Η Άλωση της Πόλης, 1453

Οι Παλαιολόγοι: μια μικρή αυτοκρατορία

Το 1261 ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος πήρε πίσω την Κωνσταντινούπολη. Η οικογένειά του, οι Παλαιολόγοι, κυβέρνησε ως το τέλος, το 1453. Ήταν η πιο μακρόχρονη δυναστεία του Βυζαντίου — αλλά κυβέρνησε ένα κράτος που μίκραινε συνεχώς.

Τι αδυνάτιζε την αυτοκρατορία:

• Λίγα εδάφη. Πολλά νησιά και λιμάνια έμειναν στους Βενετούς και στους Φράγκους μετά το 1204.
• Άδεια ταμεία. Το εμπόριο το είχαν πια στα χέρια τους οι Βενετοί και οι Γενουάτες, που είχαν τη δική τους συνοικία, τον Γαλατά, απέναντι από την Πόλη.
• Εμφύλιοι πόλεμοι. Τον 14ο αιώνα μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας και άρχοντες πολέμησαν μεταξύ τους για τον θρόνο. Για να νικήσουν, κάποιοι ζήτησαν βοήθεια από ξένους — ανάμεσά τους και από τους Οθωμανούς.
• Η πανώλη. Η μεγάλη επιδημία του 1347, ο «μαύρος θάνατος», σκότωσε πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού.

Οι Οθωμανοί

Γύρω στο 1300, στη βορειοδυτική Μικρά Ασία, ένας Τούρκος αρχηγός, ο Οσμάν, ίδρυσε ένα μικρό κράτος. Από το όνομά του οι διάδοχοί του ονομάστηκαν Οθωμανοί και ο άρχοντάς τους σουλτάνος.

Το οθωμανικό κράτος μεγάλωσε με εκπληκτική ταχύτητα. Είχε ισχυρό και πειθαρχημένο στρατό, και οι σουλτάνοι του εκμεταλλεύονταν τις διαφωνίες των γειτόνων τους: Βυζαντινών, Σέρβων, Βουλγάρων, Βενετών.

• Το 1326 πήραν την Προύσα και την έκαναν πρωτεύουσα.
• Το 1354 πέρασαν στην Ευρώπη και εγκαταστάθηκαν στην Καλλίπολη.
• Λίγο αργότερα πήραν την Αδριανούπολη και μετέφεραν εκεί την πρωτεύουσά τους.
• Το 1389 νίκησαν τους Σέρβους στο Κοσσυφοπέδιο.
• Το 1430 κατέλαβαν τη Θεσσαλονίκη.

Γύρω στο 1450 η Βυζαντινή αυτοκρατορία ήταν σχεδόν μόνο η Κωνσταντινούπολη, λίγες πόλεις γύρω της και ο Μυστράς στην Πελοπόννησο. Η Πόλη ήταν σαν νησί μέσα στο οθωμανικό κράτος.

Δύο ηγέτες

Το 1449 ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας στον Μυστρά ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος. Ήξερε πόσο δύσκολη ήταν η θέση του και ζήτησε βοήθεια από τη Δύση. Για να την πάρει, δέχτηκε την ένωση της Ορθόδοξης με την Καθολική Εκκλησία, που είχε αποφασιστεί λίγα χρόνια νωρίτερα. Πολλοί κάτοικοι της Πόλης όμως αντιδρούσαν έντονα, γιατί θυμούνταν το 1204. Τελικά ήρθε λίγη βοήθεια: ανάμεσα σε άλλους, ο Γενουάτης Ιωάννης Ιουστινιάνης με περίπου επτακόσιους στρατιώτες.

Το 1451 έγινε σουλτάνος ο Μωάμεθ Β΄, μόλις δεκαεννιά χρονών. Ήταν μορφωμένος, φιλόδοξος και αποφασισμένος να κάνει την Κωνσταντινούπολη πρωτεύουσά του. Το 1452 έχτισε μέσα σε λίγους μήνες ένα φρούριο πάνω στον Βόσπορο, το Ρούμελη Χισάρ, για να ελέγχει τα πλοία που πήγαιναν στην Πόλη.

Χρειαζόταν και ένα όπλο για τα τείχη. Ένας Ούγγρος τεχνίτης, ο Ουρβανός, είχε προσφερθεί πρώτα στους Βυζαντινούς, που δεν είχαν όμως χρήματα να τον πληρώσουν. Πήγε στον σουλτάνο και του έφτιαξε τεράστια κανόνια. Το μεγαλύτερο το έσερναν δεκάδες βόδια και έριχνε πέτρινες μπάλες που ζύγιζαν εκατοντάδες κιλά.

