Οι Σταυροφορίες και το 1204
Όταν οι σταυροφόροι κατέλαβαν την Πόλη αντί για την Ιερουσαλήμ.
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς τι ήταν οι Σταυροφορίες και ποιοι ήταν οι στόχοι τους.
- Να περιγράφεις πώς η Δ΄ Σταυροφορία κατέληξε στην κατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1204.
- Να ονομάζεις τα ελληνικά κράτη που δημιουργήθηκαν μετά το 1204.
- Να τοποθετείς στη σωστή σειρά τα γεγονότα από το 1054 ως το 1261.
Ανατολή και Δύση απομακρύνονται
Τον 11ο αιώνα το Βυζάντιο και οι χριστιανοί της Δυτικής Ευρώπης είχαν την ίδια πίστη, αλλά ζούσαν όλο και πιο χωριστά. Στην Ανατολή μιλούσαν ελληνικά και την Εκκλησία την καθοδηγούσε ο πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης. Στη Δύση μιλούσαν λατινικά και ο πάπας της Ρώμης ζητούσε να είναι ο αρχηγός όλων των χριστιανών.
Το 1054 ο απεσταλμένος του πάπα και ο πατριάρχης Μιχαήλ Κηρουλάριος αφόρισαν ο ένας τον άλλον. Αυτό λέγεται Σχίσμα: από τότε η Εκκλησία χωρίστηκε σε Ορθόδοξη στην Ανατολή και Καθολική στη Δύση.
Λίγο αργότερα, το 1071, οι Σελτζούκοι Τούρκοι νίκησαν τον βυζαντινό στρατό στο Μαντζικέρτ, στα ανατολικά της Μικράς Ασίας, και αιχμαλώτισαν τον αυτοκράτορα Ρωμανό Δ΄ Διογένη. Μέσα σε λίγα χρόνια το μεγαλύτερο μέρος της Μικράς Ασίας χάθηκε.
Ο νέος αυτοκράτορας, ο Αλέξιος Α΄ Κομνηνός, ζήτησε από τον πάπα να του στείλει μισθοφόρους από τη Δύση για να πάρει πίσω τα χαμένα εδάφη. Πήρε πολύ περισσότερα από όσα είχε ζητήσει.
Η Α΄ Σταυροφορία
Το 1095 ο πάπας Ουρβανός Β΄ κάλεσε τους χριστιανούς της Δύσης σε πόλεμο για να πάρουν από τους μουσουλμάνους την Ιερουσαλήμ και τους Αγίους Τόπους, όπου έζησε ο Χριστός. Όσοι ξεκίνησαν έραβαν έναν σταυρό πάνω στα ρούχα τους· γι' αυτό ονομάστηκαν σταυροφόροι και οι εκστρατείες τους Σταυροφορίες.
Δεν τους οδηγούσε μόνο η πίστη. Πολλοί ήλπιζαν να κερδίσουν γη και πλούτη, ενώ οι ιταλικές πόλεις, όπως η Βενετία και η Γένουα, έβλεπαν ευκαιρίες για εμπόριο στην Ανατολή.
Χιλιάδες ιππότες πέρασαν από την Κωνσταντινούπολη το 1096–1097. Ο Αλέξιος τους βοήθησε να περάσουν στην Ασία, αλλά τους έβλεπε με καχυποψία· και εκείνοι δεν εμπιστεύονταν τους «Γραικούς». Το 1099 οι σταυροφόροι κατέλαβαν την Ιερουσαλήμ, με πολλά θύματα ανάμεσα στους κατοίκους της, μουσουλμάνους και Εβραίους, και ίδρυσαν δικά τους κράτη στην Ανατολή.
Η Δ΄ Σταυροφορία
Η Ιερουσαλήμ ξαναπέρασε στους μουσουλμάνους το 1187, όταν την κατέλαβε ο σουλτάνος Σαλαδίνος. Νέες σταυροφορίες ξεκίνησαν για να την πάρουν πίσω. Η τέταρτη ξεκίνησε το 1202 — και δεν έφτασε ποτέ εκεί.
- Οι σταυροφόροι συμφώνησαν με τη Βενετία να τους φτιάξει στόλο. Όταν ήρθε η ώρα, δεν είχαν τα χρήματα να τον πληρώσουν.
