκληρούς αξιωματούχους, ενώθηκαν εναντίον του αυτοκράτορα. Φώναζαν «Νίκα!» («νίκησε!»), την κραυγή με την οποία εμψύχωναν τους αρματοδρόμους. Για μέρες έβαζαν φωτιές στην πόλη· κάηκε και η παλιά εκκλησία της Αγίας Σοφίας.

Ο Ιουστινιανός σκέφτηκε να φύγει. Σύμφωνα με τον ιστορικό Προκόπιο, η Θεοδώρα είπε στο συμβούλιο ότι προτιμά να πεθάνει αυτοκράτειρα παρά να σωθεί φεύγοντας. Ο αυτοκράτορας έμεινε. Οι στρατηγοί Βελισάριος και Ναρσής περικύκλωσαν τους στασιαστές μέσα στον Ιππόδρομο και η στάση πνίγηκε στο αίμα: σκοτώθηκαν χιλιάδες άνθρωποι.

Η Αγία Σοφία

Αμέσως μετά τη στάση, ο Ιουστινιανός αποφάσισε να χτίσει μια νέα, πολύ μεγαλύτερη Αγία Σοφία. Ανέθεσε το έργο σε δύο σπουδαίους μαθηματικούς και μηχανικούς από τη Μικρά Ασία: τον Ανθέμιο από τις Τράλλεις και τον Ισίδωρο από τη Μίλητο.

Χιλιάδες εργάτες δούλεψαν μέρα νύχτα, και ο ναός εγκαινιάστηκε σε λιγότερο από έξι χρόνια, στις 27 Δεκεμβρίου 537.

Τι την κάνει ξεχωριστή:

• Ο τρούλος της, με διάμετρο περίπου 31 μέτρα, υψώνεται περίπου 55 μέτρα πάνω από το δάπεδο — σαν πολυκατοικία δεκαοκτώ ορόφων.
• Στη βάση του τρούλου ανοίγουν σαράντα παράθυρα. Το φως μπαίνει από παντού και ο τρούλος μοιάζει να αιωρείται.
• Για σχεδόν χίλια χρόνια ήταν η μεγαλύτερη εκκλησία του κόσμου.

Σύμφωνα με μια παράδοση, όταν ο Ιουστινιανός μπήκε στον ναό είπε «Νενίκηκά σε, Σολομών» — «σε νίκησα, Σολομώντα», εννοώντας τον περίφημο ναό του βασιλιά Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ.

Οι νόμοι του Ιουστινιανού

Μέσα σε αιώνες οι Ρωμαίοι είχαν γράψει χιλιάδες νόμους, πολλές φορές αντίθετους μεταξύ τους. Ούτε οι δικαστές δεν ήξεραν ποιος ίσχυε.

Ο Ιουστινιανός ανέθεσε σε μια επιτροπή νομικών, με επικεφαλής τον Τριβωνιανό, να τους μαζέψει, να τους διορθώσει και να τους οργανώσει. Έτσι έγιναν:

Όλα μαζί ονομάστηκαν αργότερα Corpus Juris Civilis («Σώμα του Αστικού Δικαίου»). Πάνω τους στηρίχτηκαν για αιώνες οι νόμοι πολλών ευρωπαϊκών χωρών — και της σημερινής Ελλάδας.

Πόλεμοι στη Δύση και το μετάξι

Ο Ιουστινιανός ήθελε να πάρει πίσω τη Δύση, που την κυβερνούσαν πια γερμανικά φύλα. Ο στρατηγός Βελισάριος νίκησε τους Βανδάλους στη Βόρεια Αφρική (533–534) και μετά πολέμησε τους Οστρογότθους στην Ιταλία. Ο πόλεμος εκεί κράτησε σχεδόν είκοσι χρόνια και τον τελείωσε ο Ναρσής. Κατακτήθηκε και ένα κομμάτι της νότιας Ισπανίας.

Το κόστος ήταν μεγάλο: άδεια ταμεία, κατεστραμμένη Ιταλία, και στα ανατολικά σύνορα οι Πέρσες, με τους οποίους ο Ιουστινιανός έπρεπε να κάνει ακριβές συμφωνίες ειρήνης. Λίγα χρόνια μετά τον θάνατό του χάθηκε το μεγαλύτερο μέρος της Ιταλίας.

Ένα πιο ειρηνικό κέρδος ήρθε από την Ανατολή. Το μετάξι ερχόταν από την Κίνα, περνούσε από τα χέρια των Περσών και κόστιζε μια περιουσία. Γύρω στο 552, σύμφωνα με τον Προκόπιο, δύο μοναχοί έφεραν κρυφά αυγά μεταξοσκώληκα από την Κεντρική Ασία, μέσα σε κούφια καλάμια. Από τότε το Βυζάντιο έφτιαχνε το δικό του μετάξι, και τα αυτοκρατορικά εργαστήρια έγιναν πηγή πλούτου για αιώνες.

Τα χρόνια του Ιουστινιανού

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Στον θρόνοΚώδικαςΣτάση του ΝίκαΑνάκτηση ΑφρικήςΑγία ΣοφίαΜετάξιΘάνατος

Στον θρόνο · 527 μ.Χ.Ο Ιουστινιανός γίνεται αυτοκράτορας, με σύζυγο τη Θεοδώρα.

Ας το σκεφτούμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση