Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η Άλωση της Πόλης, 1453

Οι Παλαιολόγοι, τα κανόνια του Μωάμεθ και το τέλος μιας αυτοκρατορίας.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία Ε΄ Δημοτικού, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις πώς αδυνάτισε η αυτοκρατορία στα χρόνια των Παλαιολόγων.
  2. Να εξηγείς πώς μεγάλωσε το οθωμανικό κράτος από το 1300 ως το 1453.
  3. Να αφηγείσαι τα βασικά γεγονότα της πολιορκίας και της Άλωσης του 1453.
  4. Να ξεχωρίζεις τα ιστορικά γεγονότα από τους θρύλους για την Άλωση.

Οι Παλαιολόγοι: μια μικρή αυτοκρατορία

Το 1261 ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος πήρε πίσω την Κωνσταντινούπολη. Η οικογένειά του, οι Παλαιολόγοι, κυβέρνησε ως το τέλος, το 1453. Ήταν η πιο μακρόχρονη δυναστεία του Βυζαντίου — αλλά κυβέρνησε ένα κράτος που μίκραινε συνεχώς.

Τι αδυνάτιζε την αυτοκρατορία:

  • Λίγα εδάφη. Πολλά νησιά και λιμάνια έμειναν στους Βενετούς και στους Φράγκους μετά το 1204.
  • Άδεια ταμεία. Το εμπόριο το είχαν πια στα χέρια τους οι Βενετοί και οι Γενουάτες, που είχαν τη δική τους συνοικία, τον Γαλατά, απέναντι από την Πόλη.
  • Εμφύλιοι πόλεμοι. Τον 14ο αιώνα μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας και άρχοντες πολέμησαν μεταξύ τους για τον θρόνο. Για να νικήσουν, κάποιοι ζήτησαν βοήθεια από ξένους — ανάμεσά τους και από τους Οθωμανούς.
  • Η πανώλη. Η μεγάλη επιδημία του 1347, ο «μαύρος θάνατος», σκότωσε πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού.

Οι Οθωμανοί

Γύρω στο 1300, στη βορειοδυτική Μικρά Ασία, ένας Τούρκος αρχηγός, ο Οσμάν, ίδρυσε ένα μικρό κράτος. Από το όνομά του οι διάδοχοί του ονομάστηκαν Οθωμανοί και ο άρχοντάς τους σουλτάνος.

Το οθωμανικό κράτος μεγάλωσε με εκπληκτική ταχύτητα. Είχε ισχυρό και πειθαρχημένο στρατό, και οι σουλτάνοι του εκμεταλλεύονταν τις διαφωνίες των γειτόνων τους: Βυζαντινών, Σέρβων, Βουλγάρων, Βενετών.

  • Το 1326 πήραν την Προύσα και την έκαναν πρωτεύουσα.
  • Το 1354 πέρασαν στην Ευρώπη και εγκαταστάθηκαν στην Καλλίπολη.
  • Λίγο αργότερα πήραν την Αδριανούπολη και μετέφεραν εκεί την πρωτεύουσά τους.
  • Το 1389 νίκησαν τους Σέρβους στο Κοσσυφοπέδιο.
  • Το 1430 κατέλαβαν τη Θεσσαλονίκη.

Γύρω στο 1450 η Βυζαντινή αυτοκρατορία ήταν σχεδόν μόνο η Κωνσταντινούπολη, λίγες πόλεις γύρω της και το Δεσποτάτο του Μορέα, με πρωτεύουσα τον Μυστρά, στην Πελοπόννησο. Η Πόλη ήταν σαν νησί μέσα στο οθωμανικό κράτος.

Δύο ηγέτες

Το 1449 ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας στον Μυστρά ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος. Ήξερε πόσο δύσκολη ήταν η θέση του και ζήτησε βοήθεια από τη Δύση. Για να την πάρει, δέχτηκε την ένωση της Ορθόδοξης με την Καθολική Εκκλησία, που είχε αποφασιστεί λίγα χρόνια νωρίτερα. Πολλοί κάτοικοι της Πόλης όμως αντιδρούσαν έντονα, γιατί θυμούνταν το 1204. Τελικά ήρθε λίγη βοήθεια: ανάμεσα σε άλλους, ο Γενουάτης Ιωάννης Ιουστινιάνης με περίπου επτακόσιους στρατιώτες.

Το 1451 έγινε σουλτάνος ο Μωάμεθ Β΄, μόλις δεκαοχτώ χρονών. Ήταν μορφωμένος, φιλόδοξος και αποφασισμένος να κάνει την Κωνσταντινούπολη πρωτεύουσά του. Το 1452 έχτισε μέσα σε λίγους μήνες ένα φρούριο πάνω στον Βόσπορο, το Ρούμελη Χισάρ, για να ελέγχει τα πλοία που πήγαιναν στην Πόλη.

Ένα φρούριο με ψηλούς στρογγυλούς πύργους και τείχη που κατεβαίνουν μια πράσινη πλαγιά ως τη θάλασσα, με ένα καραβάκι μπροστά.
Το Ρούμελη Χισάρ στην ευρωπαϊκή όχθη του Βοσπόρου, από τη θάλασσα. Τα τείχη του κατεβαίνουν την πλαγιά ως το νερό. Απέναντι υπήρχε ήδη ένα παλαιότερο οθωμανικό κάστρο, και έτσι τα κανόνια μπορούσαν να χτυπούν κάθε πλοίο που περνούσε.Φωτογραφία: Jorge Láscar from Australia · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Χρειαζόταν και ένα όπλο για τα τείχη. Ένας Ούγγρος τεχνίτης, ο Ουρβανός, είχε προσφερθεί πρώτα στους Βυζαντινούς, που δεν είχαν όμως χρήματα να τον πληρώσουν. Πήγε στον σουλτάνο και του έφτιαξε τεράστια κανόνια. Το μεγαλύτερο το έσερναν δεκάδες βόδια και έριχνε πέτρινες μπάλες που ζύγιζαν εκατοντάδες κιλά.

Η πολιορκία

Στις αρχές Απριλίου 1453 ο οθωμανικός στρατός, με πολλές δεκάδες χιλιάδες άντρες, περικύκλωσε την Πόλη από στεριά και θάλασσα. Μέσα στα τείχη υπήρχαν περίπου επτά χιλιάδες υπερασπιστές, Βυζαντινοί και ξένοι.

  • Τα κανόνια χτυπούσαν μέρα με τη μέρα τα χερσαία τείχη. Τη νύχτα οι πολιορκημένοι έφραζαν τα ρήγματα με πέτρες, ξύλα και χώμα.
  • Μια βαριά αλυσίδα έκλεινε την είσοδο του Κεράτιου κόλπου, για να μη μπουν εχθρικά πλοία στο λιμάνι.
  • Στις 22 Απριλίου ο Μωάμεθ βρήκε λύση: τα πλοία του σύρθηκαν από τη στεριά, πάνω σε λαδωμένους κορμούς, πίσω από τον Γαλατά, και έπεσαν στον Κεράτιο πίσω από την αλυσίδα. Τώρα οι υπερασπιστές έπρεπε να φυλάνε και αυτά τα τείχη.
Ψηλό τείχος από πέτρα και τούβλα με έναν τετράγωνο πύργο, και μπροστά του ένα χαμηλότερο τείχος με επάλξεις, πάνω από πράσινους κήπους.
Ένα κομμάτι από τα χερσαία τείχη της Κωνσταντινούπολης, όπως αναστηλώθηκε. Πρόσεξε ότι είναι διπλά: ένα χαμηλότερο τείχος μπροστά και ένα ψηλότερο πίσω, με πύργους. Αυτά τα τείχη είχαν αντέξει πάνω από χίλια χρόνια πολιορκίες.Φωτογραφία: A.Savin · FAL · Wikimedia Commons

Η τελική επίθεση έγινε τα ξημερώματα της Τρίτης 29 Μαΐου 1453. Ο Ιουστινιάνης τραυματίστηκε και τον μετέφεραν έξω από τη μάχη· οι Οθωμανοί μπήκαν από τα τείχη. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος σκοτώθηκε πολεμώντας, σύμφωνα με τις περισσότερες πηγές. Το σώμα του δεν αναγνωρίστηκε ποτέ με βεβαιότητα.