Η πολιορκία

Στις αρχές Απριλίου 1453 ο οθωμανικός στρατός, με πολλές δεκάδες χιλιάδες άντρες, περικύκλωσε την Πόλη από στεριά και θάλασσα. Μέσα στα τείχη υπήρχαν περίπου επτά χιλιάδες υπερασπιστές, Βυζαντινοί και ξένοι.

• Τα κανόνια χτυπούσαν μέρα με τη μέρα τα χερσαία τείχη. Τη νύχτα οι πολιορκημένοι έφραζαν τα ρήγματα με πέτρες, ξύλα και χώμα.
• Μια βαριά αλυσίδα έκλεινε την είσοδο του Κεράτιου κόλπου, για να μη μπουν εχθρικά πλοία στο λιμάνι.
• Στις 22 Απριλίου ο Μωάμεθ βρήκε λύση: τα πλοία του σύρθηκαν από τη στεριά, πάνω σε λαδωμένους κορμούς, πίσω από τον Γαλατά, και έπεσαν στον Κεράτιο πίσω από την αλυσίδα. Τώρα οι υπερασπιστές έπρεπε να φυλάνε και αυτά τα τείχη.

Η τελική επίθεση έγινε τα ξημερώματα της Τρίτης 29 Μαΐου 1453. Ο Ιουστινιάνης τραυματίστηκε και τον μετέφεραν έξω από τη μάχη· οι Οθωμανοί μπήκαν από τα τείχη. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος σκοτώθηκε πολεμώντας, σύμφωνα με τις περισσότερες πηγές. Το σώμα του δεν αναγνωρίστηκε ποτέ με βεβαιότητα.

Οι στρατιώτες λεηλάτησαν την πόλη, όπως έκαναν τότε όλοι οι στρατοί όταν έπαιρναν μια πόλη με έφοδο — το ίδιο είχαν κάνει και οι σταυροφόροι το 1204. Ο Μωάμεθ μπήκε στην Αγία Σοφία και διέταξε να γίνει τζαμί.

Από τον Οσμάν ως την Άλωση

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

ΟσμάνΠρούσαΚαλλίποληΚοσσυφοπέδιοΘεσσαλονίκηΡούμελη ΧισάρΆλωσηΤραπεζούντα

Οσμάν · περίπου 1300Ο Οσμάν ιδρύει ένα μικρό κράτος στη βορειοδυτική Μικρά Ασία.

Μετά την Άλωση

Ο Μωάμεθ, που ονομάστηκε Πορθητής, έκανε την Κωνσταντινούπολη πρωτεύουσα του κράτους του. Έφερε κατοίκους από πολλά μέρη για να ξαναγεμίσει η πόλη. Το 1454 έκανε πατριάρχη τον λόγιο μοναχό Γεννάδιο Σχολάριο. Οι χριστιανοί μπορούσαν να κρατήσουν την πίστη τους, αλλά ως υπήκοοι του σουλτάνου πλήρωναν ειδικό φόρο και είχαν λιγότερα δικαιώματα από τους μουσουλμάνους.

Ο Μυστράς έπεσε το 1460 και η Τραπεζούντα το 1461. Πολλοί Βυζαντινοί λόγιοι είχαν ήδη πάει ή πήγαν τότε στην Ιταλία, παίρνοντας μαζί τους χειρόγραφα με αρχαία ελληνικά κείμενα. Εκεί δίδαξαν ελληνικά και βοήθησαν την Αναγέννηση.

Θρύλοι και ιστορία

Η Άλωση πόνεσε τόσο πολύ που ο λαός έπλασε γι' αυτήν θρύλους. Δεν είναι ιστορικά γεγονότα· μας δείχνουν όμως τι ένιωθαν οι άνθρωποι.

Ιστορία ή θρύλος;

Διάλεξε μια αφήγηση και μετά αν είναι ιστορικό γεγονός ή θρύλος.

Η αφήγηση

Τα πλοία πέρασαν από τη στεριά στον ΚεράτιοΟ αυτοκράτορας έγινε μάρμαρο και θα ξυπνήσειΈνας ιερέας χάθηκε μέσα στον τοίχο της Αγίας ΣοφίαςΟ Ουρβανός έφτιαξε κανόνια για τον σουλτάνο

Τι είναι;

Ιστορικό γεγονόςΘρύλος

ΣωστάΝαι. Το γράφουν ιστορικοί της εποχής, Βυζαντινοί και Οθωμανοί.

Ας το σκεφτούμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση