Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ο χριστιανισμός γίνεται επίσημη θρησκεία

Από τους διωγμούς στον Θεοδόσιο: πώς άλλαξε η θρησκεία μιας αυτοκρατορίας.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία Ε΄ Δημοτικού, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς γιατί οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες καταδίωκαν τους χριστιανούς.
  2. Να αναφέρεις τι όρισε το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313) και τι η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος (325).
  3. Να περιγράφεις τα μέτρα του Θεοδοσίου Α΄ και τις συνέπειές τους για την αρχαία θρησκεία.
  4. Να τοποθετείς στη σωστή σειρά τα γεγονότα από τους διωγμούς ως τη διαίρεση του 395.

Μια νέα θρησκεία σε μια παλιά αυτοκρατορία

Ο χριστιανισμός γεννήθηκε τον 1ο αιώνα μ.Χ. στην Παλαιστίνη, που ήταν τότε ρωμαϊκή επαρχία. Οι μαθητές του Χριστού, οι απόστολοι, τον διέδωσαν στις πόλεις της αυτοκρατορίας. Ο απόστολος Παύλος κήρυξε και σε ελληνικές πόλεις: στους Φιλίππους, στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στην Κόρινθο.

Οι περισσότεροι κάτοικοι του κράτους πίστευαν τότε σε πολλούς θεούς: στους ρωμαϊκούς, στους αρχαίους ελληνικούς, σε θεούς της Αιγύπτου και της Ανατολής. Οι χριστιανοί πίστευαν σε έναν Θεό.

Οι διωγμοί

Οι Ρωμαίοι δέχονταν συνήθως τους θεούς των λαών που κατακτούσαν. Γιατί λοιπόν καταδίωξαν τους χριστιανούς;

  • Οι χριστιανοί αρνούνταν να θυσιάσουν στους θεούς του κράτους και να τιμήσουν τον αυτοκράτορα σαν θεό. Οι αρχές το έβλεπαν ως απιστία προς το κράτος.
  • Σε δύσκολες εποχές, όπως η κρίση του 3ου αιώνα, πολλοί πίστευαν ότι οι θεοί θύμωσαν επειδή κάποιοι δεν τους τιμούσαν.

Οι διωγμοί δεν ήταν συνεχείς· γίνονταν κατά διαστήματα. Ο μεγαλύτερος ξεκίνησε το 303 επί Διοκλητιανού. Όσοι σκοτώθηκαν για την πίστη τους ονομάστηκαν μάρτυρες. Ένας από αυτούς, σύμφωνα με την παράδοση, είναι ο Άγιος Δημήτριος της Θεσσαλονίκης.

Παρά τους διωγμούς, οι χριστιανοί γίνονταν όλο και περισσότεροι.

Ελευθερία: το Διάταγμα των Μεδιολάνων

Το 313 οι αυτοκράτορες Κωνσταντίνος και Λικίνιος συναντήθηκαν στα Μεδιόλανα (το σημερινό Μιλάνο) και αποφάσισαν ότι κάθε κάτοικος του κράτους μπορεί να λατρεύει ελεύθερα τον θεό που πιστεύει. Οι διωγμοί σταμάτησαν και οι χριστιανοί πήραν πίσω τις περιουσίες που τους είχαν αφαιρεθεί.

Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος

Μέσα στην Εκκλησία ξέσπασε μια μεγάλη διαφωνία. Ένας ιερέας από την Αλεξάνδρεια, ο Άρειος, δίδασκε ότι ο Χριστός δεν ήταν ίσος με τον Θεό Πατέρα. Πολλοί επίσκοποι διαφωνούσαν έντονα.

Για να λυθεί η διαφωνία, ο Κωνσταντίνος κάλεσε το 325 επισκόπους από όλη την αυτοκρατορία στη Νίκαια της Βιθυνίας. Ήταν η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος («οικουμενική» σημαίνει από όλο τον τότε γνωστό κόσμο). Η Σύνοδος:

  1. καταδίκασε τη διδασκαλία του Αρείου·
  2. έγραψε το πρώτο μέρος του Συμβόλου της Πίστεως, ενός κειμένου που συνοψίζει τι πιστεύουν οι χριστιανοί·
  3. όρισε κοινό τρόπο για τον υπολογισμό της ημερομηνίας του Πάσχα.