Οι στρατιώτες λεηλάτησαν την πόλη, όπως έκαναν συνήθως τότε οι στρατοί όταν έπαιρναν μια πόλη με έφοδο — το ίδιο είχαν κάνει και οι σταυροφόροι το 1204. Ο Μωάμεθ μπήκε στην Αγία Σοφία και διέταξε να γίνει τζαμί.

Από τον Οσμάν ως την Άλωση

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Ο Οσμάν ιδρύει κράτος · περίπου 1300Ο Οσμάν ιδρύει ένα μικρό κράτος στη βορειοδυτική Μικρά Ασία.

Μετά την Άλωση

Ο Μωάμεθ, που ονομάστηκε Πορθητής, έκανε την Κωνσταντινούπολη πρωτεύουσα του κράτους του. Έφερε κατοίκους από πολλά μέρη για να ξαναγεμίσει η πόλη. Το 1454 έκανε πατριάρχη τον λόγιο μοναχό Γεννάδιο Σχολάριο. Οι χριστιανοί μπορούσαν να κρατήσουν την πίστη τους, αλλά ως υπήκοοι του σουλτάνου πλήρωναν ειδικό φόρο και είχαν λιγότερα δικαιώματα από τους μουσουλμάνους.

Ο Μυστράς έπεσε το 1460 και η Τραπεζούντα το 1461. Πολλοί Βυζαντινοί λόγιοι είχαν ήδη πάει ή πήγαν τότε στην Ιταλία, παίρνοντας μαζί τους χειρόγραφα με αρχαία ελληνικά κείμενα. Εκεί δίδαξαν ελληνικά και βοήθησαν την Αναγέννηση.

Από ψηλά, πάνω από βράχια, ερείπια μιας πόλης σε πλαγιά με ένα μεγάλο κτίριο με κόκκινες στέγες, και πιο κάτω ελαιώνες.
Ο Μυστράς από το κάστρο στην κορυφή του λόφου. Το μεγάλο κτίριο με τις κόκκινες στέγες είναι το παλάτι όπου έμεναν οι δεσπότες του Μορέα, μέλη της οικογένειας των Παλαιολόγων. Γύρω του, τα ερείπια από τα σπίτια και τις εκκλησίες της πόλης.Φωτογραφία: Gregor Hagedorn · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Θρύλοι και ιστορία

Η Άλωση πόνεσε τόσο πολύ που ο λαός έπλασε γι' αυτήν θρύλους. Δεν είναι ιστορικά γεγονότα· μας δείχνουν όμως τι ένιωθαν οι άνθρωποι.

Ιστορία ή θρύλος;

Διάλεξε μια αφήγηση και μετά αν είναι ιστορικό γεγονός ή θρύλος.

Η αφήγηση

Βρήκες 0 από 4

Τι είναι;

Τι είναι;

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Τα τείχη είχαν αντέξει πολλές πολιορκίες. Γιατί έπεσαν το 1453;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Πόσο χρειάστηκαν οι Οθωμανοί από το πρώτο τους πάτημα στην Ευρώπη ως την Άλωση;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιος σουλτάνος κατέλαβε την Κωνσταντινούπολη το 1453;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ποιος ήταν ο τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις πώς αδυνάτισε η αυτοκρατορία στα χρόνια των Παλαιολόγων.
  • Να εξηγείς πώς μεγάλωσε το οθωμανικό κράτος από το 1300 ως το 1453.
  • Να αφηγείσαι τα βασικά γεγονότα της πολιορκίας και της Άλωσης του 1453.
  • Να ξεχωρίζεις τα ιστορικά γεγονότα από τους θρύλους για την Άλωση.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Παιχνίδια

Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.

Βρήκες κάποιο λάθος;