- Ο δόγης (άρχοντας) της Βενετίας Ερρίκος Δάνδολος τούς πρότεινε να ξεπληρώσουν το χρέος καταλαμβάνοντας για λογαριασμό της τη Ζάρα, μια χριστιανική πόλη της Δαλματίας. Ο πάπας τούς το είχε απαγορεύσει, αλλά εκείνοι την κατέλαβαν.
- Τότε εμφανίστηκε ο Αλέξιος Άγγελος, γιος ενός αυτοκράτορα που είχε εκθρονιστεί. Τους υποσχέθηκε πολλά χρήματα και στρατό αν τον έβαζαν στον θρόνο της Κωνσταντινούπολης.
- Το 1203 ο στόλος έφτασε στην Πόλη και ο Αλέξιος έγινε αυτοκράτορας. Δεν μπόρεσε όμως να πληρώσει όσα είχε τάξει. Οι κάτοικοι τον έβλεπαν ως άνθρωπο των ξένων, και λίγους μήνες μετά τον ανέτρεψαν και τον σκότωσαν αντίπαλοί του μέσα στην Πόλη.
- Οι σταυροφόροι και οι Βενετοί, χωρίς χρήματα και θυμωμένοι, αποφάσισαν να πάρουν την πόλη για λογαριασμό τους.
Η Άλωση του 1204
Τον Απρίλιο του 1204 οι σταυροφόροι μπήκαν στην Κωνσταντινούπολη από τα θαλάσσια τείχη. Για τρεις μέρες λεηλατούσαν την πόλη: έκλεψαν θησαυρούς από παλάτια και εκκλησίες, ακόμα και από την Αγία Σοφία, και έκαψαν σπίτια. Πολλά αρχαία αγάλματα λιώθηκαν για να γίνουν νομίσματα.
Τα τέσσερα χάλκινα άλογα του Ιπποδρόμου μεταφέρθηκαν στη Βενετία και στήθηκαν στον ναό του Αγίου Μάρκου, όπου βρίσκονται ως σήμερα.
Η λεηλασία σόκαρε και πολλούς ανθρώπους της Δύσης. Ο πάπας Ιννοκέντιος Γ΄ την καταδίκασε με σκληρά λόγια. Και το 2004, οκτακόσια χρόνια μετά, ο πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ εξέφρασε δημόσια τη λύπη του για όσα έγιναν.
Κομματιασμένη αυτοκρατορία
Οι νικητές μοίρασαν τα εδάφη. Οι Βυζαντινοί ονόμαζαν τους δυτικούς Λατίνους ή Φράγκους, και γι' αυτό η εποχή λέγεται Λατινοκρατία ή Φραγκοκρατία.
| Κράτη των Λατίνων | Ελληνικά κράτη |
|---|---|
| Λατινική αυτοκρατορία με κέντρο την Κωνσταντινούπολη | Αυτοκρατορία της Νίκαιας, στη Μικρά Ασία |
| Βενετικές κτήσεις: Κρήτη, Εύβοια, πολλά νησιά και λιμάνια | Δεσποτάτο της Ηπείρου, στη δυτική Ελλάδα |
| Φράγκικα πριγκιπάτα, όπως της Αχαΐας στον Μοριά και το δουκάτο της Αθήνας | Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας, στον Πόντο |
Από τα ελληνικά κράτη πιο δυνατό έγινε η Νίκαια. Εκεί μαζεύτηκαν πολλοί λόγιοι και αξιωματούχοι της Πόλης, και οι αυτοκράτορές της ετοίμαζαν την επιστροφή.
Τον Ιούλιο του 1261 ένας στρατηγός της Νίκαιας, ο Αλέξιος Στρατηγόπουλος, μπήκε στην Κωνσταντινούπολη σχεδόν χωρίς μάχη. Ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος έγινε ξανά κύριος της Πόλης. Πολλά νησιά όμως, όπως η Κρήτη, έμειναν στους Βενετούς για αιώνες.
Ας το σκεφτούμε μαζί
Παράδειγμα 1
Πώς μια σταυροφορία για την Ιερουσαλήμ κατέληξε στην Κωνσταντινούπολη;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Πόσα χρόνια κράτησε η Λατινική αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς τι ήταν οι Σταυροφορίες και ποιοι ήταν οι στόχοι τους.
- Να περιγράφεις πώς η Δ΄ Σταυροφορία κατέληξε στην κατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1204.
- Να ονομάζεις τα ελληνικά κράτη που δημιουργήθηκαν μετά το 1204.
- Να τοποθετείς στη σωστή σειρά τα γεγονότα από το 1054 ως το 1261.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.