Ο Θεοδόσιος και η επίσημη θρησκεία

Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Α΄ (379–395), που ονομάστηκε αργότερα Μέγας, πήγε ένα βήμα πιο πέρα:

ΧρονιάΤι έγινε
380Με διάταγμα από τη Θεσσαλονίκη, ο χριστιανισμός γίνεται επίσημη θρησκεία του κράτους.
391–392Απαγορεύονται οι θυσίες και η λατρεία των αρχαίων θεών· πολλοί ναοί κλείνουν.
393Γίνονται οι τελευταίοι αρχαίοι Ολυμπιακοί αγώνες, που ήταν γιορτή προς τιμήν του Δία. Μετά σταματούν.

Τώρα η κατάσταση είχε αντιστραφεί: όσοι έμεναν πιστοί στους αρχαίους θεούς, που οι χριστιανοί τους έλεγαν εθνικούς, έχασαν το δικαίωμα να τους λατρεύουν δημόσια. Η αρχαία θρησκεία δεν χάθηκε αμέσως· συνέχισε σε χωριά και σε σπίτια για πολλές δεκαετίες.

Μαρμάρινο ανάγλυφο: πάνω, μέσα σε ένα θεωρείο, καθισμένες μορφές με στρατιώτες με ασπίδες δεξιά και αριστερά· κάτω, σειρές από ανθρώπους.
Ανάγλυφο στη βάση του οβελίσκου που έστησε ο Θεοδόσιος στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης. Πάνω, στο θεωρείο, κάθεται ο αυτοκράτορας με την οικογένεια και την αυλή του, και γύρω τους φρουροί με ασπίδες. Από εδώ παρακολουθούσε τους αγώνες μαζί με τον λαό.Φωτογραφία: Dudva · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Από τους διωγμούς στον Θεοδόσιο

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Ο μεγάλος διωγμός των χριστιανών · 303Ο Διοκλητιανός ξεκινά τον μεγαλύτερο διωγμό κατά των χριστιανών.

Η διαίρεση του 395

Ο Θεοδόσιος ήταν ο τελευταίος αυτοκράτορας που κυβέρνησε ολόκληρη τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Όταν πέθανε, το 395, το κράτος μοιράστηκε ανάμεσα στους δύο γιους του:

ΓιοςΚομμάτιΠρωτεύουσα
ΑρκάδιοςΑνατολικόΚωνσταντινούπολη
ΟνώριοςΔυτικόστην Ιταλία (Μεδιόλανα, αργότερα Ραβέννα)

Τα δύο κομμάτια πήραν διαφορετικούς δρόμους. Το Δυτικό δεν άντεξε τις επιδρομές των γερμανικών φύλων και διαλύθηκε το 476. Το Ανατολικό άντεξε και έζησε ακόμη χίλια χρόνια: αυτό είναι που λέμε σήμερα Βυζάντιο.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γιατί οι Ρωμαίοι, που δέχονταν τόσους θεούς, καταδίωξαν τους χριστιανούς;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Πόσα χρόνια πέρασαν από το Διάταγμα των Μεδιολάνων ως το διάταγμα του Θεοδοσίου;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι όρισε το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313);
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Στη γραμμή του χρόνου η χρονιά του Διατάγματος των Μεδιολάνων έχει μείνει κενή. Ποια χρονιά εκδόθηκε;

Γραμμή του χρόνου του 4ου αιώνα από τον μεγάλο διωγμό ως τη διαίρεση της αυτοκρατορίας· η χρονιά του Διατάγματος των Μεδιολάνων είναι κενή.290300310320330340350360370380390400303Ο μεγάλος διωγμόςτων χριστιανώνΤο Διάταγμα τωνΜεδιολάνων325Α΄ ΟικουμενικήΣύνοδος στη Νίκαια380Ο χριστιανισμόςεπίσημη θρησκεία395Η αυτοκρατορίαχωρίζεται στα δύο
Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς γιατί οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες καταδίωκαν τους χριστιανούς.
  • Να αναφέρεις τι όρισε το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313) και τι η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος (325).
  • Να περιγράφεις τα μέτρα του Θεοδοσίου Α΄ και τις συνέπειές τους για την αρχαία θρησκεία.
  • Να τοποθετείς στη σωστή σειρά τα γεγονότα από τους διωγμούς ως τη διαίρεση του 395.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;